Skodra

http://mydollogozhda.goodforum.net/diskutim-i-pergjithshem-f1/skodra-t539.htm

SKUPI - SKARDI - SKUTI - SKODRA (SCUP - SKARD - SCUTI - SCODRANë këtë kontekst linguistik, socio-linguistik e historiko-linguistik,bëjnë pjesë tre toponome të një gjuhe, kulture dhe historiografie –skupi – skardi – skodra, të cilat sot janë të ndame në tri shtetepolitike padrejtësisht dhe që përbëjnë një etnitet – shqiptar,historikisht.Toponomi – skardi që sot është ruajtë historikisht, vetëm si njëemërtim më shumë malor, se sa si etnonom, me emrin – sharr-i, i cilishtrihet në mes Kosovës së sotme e Maqedonisë (Makedhonisë illire),është mbetur si substrat i emrit të fisit të lavdishëm illiro-dardhan –skordian (skordistët) që përbënin gjithë territorin e sotëm të Sërbisëqendore.ETHYMOLOGJIA E EMRIT - SHKODËR, SHKODRAMe ardhjen e sllavëve në Ballkan (shek.VI ER), filloi shtyemja etnologjikee skordistëve kah deti Adriatik, me zhbimje të spastrimeve etnike ngasllavët. Kështuqë, pas kryeqendres mbretërore të Dardhanisë – Shkupit,e me rrudhjen demografike skordiste, nga Shkupi erdhi toponomi tjetër ishtyer dhunëshëm deri buzë Adriatikut – Skodra (Skutari), Shkodra. Sesa kemi një dallim linguistik fono-morfologjik në mes të këtyre dyemrave, toponome: Skardi e Skodra, kur kemi parasyshë, emërtimin,toponomin – skord (skordistët), ndoshta edhe u bë ndonjë ndryshimfonetik të ndërrimit të vendit të tingujve – rd, në – dr,respektivisht, nga skord, në skodr, për tu larguar nga kuptimi i emritsi etnonom – skordian, në skodrian (shkodran).Me te gjitha gjurmimet ederitashme për ethymologjinë e emrit, toponomit – Shkodra (Shkodër) kunë sllavishtet e kemi – Skadar, dhe ital. Skutari, duke filluar nga atotheori, se fjala vjen me ethymologji shqipe të fjalës – folje – shko,poashtu edhe me theorinë se vie nga kuptimi i bashkimit të dy degëve tëDrinit, me domethënien – shko n’Dri, nuk me duken si theori të thella ebindëse, por sikur janë ende kontestuese. I kemi dy toponome shumë tëafërta – skord – skodr (skodër-Shkodër), ku fjala – Shkodër sipas njëtheorie lidhet edhe me fjalën – kodër, ku na jep një të vërtetëhistoriografike, respektivisht gjeo-linguistike, e cila lidhet mekodrën e Rozafatit, por, që kuptimi i dyanshëm ndërlidhet me fillesën –sko, e cila është vetëm një alternom i fjalës rrënje – ski (skip) – sko(skop-je) – sku (skup-i, shkupi) – ska (Skard-i, Sharr-i) - dhe tëgjitha lidhen kryekëput me fjalën – skip – skipe – shqipe, si tokë evende të Shqipes, toponome të bijve të shqipes – nga rrënja e fjalës –ski – skipe, në rrënjet tjera me disa ndryshime fonetike e sufiksale:sko – skord, ska – skard, sko – skodr (skodër). Tash a është fjala përtoponomin – Skodra apo Skorda (Shkodra, a Shkorda), që është bërë meqëllim dallimi nga rrënja – skord, tek skordistët illirian. Pra nambetët si çështje linguistike e hapur, pasiqë disa theori shkencorejanë në dispozicion linguistik dhe asnjera nuk e shpreh apo, spjegonpërcaktimin e saktë, si ethymologji e konstatuar definitivisht nëmënyrë shkencore.Sipas theorisë sime, emri - shkodër, Shkodra, përbëhet prej dy fjalëve- skut(ë) dhe kodër, të cilat fshehen në emrin - shkodër, si fjalëshumë të hershme illire, skutë, skuta, ngushticë breg ujit (liqenit), esi skutë adriatike, nga deti, vend i fshehur, citet, qytet antik nëskutë, që u quajt SCUTARI, si emërtim i hershëm, që u njoft edhe ngaantika greke e latine (romane), në hartat e vjetra, pra në hartografinëe lashtë. Brënda emrit - shkodër, fshehet emri - skutë, skuta,vendbanim me një përshkrim timin SKUTA NËN KODËR edhe si emërtimSKUTARI (SKUTARI) vendbanim i fshehur, poashtu edhe lidhet me kodrën eRozafatit të sotëm legjendar, kështjella e Rozafatit, qëunë e lidhi meshprehjen - FATI I ROZËS, flijimi i gruas në themelete kështjelles (kastelles, kashtelles, ku edhe kjo fjalëlidhet me fjalën- kastë-kashtë, si