Historia e Shqipërisë

Lashtësia
Artikulli Kryesor: Lashtësi

Ilirët
Artikulli Kryesor: Ilirët

Prejardhja e Shqiptarëve nuk është e njohur përfundimisht, por të dhënat e nxjerra nga historia dhe nga gjuhësia, studimet arkeologjike dhe antropologjike na çojnë në përfundimin se Shqiptarët janë pasardhës të drejtpërdrejtë të Ilirëve të lashtë dhe këta të fundit ishin autoktonë në trojet e banuara prej tyre. Po ashtu edhe gjuha shqipe rrjedh nga gjuha e Ilirëve, kalimi nga gjuha Ilire në gjuhën shqipe me sa duket ndodhi midis shekujve të 4-të dhe 6-të e.r. Disa studiues, megjithatë, i kundërshtojnë këto teza, duke arsyetuar se Ilirët nuk ishin autoktonë dhe se Shqipja rrjedh nga një dialekt i vdekur i gjuhës Trake.

Mendohet se kultura ilire u zhvilluar nga koha e gurit dhe u shfaq në trojet e Shqipërisë rreth fillimit të kohës së bronzit, rreth 2000 p.e.s. Ilirët nuk përbënin një popullsi uniforme, por një përzierje të shumë fiseve që banonin në pjesën perëndimore të Ballkanit, nga çfarë sot është Sllovenia në veri-perëndim (dhe duke përfshirë) zonat e Epirit ,i cili shtrihej rreth gjysmë-larg poshtë tokës kryesore të Greqisë së sotme. Në përgjithsi,Ilirët në zonat e larta të Shqipërisë ishin më të veçuar se ata në zonat e ulta, dhe kultura e tyre u zhvillua më ngadalë dhe qe dalloi gjthnjë në historinë e Shqipërisë.

Shkrimtarë të lashtësisë rrëfejnë se Ilirët ishin njerëz të shoqërueshëm dhe mikpritës, të famshëm në guximin dhe trimërinë e tyre në luftë. Gratë Ilire kishin me drejtësi të drejta të barabarta në gjendjen me burrat, edhe në çështjen e prijësit të bashkësisë fisnore. Në çështjet e fesë, Ilirët ishin paganë (pafè të mirfilltë) që besonin në një jetë të përtejme dhe varrosnin të vdekurit tok me armë dhe sende të ndryshme të menduara për përdorim vetjak.

Toka e Ilirisë ishte e pasur në minerale hekuri, bakri, ari, argjendi dhe Ilirët u bënë mjeshtra në minim dhe metal përpunim. Ata ishin mjeshtra të mëdhenj në ndërtimin e anijeve dhe madje detarë shumë të aftë ; në të vërtetë, galerat e tyre të lehta dhe të shpejta të njohura si "liburnae" ishin me një skicim aq të lartë saqë Romakët i trupëzuan ata në floten e tyre si një lloj luftanije të quajtur "Liburnia".

Helenët
Artikulli Kryesor: Helenët

Nga shekulli i 8-të deri në atë të 6-in p.e.r Grekët themeluan një varg kolonish në truallin Ilir, dy prej tyre nga më të spikaturit ishin Epidamnus (Durrësi i sotëm) dhe Apollonia (afër Vlorës së sotme). Prania e kolonive Greke në dheun e tyre i solli Ilirët në prekje me një qytetërim më të përparuar, i cili i ndihmoi ata të zhvillojnë kulturën e tyre, ndërsa nga ana e tyre ndikuan jetën ekonomike dhe politike të kolonive. Në shekullin e 3-të p.e.r filluan të dobësohen dhe u prishën përfundimisht.

Fuqimisht krahas me ngritjen e kolonive Greke, fiset Ilire filluan të zhvillohen politikisht përkatësisht nga njësi (qënie) të vogla e të thjeshta në më të mëdha e më të ndërlikuara. Në fillim ata krijuan lidhje(ushtarake) të përkohshme me njëri-tjetrin për qëllime mbrojtjeje dhe sulmimi, pastaj federative dhe ende më vonë, mbretërira. Prej tyre mbretëritë më të rëndësishme, të cilat lulëzuan nga shekulli i 5-të deri në atë të 2-in p.e.r, ishin ato të Enkelajve, Taulantëve, Epirjotëve, dhe të Ardianëve.

