FANDOM


Gjuha gjermane
Flitet në: Gjermani, Zvicer, Lihtenshtajn, Belgjik, Luksemburg, Itali, Franc, Kazakistan, Rusi, Brazil, Kil, Afrika te Jugut, Kanad, Shtetet te Bashkuara
Vendi: Gjermani
Numri i Folësve: rreth 185'000'000
Renditja:
Familja
Grupi: Deutsch
Statusi Zyrtar
Gjuhë zyrtare e: Gjermani, Zvicer, Lihtenshtajn, Belgjik, Luksemburg, Itali
Rregullohet nga: Danimarka, Hungaria, Rumania, Slovakia, Çekia
Kodet e gjuhës
ISO 639-1de
ISO 639-2(B)(B) ger (T) deu
SIL deu


Gjuha gjermane ose gjermanishtja (origjinal Deutsch) i takon degës se gjuhëve perendimore gjermane. Ajo është gjuhe më e folur ne Unionin Evropian dhe renditet nën gjuhët botërore.

Dialektet e gjermanishtes ndahen sipas ndryshimit të tingujve në dy kategori të ashtuquajtura dialektet e gjermanishtës së epërme dhe dialektet e gjermanishtës së poshtme. Këto jan reformuar ne gjuhën letrare ose gjuhen standarde gjermane e cila bazohet në dialektet e gjermanishtës së Epërme.

Historia

Që nga koha e Jakob Grimit, për një kohë të gjatë gjuha gjermane studiohej nga këndvështrimi i historisë së gjuhëve indo-evropiane. Për një klasifikim të tillë kishte pikënisje të mjaftueshme. Më vonë, pas degëzimit të studimeve për gjuhët veç e veç, sipas një trungu, gjermanishtja paraqitej në një degë të gjuhës perëndimore të familjes gjermane, pranë anglishte së vjetër dhe frizishtes. Kjo degë ndahej me tej në gjermanishten veriore dhe atë lindore. Sot, kjo gjuha gjermane shihet më tepër si një zhvillim i përbashkët i mbetjeve të gjuhëve të popujve që kanë qenë të përqendruar në qendër të Evropës gjatë kohërave. Kështu, e folmja e frankëve në thelb i takon një dege tjetër brenda familjes gjermane, se b.f. e folmja bavariane-alemane, apo e folmja saksone. Po ashtu nuk ka elemente që të mund të pohohej se gjermanishtja është ndarë nga dega perëndimore e familjes së gjuhës gjermane. Vetë risia e shtytjeve të tingujve në Gjermanin e lartë dhe të ultë, nuk është për tu parë si ndarje por më tepër si pjesë e zhvillimit të gjuhës. Historia e gjuhës gjermane është histori e marrëdhënieve në mes të grupeve të mëdha të të folmeve si dhe edukimit përkatës në to për gjuhën e njehsuar dhe atë të shkruar.

Varësisht nga rrymat ideore dhe ato politike gjatë historisë, edhe sa i përket gjuhës, në sipërfaqe dalin rajonet në të cilat kanë vepruar ato rryma. Shpesh këto rryma janë krijuar dhe bartur nga misionarët. Moment interesant në historinë e gjuhës gjermane merret shkrimi i vitit 765 (Abrogans). Pas të cilit në shekullin VII, veçohet ndikimi me qendër në perëndim, d.m.th i sundimtarëve frankë të cilët si synim duket të kenë pasur njësimin e të folmeve të frangëve, saksonëve, bavarianëve dhe alemanëve. Mirëpo fundi i sundimit të frangëve, depërtimet e hunëve dhe normanëve nuk i lanë kohë që përforcohej kjo gjuhë. Momentet tjera mund të nxirren nga historia e Gjermanisë, ku dallohen qendrat e forta sunduese të saksonëve, më pak të alemanëve. Vetëm një numër i vogël i veçorive kishte arritur të mbërrinte në tërë hapësirën gjermane. Kështu gjermanishtja e ultë filloj të pakësojë këmbimin.

