Vitamina B1

thumb|250px|Tiaminë mononitrat Vitamina B1 ose ndryshe me emrin kimik Tiamina, është një vitaminë e pangjyrë (apo e bardhë) me formulë kimike C12H17N4OS. Tretet në ujë dhe nuk mund të tretet në alkool. Tiaminet në qoftë se nxehen e humbin funksionin.

Kjo vitaminë është e pazëvendësueshme për funksionin e sistemit nervor. Në qoftë se për 14 ditë nuk merret vitamina B1 në organizëm, atëherë harxhohen për 50% rezervat e tij trupore.

Pak histori
Sipas anglezëve për herë të parë kjo vitaminë u zbulua nga Umetaro Suzuki në Japoni, pasi që ai studioi se si orizi i paqëruar i shëroi pacientët me sëmundjen Beri-Beri. Për këtë ai e emëroi atë acidi aberik.

Vetitë

 * Masa molare: 337,27 g/mol
 * Gjendja agregate: e fortë (e ngurtë)
 * Pika e shkrirjes: 248 °C
 * Tretet në ujë

Roli biologjik
Tiamin-pirofosfati ose vitamina B1 është një ko-enzimë e dehidrogjenazës së piruvatit, dehidrogjenazës së α-ketoglutaratit dhe e transketolazës. Kjo d.m.th se kjo vitaminë ka një rol të rëndësishëm në metabolizmin e karbohidrateve dhe yndyrave dhe më këtë në mirëmbajtjen e indit nervor, muskulit të zemrës dhe në transmetimin e përçimit të nervave.

Si difosfat i tiaminës (koenzimë i dekarboksilazave dhe i transketolazës) punon në eliminimin e karbohidrateve në tru dhe në muskuj. Po ashtu nga kjo vitaminë varen edhe kondicioni trupor dhe kujtesa. Forcon qarkullimin e gjakut dhe është e nevojshme për prodhimin e acidit të lukthit. Ka rëndësi në shndërrimin e karbohidrateve në yndyra dhe d.m.th në fitim e energjisë nga karbohidratet (pasi që është ko-enzimë e dehidrogjenazës së piruvatit, një kompleks enzimash, i cili e shndërron piruvatin në acetil-CoA).

Burimet e Vitaminës B1
Radhitur sipas sasisë më të madhe të vitaminës B1 në prodhime ushqimore:


 * Në 100 g fidanë gruri - 2 mg
 * Në 100 g fasule të sojës - 1 mg
 * Në 100 g mish derri - 0,90 mg
 * Në 100 g bizele - 0,76 mg
 * Në 100 g mish viçi - 0,60 mg
 * Në 100 g fasule të bardha - 0,50 mg
 * Në 100 g mish pule - 0,10 mg
 * Në 100 g patate – 0,10mg

Po ashtu në sasi të ndryshme në:


 * Majën e birrës
 * Produkte drithërash

Nevoja trupore
Nevoja e vitaminës B1 për trupin e njeriut paraqitet si nevojë për shpërbërjen e hidro-karbonateve dhe alkoolit dhe sasia mesatare ditore për meshkuj është 1,3mg, për femra 1mg dhe për shtatzëne 1,2mg. Në rast të punës së rëndë fizike, zjarrmisë paraqitet nevoja e rritjes së dozës.

Shenja të zakonshme të mangësisë së vitaminës B1 janë kokë dhimbjet, mungesa e apetitit, dhimbjet e barkut, pengesa gjatë jashtë qitjes (kaps) dhe çrregullime në kujtesë dhe koncentrik.

Teprica të vitaminës B1 në trupin e njeriut mund të shkaktohen vetëm nëpërmjet marrjes së barnave. Shenjë e tepricës së vitaminës B1 është reagimi i ndjeshëm nervave.

Hipovitaminoza – Pasojat e mungesës së Vitaminës B1
Mungesa e përgjithshme e tiaminës në organizëm mund të dërgoj në probleme të panumërta duke përfshirë këtu degjenerimin e neuroneve dhe në raste të rënda mund të qoj deri te vdekja.