Pas ndërluftimesh për pjesën më të mirë të shekullit 4-t p.e.r kundër shtetit zgjerues Maqedon të Filipit II dhe Aleksandrit të Madh, Ilirët u përballuan me një kërcënim më të madh nga fuqia rritëse e Romakëve. Duke e parë truallin Ilir si një urëlidhës për pushtimin në lindje të Adriatikut, Roma sulmoi dhe mundi Ilirët në vitin 229 p.e.r, të prirë nga Mbretëresha Teuta, dhe nga viti 168 p.e.r vendosi një mbikqyrje të frytshme mbi Ilirinë.

Romakët
Artikulli Kryesor: Romakët

Romakët qeverisën Ilirinë e cila u bë krahina Illyricum për gjashtë shekuj. Nën qeverisjen Romake shoqëria Ilire pësoi ndryshime të mëdha, veçanërisht në pamjen e saj të jashtme lëndore (sendore,materiale). Arti dhe kultura lulëzuan, veçanërisht në Apollonia, shkolla filozofike e së cilës u bë e mirnjohur në lashtësi. Pasoi një shtrirje e madhe, megjithse, Ilirët i përballuan përngjasimit (përvetësimit) të kulturës Romake. Kultura Ilire mbijetoi, poashtu me gjuhën Ilire, megjithse shumë fjalë latine hynë në gjuhë dhe më vonë u bënë pjesë e gjuhës shqipe.

Krishtërimi u imponua në Iliri gjatë sundimit romak, rreth gjysmës së shekullit të I-rë e.r. Në fillim fesë së re iu desh të ndeshej me kultet lindore (orientale), mes tyre atë të Mithra-s, perëndi persiane e dritës, e cila kishte hyrë në truallin Ilir pas gjurmëve të rritjes ndërvepruese me zonat lindore të perandorisë. Për një kohë të gjatë iu desh të hahej me perëndi të adhuruara nga paganët ilirë. Rritja e qëndrueshme e bashkësisë së krishterë në Dyrrhachium (emri romak për Epidamnus) çoi në krijimin e një peshkopate këtu në vitin 58 e.r. Më vonë, qendra peshkopale u vendosën në Apollonia, Buthrotum (sot Butrint), dhe Scodra (Shkodra sot).

Me kalimin e kohës perandoria nisi të dobësohet, Ilirët, duke përfituar nga një traditë e gjatë zakonesh dhe mjeshtrish (aftësish) ushtarake, fitoi ndikim të madh në udhëheqjen ushtarake Romake. Në të vërtetë, disa syresh mundën prej aty të bëhen perandorë. Nga mesi i shekujve të 3-të dhe të 4-të e.r frerët e perandorisë ishin pothuajse vazhdimisht në duart e perandorëve me prejardhje Ilire: Gaius Decius, Claudius Gothicus, Aurelian, Probus, Diocletian, dhe  Konstantini i Madh.

Bizantinët
Artikulli Kryesor: Bizantinët

Nga Iliri në Shqipëri
Kur Perandoria Romake u nda në atë të lindjes dhe atë të perëndimit në vitin 395, trojet e Shqipërisë së sotme u bënë pjesë e Perandorisë Bizantine. Në kohën e Perandorisë Romake, disa ilirë u ngritën në poste të larta në perandorinë e re. Tre perandorët që mbruajtën historinë e Bizantit (duke mbretëruar nga vitet 491 deri në vitet 565) ishin me prejardhje ilire: Anastasius I, Justin I, dhe perandori më i njohur i Bizantit Justinian I.