Shiko dhe këtë

als:Deutsche Sprache am:ጀርመንኛ an:Idioma alemán ang:Þēodisc sprǣc ar:لغة ألمانية arc:ܠܫܢܐ ܓܪܡܢܝܐ arz:المانى ast:Idioma Alemán ay:Aliman aru az:Alman dili ba:Герман теле bar:Deitsche Sprach bat-smg:Vuokītiū kalba bcl:Aleman be:Нямецкая мова be-x-old:Нямецкая мова bg:Немски език bn:জার্মান ভাষা bpy:জার্মান ঠার br:Alamaneg bs:Njemački jezik ca:Alemany cdo:Dáik-ngṳ̄ ceb:Inaleman chr:ᎠᏛᏥ co:Lingua tedesca crh:Alman tili cs:Němčina cu:Нѣ́мьчьскъ ѩꙁꙑ́къ cv:Нимĕç чĕлхи cy:Almaeneg da:Tysk (sprog) de:Deutsche Sprache diq:Almanki dsb:Nimšćina dv:އަލްމާނީ el:Γερμανική γλώσσα eml:Tedèsch en:German language eo:Germana lingvo es:Idioma alemán et:Saksa keel eu:Aleman fa:زبان آلمانی fi:Saksan kieli fo:Týskt (mál) fr:Allemand frp:Alemand fur:Lenghe todescje fy:Dútsk ga:Gearmáinis gan:德語 gd:Gearmailtis gl:Lingua alemá gv:Germaanish hak:Tet-ngî he:גרמנית hi:जर्मन भाषा hif:German bhasa hr:Njemački jezik hsb:Němska rěč ht:Alman hu:Német nyelv hy:Գերմաներեն ia:Lingua german id:Bahasa Jerman ie:German ilo:Pagsasao nga Aleman io:Germaniana linguo is:Þýska it:Lingua tedesca ja:ドイツ語 jbo:dotybau jv:Basa Jerman ka:გერმანული ენა kg:Kidoitce kl:Tyskisut kn:ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ ko:독일어 ksh:Dütsche Sprooch ku:Zimanê almanî kw:Almaynek la:Lingua Theodisca lad:Lingua alemana lb:Däitsch li:Duits lij:Lengua tedesca lmo:Lengua Tudesca ln:Lialémani lt:Vokiečių kalba lv:Vācu valoda mdf:Германонь кяль mg:Fiteny alemana mhr:Немыч йылме mi:Reo Tiamana mk:Германски јазик ml:ജര്‍മന്‍ ഭാഷ mn:Герман хэл mr:जर्मन भाषा ms:Bahasa Jerman mzn:آلمانی زبون nah:Teutontlahtōlli nap:Lengua germanese nds:Düütsche Spraak nds-nl:Duuts new:डोइच भाषा nl:Duits nn:Tysk språk no:Tysk nrm:Allemaund nv:Bééshbichʼahii bizaad oc:Alemand os:Немыцаг æвзаг pa:ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ pdc:Modern Hochdeitsch pih:Doichland laenghwij pl:Język niemiecki pms:Lenga tedësca ps:الماني pt:Língua alemã qu:Aliman simi rm:Lingua tudestga ro:Limba germană ru:Немецкий язык rw:Ikidage sc:Limba tedesca scn:Lingua tudisca sco:German leid se:Duiskkagiella sh:Nemački jezik simple:German language sk:Nemčina sl:Nemščina sm:Fa'asiamani sr:Немачки језик ss:SíJalimáne st:Se-jeremane stq:Düütsk sv:Tyska sw:Kijerumani szl:Mjymjecko godka ta:இடாய்ச்சு மொழி te:జర్మన్ భాష tet:Lia-alemaun tg:Забони олмонӣ th:ภาษาเยอรมัน tk:Nemes dili tl:Wikang Aleman tpi:Tok Siamani tr:Almanca tt:Alman tele ug:نېمىس تىلى uk:Німецька мова ur:جرمن زبان vec:Łéngoa todésca vi:Tiếng Đức vls:Duuts vo:Deutänapük wa:Almand war:Inaleman wuu:德语 xh:IsiJamani yi:דייטשיש zea:Duuts zh:德语 zh-classical:德語 zh-min-nan:Tek-gí zh-yue:德文 zu:IsiJalimani