Gjuha spanjolle

Gjuha spanjolle (ose spanishtja) flitet në Spanjë, në Amerikën Qendrore, si dhe në të gjithë Amerikën Jugore (Latine), me përjashtim të Brazilit ku flitet portugezishtja. I takon familjes së gjuhëve indoevropiane, gjegjësisht asaj gjuhës latine. Karakteristikë e saj është se shkruhet ashtu siç flitet.

(218 p.l.K - 409 m.l.K)
Spanjishtja është nje gjuhe latine. Por kane ngelur disa gjurmë nga gjuhet përpara romanizimit, siç ishte euskera (gjuha baske). Pushtimi romak fillon në vitin 218 p.e.s., por qe e ngadaltë dhe zgjati rreth dy shekuj. Latinishtja që flitej në gadishullin iberik ishte vullgare, sepse romakët që vinin në Hispania në atë kohë i përkisnin klasëve të ulta.

Dyndjet gjermanike
Kaluan në gadishullin disa fise gjermane. Midis tyre ishin dhe visigodët që u instaluan në të gjithë territorin përveç Pais Basco. Dominimi i tyre zgjati tre shekuj dhe la disa gjurmë në gjuhë, por vendasit vazhdonin të flisnin latinishten.

Pushtimi arab
Në vitin 711, arabët e berberët hyrën në gadishullin iberik. Ndejtën rreth tetë shekuj. Në territoret e veriut u organizua ripushtimi nga mbretëritë kristiane. Këto mbretëri kishin gjuhët e veta: gallego-portugalisht, leones (zona e Leon), castellano (zona e Castilla, kështu quhet spanjishtja sot), navarro-aragones (në veri-lindje të gadishullit) dhe catalan (në Barcelonën e sotme). Në jug flitej arabishtja. Kristianët që jetonin në zonat arabe flisnin mozarabe, por kjo gjuhë u zhduk gjatë ripushtimit. Arabishtja ka lëne gjurmë të rëndësishme në gjuhën spanjolle (siç është prania e "h"), por nuk u imponua. Megjithëatë qe e rëndësishme në Mesjetë, sepse Spanja u shnëndërrua në qendrën kulturore të Evropës, aty shkonin të gjithë të mençurit e vendeve veriore.

1492
Ne 2 janar te ketij viti mbaroi ripushtimi dhe kristianet ripushtuan te gjithe gadishullin duke ekspulsuar arabet e fundit te Granades. Ne 31 mars, mbreteresha Isabel Katolikja ekspulsoi çifutet. Ata qe iken vazhdonin te flisnin spanjisht, duke i hapur rruge nje gjuhe tjeter: judeo-español. Ne te njejtin vit, Kristofer Kolombi zbulon Ameriken ku perhapet shpejt spanjishtja. Ne 1492 publikohet për here te pare nje liber për gramatiken spanjolle nga Antonio de Nebrija.

Përhapja e gjuhës spanjolle
Në kohen e zbulimeve të mëdha, u rizbulua nga Ameriko Vespuci kontinenti i ri, qe do merte emrin e tij "Amerika". Zbuluesi gjenovez Kristofor Kolombi ne sherbim te Mbreterve Katolike, nuk e dinte se c´kishte zbuluarë duke gjurmuar rrugët detare më të shkurtta për të arritur Indinë. Kjo ishte koha kur në territoret tona tashme kishte shkelur këmba e turqve osmanllinj dhe tregtia e mallrave Evrope-Indi ishte bërë e pamundur sepse udhet qene bllokuar nga deti dhe toka nga tërqit. Duke pasur parasysh kete gjendje, dy mbreterite neo-latine (Spanja dhe Portugalia), u ngriten në superfuqi botërore pas epokes se Rekonkistes (Ripushtimit) dhe permiresuan teknikat e lundrimit në oqeane. Energjia e madhe e treguar gjate Rekonkistes, ambicia për pasuri e lavdi, i mundësoi atyre që të arrinin të zulonin dhe te sundonin te ashtuquajturen Botën e Re. Këto dy vende e ndanë këtë botë në dy pjesë, perendimi i takoi spanjollëve e lindja portugezëve. Për këtë shkak, sot në Peru, Ekuador, Venezuela e pjesen më të madhe të Amerikës Latine (me disa perjashtime) flitet gjuha spanjolle si gjuhë zyrtare, ndërsa në Brazil gjuha zyrtare është portugalishtja. 