Në dhjetëvjeçarët e parë nën qeverisjen bizantine (deri në vitin 461), Iliria vuajti bastisjet shkatërruese të Visgotëve, Hunëve, dhe Ostrogotëve. Jo shumë kohë pasi këta pushtues barbarë fshikulluan nëpër Ballkan, u shfaqën sllavët. Midis shekullit 6-të dhe 8-të ata u ngujuan në trevat ilire dhe vazhduan të përvetsojnë fise ilire pak a shumë ku ndodhet tani Sllovenia, Kroacia, Bosnja dhe Hercegovina, dhe Serbia. Fiset ilire të jugut, megjithkëtë përfshirë Shqipërinë e sotme i´u shmangën përvetsimit dhe ruajtën gjuhën e tyre amtare.

Me kalimin e disa qindvjeçarëve, nën përplasjen me Romakët, Bizantinet, dhe kulturën sllave, fiset ilire të jugut pësuan një shndërrim, dhe pasoi një kalim nga popullata e vjetër ilire në Shqipetare të re. Si rrjedhoje, nga shekulli i 8-të deri në atë të 11-in, emri Iliri i hapi rrugë emrit, në fillim të përmendur në qindvjeçarin e 2-të e.r. nga gjeografi Ptolemeus i Aleksandrisë, të fiseve Albanoi, të cilët banonin çfarë sot është qendra e Shqipërisë. Nga një fis i vetëm emri u përhap duke përfshirë pjesën e mbetur të vendit si Arbëri dhe, përfundimisht, Shqipëri (Albania). Zanafillat e kombëtarisë Shqiptare duket ndodhën në atë kohë kur populli shqiptar vërejti se ata ndanin një truall të përbashket, emër, gjuhë, dhe trashëgimi kulturore. (Shkollarët nuk kanë qenë të aftë të përcaktojnë prejardhjen e emrit Shqipëria, emri që shqiptarët quajnë tokën e tyre, i cili besohet të ketë zëvendësuar emrin Albania (Shqipëria) gjatë shekujve 16-të dhe 17-të. Ndoshta rrjedh nga emri "shqipe", ose "shqiponje," i cili u ndryshua në "Shqipëria", dhe u bë "toka e shqiponjës.")

Shumë kohë përpara së të ndodhte kjo, Krishtërimi u bë imponua si fe e Shqipërisë, duke zëvendësuar politeizmin ilir dhe errësuar pjesën më të madhe të pamjes se jashtme njerëzore botërore dhe instituticionet e trashëguara nga qytetërimet greke e romake. Por, megjithse vendi ishte nën zgjedhën e Bizantit, shqipëtarët e krishterë do percaheshin ndermjet pushtetit te Papës së Romës deri në vitin 732 dhe Kostandinopojes. Në këtë vit perandori ikonathyes bizantin Leo III, i zemëruar nga disa shqiptarë sepse këta kishin përkrahur Romën në Zënkën Ikonë-thyerëse, e shkëputi kishën shqiptare nga Papa i Romës dhe e vuri ate nën patriarkun e Konstantinopojës. Kur Kisha e Krishtere u ça në vitin 1054 midis Lindjes dhe Romës, Shqipëria e Jugut mbajti lidhjen e saj me Konstantinopojën ndërsa Shqipëria e Veriut i´u rikthye pushtetit të Romës. Kjo çarje në kishën shqiptare shënoi thyerjen e pare fetare më të rëndë të vendit.

Kultura Mesjetare
Në pjesën e mëvonshme të Mesjetës, shoqëria qytetare shqiptare arriti një pikë të lartë të zhvillimit. Tregu i jashtëm lulëzoi në një shtrirje të atillë saqë trgetarë të mëdhenj shqiptarë kishin agjensitë e veta në Venedik, Raguzë (Dubrovniku i sotëm, Kroaci), dhe Selanik (tani Selaniku, Greqi). Mbrothësimi i qyteteve nxiti gjithashtu zhvillimin e edukimit dhe arteve.

Shqipja, megjithkëtë, nuk ishte gjuha e përdorur nëpër shkolla, kisha, dhe ndërveprimet zyrtare qeveritare. Në vend të saj, greqishtja dhe latinishtja, të cilat kishin mbështetjen e fuqishme të shtetit dhe të kishës, ishin gjuha zyrtare e kulturës dhe literaturës.

