Kosova Wiki
Advertisement

Template:KUTIAArmenia Armenia (armenisht: Հայաստան Hajastan) vend në jugKaukazit, në mesë të Detit Zi dhe Detit Kaspik. Kufizohet me Turqinëperëndim, Gjeorgjinëveri, Azerbajxhaninlindje dhe Iraninjug.

Vendi thirret Republika e Armenisë

Historia

Artikulli kryesor : Historia e Armenisë

Rreth viteve 850 deri 600 p.e.s, në këtë pjesë shtrihej Mbretëria e Uratur-it. Diku rreth viteve 518, Armenia është pjesë e perandorisë Perse nga e cila në luftërat e Lekës së Madh kundër persëve bije nën perandorin e tij. Dinastia e Artahide e shndërron Armenin e madhe në një Mbretëri të pavarur. Kulmi i kësaj mbretërie arrin rreth viteve 9555 p.e.s kur edhe mbretëria armene bie nën të madhin Tigran i cili e pagëzoi vetën Mbretë i mbretërve. Aleanca e tij me Mithridatët e Pontos e sjellë atë në konflikt me Romakët, lartmadhërinë e të cilëve në fund ai duhet ta pranojë. Në Mesopotami dhe Iran gjatë kësaj kohe, Parenthët ja arrijnë të vendosin familjet e tyre në udhëheqje të cilat Romakët në vitin 66 i pranojnë si prirës të këtyre vendeve.

Gjatë viteve 252-297 Sasanidët ja arrijnë që Armeninë e madhe ta kontrollojnë tërësisht. Pas fitores së Diokletianit kundër Sasamidëve më 297, armenëve ju desh të lëshonin udhëheqjen . Trdat III nga familja e Arsakidëve largoi klerikun krishterë që kishte lëshuar rrënjë nga viti 301 në Armeni. Kështu Armenia ishte shteti i parë krishterë në botë. Në vitin 301 religjioni krishteri ishte shpallur si religjion shtetërorë.

Në vitin 387 Roma dhe Persia ndajnë tokat e mbretërisë së Sasaidëve ndërmjet veti. Edhe për kundër ndarjes kultura krishtere zhvillohet edhe më tej. Kjo posaçërisht vërehet pas krijimit të alfabetit vetjakë nga Mesrob Masthoc në vitin 405.

Përderisa Sasanidët nën udhëheqjen e Jazdegerdit II provuan që religjionin zoroastikë të fusin si religjion shtetërorë në Armeni, vije deri te një kryengritje e Armenëve e cila shëndrrohet në një luftë të gjatë të udhëhequr nga kaçakët. Kjo luftë përfundon me pranimin e klerikut krishterë në vitin 484.

Në shekullin e VI, Armenia është një arenë luftimesh mes të Bizantit dhe Sasidëve. Nga 591 deri rreth viteve 640-ta Bizanti ja arrin të fusë nën kontroll pjesën më të madhe të Armenisë së madhe. Në të vërtet këto suksese të Bizantinëve përcjellën me kryengritje të shpeshta të parisë Armene.

Pas disa ndërrimeve të shpeshta në mes të arabëve dhe Bizantinëve, më në fund sundon kalifati rreth viteve 700. Në shekullin VIII-IX vije deri te kryengritjet e shumta të parisë Armene e cila ndërron familjen udhëheqëse nga Mamikonët në Bagratunët të cilët kishin edhe toka në Gjeorgji dhe kishin shtrirë ndikimin e tyre edhe në këtë pjesë.

Pas dobësimit të Kalifatit 885/886, Ashoti I ja arrin që të krijojë një mbretëri Armene e cila pranohej si nga Kalifati po ashtu edhe nga perandori i Bizantit. Ashoti II (915-928) ja arrin që luftimet për liri ti sjell në përfundim.

Në pjesën e dytë të shekullit XI, mbretëria fillon të shembet nga luftërat e brendshme. Prirësi i fundit mbytet nga bizantinët. Pas kësaj të ikurit armenë krijojnë në Kiliki në vitin 1080 një principatë të pavarur nën udhëheqjen e Rubenidëve. Këta bien në aleancë me pjesëtarë të kryqëzatës kundër Bizantit dhe turqve. Më 1342 mbretëria bie nën sundimin e katolikët të Qipros, mirëpo pas një kohe të shkurt bije nën Mamlukët e Egjiptit e pastaj nën perandorin Osmane.

Në vitin 1828 pjesa veriore e Armenisë bie nën sundimin rusë dhe pas krijimit të Bashkimit Sovjetik themelohet Republika e armenëve (1920) Xhonturqit e ardhur në fuqi më 1908, ndërmarrin më 24 Prill 1915 një aksion për arrestimin dhe deportimin e intelektualëve dhe popullsisë armene.

Pas shkatërrimit të Bashkimit Sovjetik 1991 krijohet shteti i tanishëm Armenia. Pjesa jugore e vendeve të Armenisë së vjetër gjendet nën administrimin e Turqisë.

Politika

Artikulli kryesor : Sistemi shtetëror

Njësit administrative

Artikulli kryesor: Njësit administrative - Armenia

right Armenia ndahet në dhjetë njësi të quajtura marzes (regjione, njëjës marz) dhe qytetin e Yerevan-ës. Secila nga 10 njësitë veçmas ka marzpet (marz - guvernatorë) të lidhur me qeverin qendrore të Armenisë.