Mungesa e tiaminës mund të shkaktohet për shkak të ushqimit të mëngët, dietave me produkte të pasura me tiaminazë (enzimë që bënë shpërbërjen e kësaj vitamine) siç janë peshku i pazier i ujit të pastër, gaforret e freskëta të paziera, etj. Po ashtu dhe konsumimi i prodhimeve me përbërje të lartë të faktorëve kundër-tiaminik (çaji, kafeja, arrat “Areca catechu”) mund të shkaktoj mangësi vitaminoze.

Sindrome të njohura të shkaktuara nga mungesa e vitaminës B1 përfshijnë Sindromën Wernicke-Korsakoff  dhe Beri-Berin, sëmundje këto që janë shumë të shpeshta te personat me shpërdorim dhe konsumim kronik të alkoolit.

Simptoma të hipovitaminozës

 * Pengesa të metabolizmit të karbohidrateve dhe të sistemit nervor
 * Depresione dhe tensionim
 * Lodhja, humbja e apetitit, dobësi koncentrimi, atrofia e muskujve
 * Pagjakësia - Anemia
 * Dhimbje koke të shpeshtuara
 * Pengesa në kujtesë, hutim
 * Dështimi i punës së zemrës
 * Edeme, shtypje e ulët e gjakut
 * Frymëmarrje e shkurtuar
 * Prodhimi i ulur i antitrupave gjatë infeksioneve
 * Muskujt e dobësuar (sidomos ata të pulpës së këmbës)
 * Sëmundja: Beri-Beri

Beri-Beri
Kjo sëmundje u paraqit kur njerëzit filluan të bëjnë fërkimin e orizit duke ja larguar kështu lëvoren e pasur me vitamina. Në Evropë ajo u bë prezente, kur mielli u blua aq imtë sa që u zhduk fidani i pasur me vitamina i grurit dhe kështu nuk mund të merrej më kjo vitaminë nëpërmes të bukës.

Po ashtu çdo shijim i sheqerit industrial gjatë tretjes së tij harxhon shumë vitaminë B1, fakt që edhe më shumë mund të keqësoj mungesën e kësaj vitamine.

Beri-Beri paraqitet shpesh në vendet e Azisë lindore dhe në Japoni, ku orizi është prodhimi kryesor i ushqimit. Po ashtu edhe në vendet e pazhvilluara është ende shumë e shpeshtë. Në vendet industriale e gjejmë këtë sëmundje në të shumtën e rasteve si pasojë të alkoolizmit ose ushqimit të gabuar.

Simptomat e Beri-Berit janë: pengesat neurologjike, atrofia e muskujve, insuficienca e zemrës.

Sëmundjet gjenetike
Sëmundjet gjenetike të transportit të Vitaminës B1 janë të rralla por shumë serioze. Mund të shkaktohen si pasojë e mutacionit autozomal recesiv në gjenin SLC19A2, që bënë kodimin e një proteine transporti me afinitet të lartë të tiaminës. Këto sëmundje përfshijnë anemi megaloblastike me sëmundje të sheqerit (diabetes mellitus) dhe pengesa në sistemin sensoro-neuronal.

Hipervitaminoza - Pasojat e mbi dozimit
Te dozat mbi 200 mg reagojnë p.sh nervat me ndjeshmëri të madhe ndaj ngacmimeve nervore.

Rastet e vetme të dozimit të tepruar të vitaminës B1 kanë ndodhur me rastin e injeksionit intravenoz të kësaj vitamine. Këto raste mund të rezultojnë deri në reaksione trupore të rënda alergjike anafilaktike.

فيتامين بي1 Vitamin B1 Tiamina Thiamin Tiamin Thiamin Thiamine Tiamino Vitamina B1 Tiamiin fa:ویتامین ب۱ Tiamiini Thiamin Vitamine B1 ויטמין B1 Vitamin B1 Tiamina チアミン 바이타민 B1 Thiamin Tiaminas Витамин B1 Vitamin B1 Thiamine Tiamin Witamina B1 Tiamina Tiamină Тиамин Vitamin B1 Витамин Б1 Tiamin Tiamin Тиамин Tiyamin Тіамін 硫胺