Sistemi i ri drejtues i çështjeve, ose krahinat ushtarake të krijuara nga Perandoria Bizantine, ndihmuan në mundësinë e ngritjes së feudalizmit në Shqipëri, kur ushtarët katundarë që u shërbyen zotave ushtarakë u bënë bujqrobër në pronat e tokave të tyre. Midis familjeve prijëse fisnike feudale shqiptare qenë Topiajt, Ballshajt, Shpatët, Muzakët, Arianitët, Dukagjinët, dhe Kastriotët. Tre të parët prej këtyre u ngritën të bëhen sundimtarë të principatave që ishin praktikisht të pamvarura nga Bizanti.

Perëndimi i Bizantit
Duke zotëruar pjesërisht, dobësinë e Perandorisë Bizante Shqipërinë, duke nisur nga qindvjeçari i 9-të, Shqipëria ra nën zotërim të plotë ose të pjesët të një vargu fuqish të huaja si: kryqëtarët Bullgarë, Normanë, Angjevinët e Italisë së jugut, Serbët, dhe Venedikasit. Pushtimi përfundimtar i vendit në vitin 1347 nga Serbët, të prirë nga Stefan Dušan, shkaktoi shpërngulje masive të shqiptarëve jashtë shtetit, veçanërisht në Greqi dhe në ishujt e Egjeut. Nga mesi i shekullit të 14-të, sundimi Bizantin mori fund në Shqipëri, pas gati 1.000 vjetësh. Pak dhjetvjeçarë më vonë vendi u përball me një kërcënim të ri, atë të Turqëve, të cilët në këtë pikë ishin duke shtrirë fuqinë e tyre në Ballkan. Turqit osmanë pushtuan Shqipërinë në vitin 1388 dhe plotësuan pushtimin e vendit rreth katërdhjetë vjet më vonë (1430. Por pas vitit 1443 një shqiptar i gjenisë ushtarake - Gjergj Kastrioti (1405-68), i njohur si Skënderbeu bashkoi rreth vetes princat shqiptarë dhe arriti të shporrte pushtuesit nga vendi. Për 25 vjetët e tjerë, duke vepruar jashtë fortesës së tij në qytetin malor të Krujës, Skënderbeu fshikulloi çdo përpjekje të turqve të rimarrin Shqipërinë, të cilën ata e parashikuan si një trampolinë për një pushtim të Italisë dhe Evropës Perëndimore. Lufta e tij e pabarabartë kundër fuqisë më të fortë të asaj kohe fitoi vlerësimin e Evropës si edhe disa përkrahje në formë parash dhe ndihme ushtarake nga Napoli, Papa i Romës, Venediku, dhe Raguza. Pas vdekjes së tij, qëndresa shqiptare ra pak nga pak, duke aftësuar turqit të ripushtojnë vendin nga viti 1506.

Lufta e gjatë e Skënderbeut të mbante Shqipërinë të lirë u bë shumë domethënëse për shqiptarët, sepse fuqizoi njëqënësinë (unitetin) e tyre, i bëri ata më të ndërgjegjshëm mbi ngjashmërinë e tyre kombëtare, dhe shërbeu më vonë si një burim i madh frymëzimi në luftën e tyre për bashkim kombëtar, liri, dhe pamvarësi.