Spanjishtja në SHBA
Spanjishte gjuha që folur në territorin e Mbreterise Spanjolle dhe vendet e Amerikës Latine, si dhe ne ish-kolonine spanjolle te Guineas ne kontinentin afrikan. Flitet po ashtu ne mjaft rajone te Shteteve te Bashkuara te Amerikes, ne Filipine e nje variant i saj flitet ne disa zona te Gadishullit Ballkanik e ne Izraelin e sotem. Ky variant gjuhesor njihet me emrin "Judeo-Espanyol" apo "Xhudezmo". Historikisht, Kalifornia, Teksasi, Arizona, nje pjese e Kolorados, Meksika e Re kane qene pjese te Perandorise Spanjolle, e pas renies se saj, qene pjese legjitime e shtetit te Meksikes. Natyrisht, qe ne keto territore flitej spanjisht. Pas aneksimit te ketyre rajoneve nga superfuqia qe po pervijohej ngadale e me force ne rrafshin boteror, ne keto zona mbeten nje numer i konsiderueshem banoresh, gjuha amtare e te cileve qe spanjishtja. Numri i tyre është rritur dukshem pas Luftes se Dyte Boterore si pasoje e emigrimit ekonomik e politik te mjafte qytetareve e fshatareve meksikane, amerikanoqendror e nga Pellgu i Karaibeve. Sot mendohet te jetojne ne Sh.B.A. mbi 30 milione njerez me origjine hispanike.

Lidhje të jashtme
Spaans Spanische Sprache Idioma castellán Spēonisc sprǣc لغة إسبانية ܠܫܢܐ ܐܣܦܢܝܝܐ Castellanu Kastilla aru İspan dili Schbanisch Ėspanu kalba Espanyol Іспанская мова Гішпанская мова Испански език স্পেনীয় ভাষা Spagnoleg Španski jezik Castellà Kinatsila ᏍᏆᏂ Lingua spagnola crh:İspan tili Španělština Испан чĕлхи Sbaeneg Spansk (sprog) Spanische Sprache އިސްޕެނިޝް Ισπανική γλώσσα eml:Spagnôl Spanish language Hispana lingvo Idioma español Hispaania keel Gaztelania Luenga española fa:زبان اسپانیایی Espanjan kieli Spanskt (mál) Espagnol Castilyan Lenghe spagnole Spaansk Spáinnis 西班牙語 Spàinntis Lingua castelá Karaiñe'ẽ Spaainish Sî-pân-ngà-ngî ספרדית स्पेनी भाषा Španjolski jezik hsb:Španišćina Spanyol nyelv Իսպաներեն Lingua espaniol Bahasa Spanyol Pagsasao nga Espaniol Hispaniana linguo Spænska Lingua spagnola ᓯᐸᐃᓂᑎᑐᑦ/sipainititut スペイン語 sanbau Basa Spanyol ესპანური ენა ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ 스페인어 Zimanê spanî Spaynek Lingua Hispanica Lingua Castilyana Spuenesch Castiliaans Lengua spagnòlla Spagnö Lispanyoli Ispanų kalba Spāņu valoda Fiteny espaniola Reo Pāniora Шпански јазик സ്പാനിഷ്‌ ഭാഷ Испани хэл स्पॅनिश भाषा Bahasa Sepanyol Lingwa Spanjola Caxtillāntlahtōlli Spaansche Spraak Spaans स्पेनी भाषा Spaans Spansk språk Spansk Naakai bizaad Espanhòu Castila (amanu) Język hiszpański Lenga spagneula Língua castelhana Kastilla simi Lingua spagnola Limba spaniolă Испанский язык Limba ispagnola Lingua spagnola Spainyie leid Spánskagiella Španski jezik Spanish language Španielčina Španščina Gagana spaniolo Шпански језик Sipanishi Spanska Kihispania szl:Hišpańsko godka எசுப்பானிய மொழி Lia-español Забони испанӣ ภาษาสเปน Wikang Kastila İspanyolca Іспанська мова Łéngoa spagnoła Tiếng Tây Ban Nha Spoans Kinatsila nga yinaknan wuu:西班牙语 שפאניש 西班牙语 西班牙語 Se-pan-gâ-gí 西班牙話 IsiSpanish