Marz (lat./arm.) Qendra sip. pop.
Aragatsotn
Արագածոտն
Ashtarak
Աշտարակ
2,753 km² 126,278
Ararat
Արարատ
Artashat
Արտաշատ
2,096 km² 252,665
Armavir
Արմավիր
Armavir
Արմավիր
1,242 km² 255,861
Gegharkunik
Գեղարքունիք
Gavar
Գավառ
5,348 km² 215,371
Kotayk
Կոտայք
Hrazdan
Hayeren|Հրազդան
2,089 km² 241,337
Lori
Լոռի
Vanadzor
Վանաձոր
3,789 km² 253,351
Shirak
Շիրակ
Gyumri
Գյումրի
2,681 km² 257,242
Syunik
Սյունիք
Kapan
Կապան
4,506 km² 134,061
Tavush
Տավուշ
Ijevan
Իջևան
2,704 km² 121,963
Vayots Dzor
Վայոց Ձոր
Yeghegnadzor
Եղեգնաձոր
2,308 km² 53,230
Yerevan
Երևան
227 km² 1,091,235

Gjeografia

Artikulli kryesor : Gjeografia e Armenisë

Ekonomia

Artikulli kryesor : Ekonomia e Armenisë

Demografia

Artikulli kryesor : Demografia e Armenisë

Kultura

Artikulli kryesor : Kultura e Armenisë

Të tjera

Telekomunikacioni
Transporti
Ushtria
Turizmi

Qeveria	
Kryetari	
Parlamenti	
Ministria - http://www.armeniaforeignministry.com/ 	

Shiko dhe këtë

  • Gjenocidi Armen
x16px|alt=|link=|Commons Commons: Armenia – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale
x16px|alt=|link=|Commons Commons: Armenia – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale

Lidhje të jashtme



Template:Bashkësia e Shteteve të Pavarura

af:Armenië als:Armenien an:Armenia ar:أرمينيا arc:ܐܪܡܢܝܐ arz:أرمينيا ast:Armenia av:ЦIамухъ az:Ermənistan ba:Әрмәнстан bat-smg:Armienėjė bcl:Armenya be:Арменія be-x-old:Армэнія bg:Армения bn:আর্মেনিয়া bpy:আর্মেনিয়া br:Armenia bs:Armenija ca:Armènia ceb:Armenya crh:Ermenistan cs:Arménie csb:Armenijô cu:Армєні́ꙗ cv:Эрмени cy:Armenia da:Armenien de:Armenien diq:Ermenıstan dsb:Armeńska dv:އަރުމީނިއާ dz:ཨར་མེ་ནི་ཡ། ee:Armenia el:Αρμενία en:Armenia eo:Armenio es:Armenia et:Armeenia eu:Armenia fa:ارمنستان fi:Armenia fiu-vro:Armeeniä fr:Arménie frp:Armènie fy:Armeenje ga:An Airméin gl:Armenia - Հայաստան gv:Yn Armeain hak:Â-mî-nì-â haw:‘Āmēnia he:ארמניה hi:आर्मीनिया hif:Armenia hr:Armenija hsb:Armenska ht:Ameni hu:Örményország hy:Հայաստան ia:Armenia id:Armenia ie:Armenia ilo:Armenia io:Armenia is:Armenía it:Armenia ja:アルメニア jv:Arménia ka:სომხეთი kg:Armenia kk:Әрменстан kn:ಆರ್ಮೇನಿಯ ko:아르메니아 ku:Ermenistan kv:Армения kw:Armeni ky:Армения la:Armenia lb:Armenien li:Armenië lij:Armenia lmo:Armenia lt:Armėnija lv:Armēnija mdf:Армения mk:Ерменија ml:അര്‍മേനിയ mn:Армен mr:आर्मेनिया ms:Armenia mt:Armenja mzn:ئەرمەنون na:Armenia nah:Armenia nds:Armenien nl:Armenië nn:Armenia no:Armenia nov:Armenia nv:Aooméénii Bikéyah oc:Armenia os:Сомих pam:Armenia pdc:Armeni pih:Aarmanya pl:Armenia pms:Armenia pnb:آرمینیا ps:ارمنستان pt:Arménia qu:Arminya rm:Armenia ro:Armenia ru:Армения sa:आर्मीनिया sah:Эрмээн Сирэ sc:Armènia scn:Armenia sco:Armenie se:Armenia sh:Jermenija simple:Armenia sk:Arménsko sl:Armenija sm:Amenia sr:Јерменија sv:Armenien sw:Armenia szl:Armyńijo ta:ஆர்மீனியா te:ఆర్మేనియా tg:Арманистон th:ประเทศอาร์เมเนีย tk:Ermenistan tl:Armenya tr:Ermenistan tt:Әрмәнстан udm:Армения ug:ئەرمېنىيە uk:Вірменія ur:آرمینیا uz:Armaniston vec:Armenia vi:Armenia vo:Larmeniyän war:Armenya wo:Armeeni wuu:亚美尼亚 xal:Хемшудн Орн Нутг yi:ארמעניע yo:Arméníà zh:亞美尼亞 zh-min-nan:Hayastan zh-yue:亞美尼亞

Advertisement