Ottomanët
Artikulli Kryesor: Ottomanët

Kombëtarizmi shqiptar
Nga mesi i shekullit të 19-të Turqia ishte në grahmat e " Çështjes Lindore", në kohën që ballkanasit, duke përfshirë edhe shqipëtarët, kërkonin të plotësonin ëndrrën e tyre kombëtare. Për të mbrojtur dhe përkrahur interesat e tyre kombëtare, shqiptarët u mblodhen në Prizren, një qytet i Kosoves, në vitin 1878 dhe krijuan Lidhjen Shqiptare. Lidhja kishte dy qëllime kryesore, atë politike dhe atë kulturore. Së pari, u përpoq (pasukses) të bashkonte të gjitha trojet shqiptare - atë kohe të ndara ndër katër vilajete, ose krahina, e Kosovës, e Shkodrës, e Manastirit, e Janinës - në një shtet vetqeverisës brenda sistemit të Perandorisë Osmane. Së dyti, mprehi një lëvizje për zhvillimin e gjuhës shqipe, letërsisë, arsimimit, dhe kulturës. Në vijë me programin e dytë, në vitin 1908 udhëheqësit shqiptarë u takuan në qytetin e Manastirit (tani Bitola, Maqedoni) dhe përshtatën një alfabet kombëtar. Ai bazohej më së shumti në shkrimin Latin, ky zëvendësoi disa alfabete të tjera, duke përshire alfabetin arab dhe grek, që ishin gjer në atë kohë në përdorim.

Lidhja Shqiptare, nën trysninë e fuqive evropiane, u shtyp nga turqit në vitin 1881. Këtë e bëri Evropa për ta penguar krijimin e një shteti të ri të proveniences muslimane në Evropë, me shumicë fetare muslimane. Këtë Evropa e shpjegoi me gjoja alarmimin e Turqisë nga synimi i fuqishëm kombëtar brenda Lidhjes Shqiptare. Që atëherë, megjthkëtë, lidhja u bë një simbol i zgjimit kombëtar të Shqipërisë, dhe idetë dhe qëllimet e saja ushqyen shtysën që kulminoi më vonë në pavarsinë kombëtare.

Kur Turqit e Rinj (Gjon Turqit), që kishin marre pushtetin në Stamboll në vitin 1908 shpërfillen zotimet e tyre të bëra shqipëtarëve të bëjnë reforma demokratike dhe dhënies së vetvendosjes (autonomisë), shqipëtarët u hodhën në luftë të armatosur, e cila, në fund të tre vjetësh (1910-1912), detyroi turqit për pasojë, t´u plotësonin kërkesat e tyre. Të alarmuar nga ardhmëria e autonomisë shqiptare, fqinjët ballkanas të Shqiperisë, që kishin bërë tashmë plane për copëtimin e vendit, i shpallën luftë Turqisë në tetor 1912, dhe ushtritë greke, serbe dhe malazeze përparuan në trevat Shqiptare.

Për të shmangur asgjësimin e vendit, të dërguarit e kombit u takuan në një kongres në Vlorë. Ata udhehiqeshin nga Ismail Qemali, një shqiptar që kishte pasur pozita të larta në qeverinë osmane. Me 28 nëntor 1912, kongresi nxori thirrjen, e cila shpalli pavaresinë e Shqipërisë.

Krijimi i shtetit te ri
Pak kohe pas mundjes se turqve nga lidhja ballkanike, ne dhjetor te vitit 1912 u thirr ne Londer nje konference ambasadoresh te Fuqive te Medha (Britanise, Gjermanise, Rusise, Austro-Hungarise, Frances dhe Italise) per te vendosur mbi daljen e ceshtjeve te ngritura nga konflikti (lufta). Me mbeshtetjen e dhene shqipetareve nga Austro-Hungaria dhe Italia, konferenca ra ne ujdi te krijohej nje shtet i pamvarur shqiptar. Por, ne vendosjen e kufinjve te shtetit te ri, duke pasur trysni te forta nga fqinjet e Shqiperise, Fuqite e Medha nuk njohen gjeresisht realitetin demografik dhe dorezuan rajonin e gjere te Kosoves serbeve, ndersa ne jug, Greqise iu dha pjesa me e madhe e Çamërisë, nje pjese e zones se vjeter te Epirit me qender ne Lumin Thíamis. Shume vezhgimtare dyshuan nese shteti i ri do te ishte i zbatueshem me rreth gjysmen e tokave dhe popullsise shqiptare te lena jashte kufinjve te saj, vecanerisht meqeneseqe keto treva ishin me prodhimtaret ne drithera dhe mbareshimin e bagetive. Nga ana tjeter, nje bashkesi e vogel rreth 35.000 veta me kombesi greke u perfshine brenda kufinjve te Shqiperise. (Megjithkete, Greqia qe numeronte te gjithe shqiptaret e besimit ortodoks - 20 perqind te popullsise - si greke, pohonte se numri i popullsise me kombesi greke ishte me i madh seç mendohej.) Qe atehere e me pas, pakicat greke e kosovare mbeten tema shqetesuese ne marrdheniet Shqiptaro-Greke dhe Shqiptaro-Jugosllave.