kështjella të hershme prej kashtes së kallamit, parapërdorimit të gurit), pra FATI I ROZËS SË FLIJUAR - ROZAFATI.Lindet pyetja: si rrodhi, që nga emërtimi SKUTARI (SCUTARI), të dali emërtimi - SHKODRA(SCODRA) dhe a kanë ndonjë lidhje ethymologjike tëpërbashkët, apo tëndryshme, këta dy emra, si kompozitë apo fjalëformim, në emrat -scutari e scodra?Shprehja ime - skuta nën kodër, e cila kodëru bë kështjellë, fortesë, fortifikatë e hershme, poashtu edhe sishtetqytet i hershëm, përballë rrymave historike: greke, latine(romake), bizantine, sllave et., si qendresë heroike kundër armiqëve -nga strategjitë pushtuese të kohërave, duke iu përballuar rrebeshevearmike, deri tek shpallja e vilajetit turk (krahinë e pushtuar, e ndarësikurse: Shkupi,Manastiri e Janina); kjo si shprehje SKUTA NËN KODËR, iu mishrua fonomorfologjikisht,me kuptimin historik, e historiografik, që ia dha kështjella dhe rrodhi SKUTARINË KODËR - si ngritje heroike, që shprehë qendresen stoike, deri edhekundër malazezëve, e deri kur iu nda, iu coptua Malcia e Mbishkodres,që sot ende është nën pushtim, nga ai pushtimi mbretëror, poashtu edheish-jugosllav, e derisot ende nën pushtimin malazias.Emri -Skutari i lidhur me emrin shqip - kodër, formoi emërtimin, SKODËR, sifjalëformim, kompozitë e ngjeshur, kompozitë morfemash, ku vërehenthellë brënda dy morfema të ngjitura aq dendur, sa krijuan edhe euforistudjuesish të derisotëm, që shkruan për ethymologjinëe këtij emri, sitoponom, duke i dhënë kahje të ndryshme ethymologjike. Emri - skutë,skuta, u ngjesh me emrin - kodër, kodra dhe rrodhi - SKODRA (SCODRA),nga rrjedha kronologjike e emrit, a të emrave - skuta-kodër-scodër-skodra-Shkodra- SKUTARI - SKODRA - SHKODRA. Unë nuk jam absolut, ngase kemi disavariante studimesh, për prejardhjen ethymologjike tëemrit - Shkodër dhepo ka, apo pati dikush tjetër spjegim shkencor, më të fortë - ia japidorën!Toponomet shqipe: skupi, skardi, skordi e skodra, reflektojnënjëkuptimshmëri gjeneaogjike të një populli të lashtë në vete, me njëhistoriografi, që nënkuptohen sot territore kompakte të një popullishqiptar.Nga fjala shqipe – skop – shkop-i, u formua emërtimi sllav për Shkupin– Skopje, që nuk ka kurrfarë mundësie ethymologjike sllave, as siemërtim i tillë, skopje. Fjala skipe-illire – skop (skop) formoi shumëfjalë e kompozita i.e. skopik-e, teleskop (dylbi në shkop), mikroskop,makrroskop, episkop etj., të cilat lishen me fjalën – skop-shkop edhesi formë vizuale figurative e shikimit përmes një shkopi të zhbiruar,si gyp, tytë, shkop cilindrik i zbrastë me thjerëza kristali zmadhuese,që në realitet ishte me vetëm një shkop – skop ( e tëvona u bë me dyshkopa shikimi) – edhe si instrumente të vendosura në shkop-skop apo,shkopinj, si mbajtëse.Etnonomi – shkuptar (shkupjan) i sotëm, është realisht emërtimi ibanorit të Shkupit shqiptar, të cilat lidhen me kuptimin e etnonomit –shqiptar ( shkupjan, shkuptar, shkiptar-shqiptar), si i vetmi etnonom,për një citet skiptar (qytet shqiptar), ku vet fjala qytet në shqipen evjetër ishte – citet (qitet-qytet- citet-city, ang.), skuptar ngaciteti skiptar, qyteti buzë lumit Vardar – Vardarit illirian. Kurse nëgjuhën turke u thirr – Uskup, gjatë invazionit turk, Shkupi sikryeqytet i Vilajetit të Kosovës, tok me vilejetin e Shkodrës,Manastirit e Janinës deri më 1912, kur mbeti gjoja si pavarësi eShqipërisë me vetëm një trung illirian buzë Adriatikut, nga sipërfaqjae territoreve shqipare prej 110 mijë km katrorë, iu aneksuan pa asnjëtë drejtë njerëzore, shteteve fqinje joshqiptare mbi 81 mijëkm.katrore, toka shqiptare illire (Enciklopedia) dhe që më 1913,kongresi londinez ia dha Sërbisë e tëvona më 1945, Maqedonisë, irjm, sitregëti europiane me toka e territore shqiptare derisot më 2001, gjojanë shekullin e milleniusin e ri.studimet u botuan në revisten elektronike rruzull.com, 2000-2002