Sistemi diellor

thumb|250px|Pamje artistike e sistemit diellor. Masat dhe largësitë jo sipas shkallës. (Nga e majta në të djathtë:) [[Plutoni, Neptuni, Urani, Saturni, Jupiteri, Rripi asteroidal, Dielli, Afërdita, Toka, dhe Hëna e saj dhe Marsi. Në të majtë shihet edhe një kometë.]] thumb|450px|Planetët e radhitur sipas afërsisë (largësisë) së tyre nga [[Dielli.]] thumb|250px|Sistemi diellor

Sistemi diellor është një sistem i organizuar planetësh, të cilët sillen rreth Diellit. Ai është njëkohësisht një sistem planetar si edhe një sistem yjor. Sistemi diellor është një sistem planetar i përbërë nga trupa qiellorë të ndryshëm që mbahen në orbita nga forca e gravitetit rreth yllit tonë, Diellit. Është i përbërë nga tetë planetë (dhe 166 hënat e tyre), nga tre planetë xhuxhë (Ceresi, Plutoni, Erisi dhe katër hënat e tyre), dhe miliarda trupa të vegjël. Këtu bëjnë pjesë trupat e Rripit të Kuiperit, disa dhjetëra mijëra asteroidë, një numër të pasaktë por me siguri shumë të madh kometash, meteoritësh, dhe pluhuri ndëryjor.

Planetët e sistemit diellor sipas largësisë nga dielli janë: Mërkuri, Afërdita, Toka, Marsi, Jupiteri, Saturni, dhe Neptuni. Prej këtyre tetë planetëve gjashtë prej tyre kanë satelitë natyrorë të emërtuar zakonisht "hëna" sipas emrit të Hënës së Tokës, dhe secili prej planetëve të jashtëm është i rrethuar nga rrathë planetarë prej pluhuri dhe grimcash të tjera. Të gjithë planetet, përveç Tokës, janë emëruar sipas perëndive dhe perëndeshave të mitologjisë greko - romake.

Ndërtimi i sistemit tonë diellor
Dielli është ylli në qëndrën e sitemit tonë diellor që prodhon dritë e nxehtësi (elmente të domosdoshme për jetën në tokë). Toka dhe trupat e tjere qiellore të sistemit tonë diellor (duke përfshirë planetet, asteroidet, meteoritet, kometat dhe pluhurin kozmik) rrotullohen rreth diellit (revolucioni) dhe boshtit te vet (rrotacioni). Dielli përbën 99% të masës së sistemit tonë diellor. Energjia diellore mbështet pothuaj të gjithë jetën në tokë nëpërmjet fotosintezës që nga shfaqja e organizmit të parë. Njerëzit e përdorin energjinë diellore për ndriçim, ngrohtësi, rritjen e të korrave dhe për shndërrimin e fuqisë diellore në energji elektrike. Nxehtësia e krijuar nga dielli përcakton klimën (moti) dhe ndërrimin e stinëve në tokë,pra dielli është element i cili mundson jetën dhe zhvillimin e saj normal në tokë.

Shenja astronomike e diellit është ☉.

Rreth 73% e masës së diellit është hidrogjen, 35% është helium, dhe pjesa tjetër përbëhet nga sasi të vogla elementesh të rënda. Mosha e diellit është rreth 4.6 miliardë vjet dhe ai është pothuajse në gjysmën e ciklit të tij të zhvillimit gjatë të cilit ndodh proçesi kimik i shndërrimit të hidrogjenit në helium. Gati 5 milionë ton lëndë diellore kthehet në energji çdo sekondë brenda bërthamës së diellit, duke prodhuar neutrino dhe rrezatim diellor. Pas rreth 5 miliard vjetësh dielli do të shndërrohet në fillim në një gjigand të kuq dhe pastaj në një xhuxh të bardhë, duke krijuar një mjegullnajë planetare.

Shiko edhe

 * Nikolaus Kopernikus

Lidhje të jashtme

 * PEPiF mbi sistemin diellor

Sonnestelsel Sonnensystem Sunnlicu Endebyrdnes مجموعة شمسية Sistema solar Günəş sistemi Saulės sėstema Сонечная сістэма Сонечная сыстэма Слънчева система Koskoriad an Heol Sunčev sistem Sistema solar Sluneční soustava Хĕвел системи Cysawd yr Haul Solsystem Sonnensystem Sistemê Roci އިރަވީ ނިޒާމު Ηλιακό σύστημα Solar System Sunsistemo Sistema Solar Päikesesüsteem Eguzki-sistema fa:سامانه خورشیدی Aurinkokunta Sólskipanin Système solaire Sistèmo solèro Sisteme solâr Sinnestelsel Grianchóras 太陽系 An Crios-Grèine Sistema Solar સૂર્યમંડળ Corys ny Greiney Kahua o nā hōkū מערכת השמש सौर मंडल Sunčev sustav Sistèm solè Naprendszer Արեգակնային համակարգ Systema solar Tata Surya Solari sistema Sistema a Solar Sunala sistemo Sólkerfið Sistema solare 太陽系 Tata surya მზის სისტემა ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಂಡಲ 태양계 Sunnesystem Pergala rojê Systema solare Sonnesystem Zonnestèlsel Saulės sistema Saules sistēma Сончев систем സൗരയൂഥം Нарны аймаг सूर्यमाला Sistem Suria Sistema Solari နေအဖွဲ့အစည်း Tōnatiuh Īchān Sünnsystem Zunnesysteem सौर्यमण्डल Zonnestelsel Solsystemet Solsystem nov:Sunal sisteme Sistèma Solar Solar System Układ Słoneczny Sistema solar Sistema Solar Inti Llika Sistem solar Солнечная система Sistema sulari Solar seestem Beaivvášgoddi Sunčev sistem සෞරග්‍රහ මණ්ඩලය Solar System Slnečná sústava Osončje Сунчев систем Solsystemet Mfumo wa jua na sayari zake சூரியக் குடும்பம் సౌరమండలము Системаи офтобӣ ระบบสุริยะ Sistemang Pang-araw Güneş Sistemi Сонячна система نظام شمسی Quyosh tizimi Sistema sołare Hệ Mặt Trời Sistinme solrece Nosteg jant זון סיסטעם Ètò òòrùn 太阳系 Thài-iông-hē 太陽系