Fuqite e Medha poashtu caktuan nje princ gjerman, Wilhelm zu Wied (Vilhelm cu Vid), si qeverises te Shqiperise. Vilhelmi mberriti ne Shqiperi ne mars 1914, por mosnjohja e tij me Shqiperine dhe problemet e saja, te perziera nga nderlikimet e ngritura nga shperthimi i Luftes se Pare Boterore, e çuan ate ne lenien e Shqiperise gjashte muaj me vone. Lufta e zhyti vendin ne nje krize te re, kur ushtrite e Austro-Hungarise, Frances, Italise, Greqise, Malit te Zi, dhe Serbise e zaptuan dhe pushtuan ate. E lene pa ndonje udheheqje politike apo autoritative, vendi ra ne kaos, dhe fati i tij varej ne fije te perit. Ne Konferencen e Paqes te Parisit pas luftes, shuarja e Shqiperise u shmang kryesisht nga perpjekjet e Presidentit te Shteteve te Bashkuara te Amerikes Woodrow Wilson (Vudrou Uillson), i cili kundershtoi nje plan te Britanise, Frances, dhe Italise te ndarjes se Shqiperise midis fqinjve te saj.

Nje kongres kombetar, i mbajtur ne Lushnje ne janar 1920, hodhi themelet e qeverise se re. Ne dhjetor te po ketij viti Shqiperia, kete here me ndihmen e Britanise, u pranua ne Lidhjen e Kombeve, keshtu duke fituar per here te pare njohjen nderkombetare si nje shtet dhe komb vetvendoses.

Bishop Noli and King Zog
At the start of the 1920s, Albanian society was divided by two apparently irreconcilable forces. One, made up mainly of deeply conservative landowning beys and tribal bajraktars who were tied to the Ottoman and feudal past, was led by Ahmed Bey Zogu, a chieftain from the Mat region of north-central Albania. The other, made up of liberal intellectuals, democratic politicians, and progressive merchants who looked to the West and wanted to modernize and Westernize Albania, was led by Fan S. Noli, an American-educated bishop of the Orthodox church. In the event, this East-West polarization of Albanian society was of such magnitude and complexity that neither leader could master and overcome it.'''

'''In the unusually open and free political, social, and cultural climate that prevailed in Albania between 1920 and 1924, the liberal forces gathered strength, and, by mid-1924, a popular revolt forced Zogu to flee to Yugoslavia. Installed as prime minister of the new government in June 1924, Noli set out to build a Western-style democracy in Albania, and toward that end he announced a radical program of land reform and modernization. But his vacillation in carrying out the program, coupled with a depleted state treasury and a failure to obtain international recognition for his revolutionary, left-of-centre government, quickly alienated most of Noli's supporters, and six months later he was overthrown by an armed assault led by Zogu and aided by Yugoslavia.'''

'''Zogu began his 14-year reign in Albania-first as president (1925-28), then as King Zog I (1928-39)-in a country rife with political and social instability. Greatly in need of foreign aid and credit in order to stabilize the country, Zog signed a number of accords with Italy. These provided transitory financial relief to Albania, but they effected no basic change in its economy, especially under the conditions of the Great Depression of the 1930s. Italy, on the other hand, viewed Albania primarily as a bridgehead for military expansion into the Balkans. On April 7, 1939, Italy invaded and shortly after occupied the country. King Zog fled to Greece.'''

'''The social base of Zog's power was a coalition of southern beys and northern bajraktars. With the support of this coalition-plus a vast Oriental bureaucracy, an efficient police force, and Italian money-King Zog brought a large measure of stability to Albania. He extended the authority of the government to the highlands, reduced the brigandage that had formerly plagued the country, laid the foundations of a modern educational system, and took a few steps to Westernize Albanian social life. On balance, however, his achievements were outweighed by his failures. Although formally a constitutional monarch, in reality Zog was a dictator, and Albania under him experienced the fragile stability of a dictatorship. Zog failed to resolve Albania's fundamental problem, that of land reform, leaving the peasantry as impoverished as before. In order to stave off famine, the government had to import food grains annually, but, even so, thousands of people migrated abroad in search of a better life. Moreover, Zog denied democratic freedoms to Albanians and created conditions that spawned periodic revolts against his regime, alienated most of the educated class, fomented labour unrest, and led to the formation of the first communist groups in the country.

Lufta e Dyte Boterore
Ne tetor 1940 forcat italiane e perdoren Shqiperine si nje baze ushtarake per te pushtuar Greqine, por ata u zmbrapsen shpejt ne Shqiperi. Pasi Gjermania Naziste mundi Greqine dhe Jugosllavine ne vitin 1941, krahinat e Kosoves dhe Çamërisë i´u bashkangjiten Shqiperise, duke krijuar keshtu nje shtet shqiptar te bashkuar kombesisht. Shteti i ri zgjati deri ne nentor 1944, kur gjermanet qe kishin zevendesuar forcat pushtuese italiane duke ndjekur dorezimin e Italise u terhoqen nga Shqiperia ne vitin 1943. Kosova iu ritrupezua pjeses serbe te Jugosllavise, dhe Çamëria greqise.

Nderkohe, grupet e ndryshme komuniste qe kishin mbire ne Shqiperine e Zogut u shkrine se bashku per te formuar Partine Komuniste Shqiptare dhe filluan te luftojne pushtuesit si nje force e bashkuar qendrese. Pas nje beteje te suksesshme kunder fashisteve dhe dy grupesh qendresash te Ballit Kombetar dhe Legalitetit pro-Zog qe hahej per fuqi me ta, komunistet moren kontroll mbi vendin me 29 nëntor 1944. Enver Hoxha, nje mesues kolegji qe kishte udhehequr luften perballuese te forcave komuniste, u be udheheqesi i Shqiperise per hir te postit te tij si sekretar i pergjithshem i partise. Shqiperia, e cila para luftes kishte qene ne diktaturen vetjake te Mbretit Zog, tani ra nen diktaturen e perbashket te Partise Komuniste Shqiptare. Vendi u be zyrtarisht Republika Popullore e Shqiperise ne vitin 1946 dhe, ne vitin 1976 Republika Popullore Socialiste e Shqiperise.

The Stalinist state
'''The new rulers inherited an Albania plagued by a host of ills: pervasive poverty, overwhelming illiteracy, blood feuds, epidemics of disease, and gross subjugation of women. In order to eradicate these ills, the communists drafted a radical modernization program intended to bring social and economic liberation to Albania, thus completing the political liberation won in 1912. The government's first major act to “build socialism” was swift, uncompromising agrarian reform, which broke up the large landed estates of the southern beys and distributed the parcels to landless and other peasants. This destroyed the powerful class of the beys. The government also moved to nationalize industry, banks, and all commercial and foreign properties. Shortly after the agrarian reform, the Albanian government started to collectivize agriculture, completing the job in 1967. As a result, peasants lost title to their land. In addition, the Hoxha leadership extended the new socialist order to the more rugged and isolated northern highlands, bringing down the age-old institution of the blood feud and the patriarchal structure of the family and clans, thus destroying the semifeudal class of bajraktars. The traditional role of women-namely, confinement to the home and farm-changed radically as they gained legal equality with men and became active participants in all areas of society.'''

'''In order to obtain the economic aid needed for modernization, as well as the political and military support to enhance its security, Albania turned to the communist world: Yugoslavia (1944-48), the Soviet Union (1948-61), and China (1961-78). Economically, Albania benefited greatly from these alliances: with hundreds of millions of dollars in aid and credits, and with the assistance of a large number of technicians and specialists sent by its allies, Albania was able to build the foundations of a modern industry and to introduce mechanization into agriculture. As a result, for the first time in modern history, the Albanian populace began to emerge from age-old backwardness and, for a while, enjoyed a higher standard of living. Politically, Hoxha was disillusioned with his communist allies and patrons and broke with each one, charging that they had abandoned Marxism-Leninism and the cause of the proletariat for the sake of rapprochement with the capitalist West. Alienated from both East and West, Albania adopted a “go-it-alone” policy and became notorious as an isolated bastion of Stalinism.'''

'''Hoxha's program for modernization aimed at transforming Albania from a backward agrarian country into a modern industrial society, and, indeed, within four decades Albania had made respectable-in some cases historic-strides in the development of industry, agriculture, education, the arts, and culture. A notable achievement was the drainage of coastal swamplands-until then breeding grounds for malarial mosquitoes-and the reclamation of land for agricultural and industrial uses. Also symbolic of the change was a historic language reform that fused elements of the Geg and Tosk dialects into a unified literary language.'''

'''Political oppression, however, offset gains made on the material and cultural planes. Contrary to provisions in the constitution, during Hoxha's reign Albania was ruled, in effect, by the Directorate of State Security, known as the Sigurimi. To eliminate dissent, the government resorted periodically to purges, in which opponents were subjected to public criticism, dismissed from their jobs, imprisoned in forced-labour camps, or executed. Travel abroad was forbidden to all but those on official business. In 1967 the religious establishment, which party leaders and other atheistic Albanians viewed as a backward medieval institution that hampered national unity and progress, was officially banned, and all Christian and Muslim houses of worship were closed.'''

Collapse of communism
'''After Hoxha's death in 1985, his handpicked successor, Ramiz Alia, sought to preserve the communist system while introducing gradual reforms in order to revive the economy, which had been declining steadily since the cessation of aid from former communist allies. To this end he legalized some investment in Albania by foreign firms and expanded diplomatic relations with the West. But, with the fall of communism in eastern Europe in 1989, various segments of Albanian society became politically active and began to agitate against the government. The most alienated groups were the intellectuals and the working class-traditionally the vanguards of a communist movement or organization-as well as Albania's youth, which had been frustrated by years of confinement and restrictions. In response to these pressures, Alia granted Albanian citizens the right to travel abroad, curtailed the powers of the Sigurimi, restored religious freedom, and adopted some free-market measures for the economy. In December 1990 Alia endorsed the creation of independent political parties, thus signaling an end to the communists' official monopoly of power.'''

'''With each concession to the opposition, the state's absolute control over Albanian society weakened. Continuing economic, social, and political instability led to the fall of several governments, and in March 1992 a decisive electoral victory was won by the anticommunist opposition led by the Democratic Party. Alia resigned as president and was succeeded by Sali Berisha, the first democratic leader of Albania since Bishop Noli.'''

'''Albania's progress toward democratic reform enabled it to gain membership in the Conference on Security and Cooperation in Europe, formally bringing to an end its notorious isolation. Efforts to establish a free-market economy caused severe dislocations, but they also opened the road for Albania to obtain large amounts of aid from developed countries. Albania thus began integrating its politics and institutions with the West, which Albanians have historically viewed as their cultural and geographic home.'''

'''The failure of various fraudulent investment schemes caused first the collapse of the economy and then of the government in early 1997. One-third of the population found itself penniless overnight. Rioting quickly escalated, and vast stores of weapons were looted from storage depots; criminal gangs took control of the countryside. In response, the UN dispatched peacekeeping troops in March. The Socialist Party (the former Communist Party) won parliamentary elections in June 1997, and party secretary Rexhep Mejdani became president in July. In 1999 the nation was inundated by some 450,000 ethnic Albanian refugees from Kosovo.'''

Lidhje të jashtme
تاريخ ألبانيا Albaniens historie Geschichte Albaniens History of Albania Histoire de l'Albanie Storia dell'Albania Geschiedenis van Albanië História da Albânia История Албании Zgodovina Albanije Albaniens historia 阿尔巴尼亚历史