Feja

thumb|right|250px|Shenjat dalluese të disa prej feve më të mëdha botërore. Feja është marrdhënia që vendoset mes një personi dhe një apo më shumë hyjnish ose fuqish mbinatyrore dhe mes njerzve që ushtrojnë të njëjtin kult; me fjale te tjera mund te percaktohet si nje përçim tejnatyror (metafizik) te ndare e te koduar dhe te trashëguar ne brendesine e nje bashkesie shoqerore. Nevoja fetare është e pranishme ne çdo kulture ne trajta te dukshme nga rite qe kane nje vlere shoqerore e munden pak a shume te kene nje permbajtje etike (udheheqja e sjelljes se brendshme) dhe filosofike (dhenie pergjigjesh pytjeve gjithesinore).

Përkufizime të tjera mbi fenë
Shkak, parim, ose sistem besimesh te mbajtura me bindje ose ndjenje te forte. Si edhe: adhurimi i Perendise ose mbinatyrores.

Nje besim i fuqishem ne nje fuqi ose fuqira te mbinatyrshme qe mbikqyrin fatin njerzor; institucion i te shprehurit te besimit ne nje fuqi hyjnore.

Besimi dhe nderimi ne fuqira ose nje fuqi te mbinatyrshme te menduar si krijues dhe mbarvajtës i gjithesise. Nje sistem vetjak ose i instituticionalizuar ne nje besim dhe adhurim te tille. Jeta ose kushtezimi i nje personi ne nje urdher fetar. Nje teresi besimesh, vlerash, dhe praktikash te bazuara ne mesimet e nje udheheqesi shpirteror.

Marrdhenie e qenieve njerzore me nje Perendi ose perendite ose me gjithcka qe ata e mendojne te shenjte ose, ne disa raste, thjesht te mbinatyrshme.

Feja është nje sistem mendimi, ndjenje, dhe veprimi qe ushtrohet nga nje grup dhe qe u jep anetareve nje synim perkushtimi; nje norme e sjelljes nga e cila individet mund te gjykojne pasojat vetjake dhe shoqerore te veprimeve te tyre; dhe nje model drejtues me te cilin individet mund te lidhen me grupin e tyre dhe gjithesine e tyre.

Nje shkak, parim, ose veprimtari e ndjekur me zell ose perkushtim te ndergjegjshem.

Feja ne trevat shqiptare

 * Artikulli kryesorë Besimi fetar

Feja te shqiptarët është e përhapur që nga kohrat e moçme. Që nga fillimi kur në trojet e Ballkanit feja katolike e zëvendsoi besimin e mëparshëm e deri në kohrat e sotme ku në këto territore ka disa drejtime të feve të ndryshme (shiko listen). Mbas kohës së Rilindjes me të cilën mori hovin edhe më shumë ndjenja kombëtare e cila në kohën e Enver Hoxhes u përforcua edhe në kurriz të fesë, duke e shpallur RPSH si shtet ateist, roli i saj në jetën e përditshme ka rënë në shkallë të ulët (me përjashtim të një numri të vogël familjesh besimtare). Në fillim të këtij shekulli në trevat veriore shqiptare dallohet një lëvizje e dendur misionarësh nga besime të ndryshme. Se sa është efekti i tyre do të tregojë koha. Deri në fund të viteve 1990, kanë qenë të njohura këto fe dhe drejtime me rite të ndryshme.
 * Islam
 * Bektashi
 * Kristianizmi
 * Katolik
 * Protestant
 * Anglikan
 * Ortodoks

Feja dhe shteti
Në disa shtete feja apo Shërbyesit fetarë janë të liruar nga detyrimi për të dëshmuar në procedura para autoriteteve publike dhe gjykatave në lidhje me çfarëdo fakti ose rrethanash që ata kanë mësuar gjatë kryerjes së këshillimit të tyre fetarë.

Tek shtetet e themeluara nga kombi shqiptarë çështja e shtetit dhe e fesë janë të ndara tradicionalsht. Kjo mbase vije që nga Rilindja kombëtare. Që në atë kohë, anëtarët e Rilindjes kishin parftyrime të qarta sa i përket kësaj çështje dhe kjo duket se edhe ishte e bazuar në natyrën e popullit. Kështu njëri nga përfaqësuesit e Rilindjes thotë se Ti quash shqiptarët myslimanët dhe katolikët, që nuk i përkasin kishës greke dhe të pretendosh se ortodoksët e të njëjtit vend janë helenë, vetëm sepse ushtrojnë doktrinat e kishës ortodokse, do të thotë sipas pikëpamjes sonë, ta ngresh besimin fetar në parim kombsie dhe ta marrësh dogmën për racë, ritin për atdhe, gjë që është e papranuehme.

Monoteizmi
Fjala monoteizëm rrjedh nga fjala greke mono = një dhe Theos = Perëndi që ka kuptimin: Besimi në një Perëndi të vetëm si krijuesi dhe sunduesi i botës, dhe i universit.

Politeizmi
Fjala politeizëm rrjedh nga fjalët greke polis = shumë dhe Theos = Perëndi që ka kuptimin: Adhurimi i shumë zotave me atribute të ndryshme.

Në kohët e lashta adhurimi politeist ishte i zhvilluar dhe i larmishëm. Shihet kjo në fenë babilonase, egjiptiane, greke, romake etj. Çdo fenomen natyror i cili ishte jashtë forcave njerëzore dhe në dëshire për kontrollin e këtij fenomeni i bashkangjitej një "kryetar", i cili dhe ishte zoti i kësaj. Ky adhurohej veçanërisht dhe kishte kultin, rregullat, zakonet dhe faltoren përkatëse. Kështu ishte zoti i pllenimit, seksit, erës, detit, tokës, i botës së përtejme, i fëmijëve, i qiellit etj.

Politeizmi u sulmua dhe u dënua nga 10 urdhërimet që Moisiu (Isl.] [[Musa) i dha popullit të Izraelit ndërsa po udhëtonin nëpër shkretëtirë nga Egjipti për në vendin e premtuar dhe ishte i pari nga këto urdhërime i pasuar dhe përforcuar nga i dyti:
 * 1.	Mos kij Perëndi tjetër përpara meje
 * 2.	Mos bëj skulptura ose piktura edhe t’i lutesh dhe t’i adhurosh në vend të Perëndisë...

Lista e feve kryesore boterore
(Ne rend alfabetik)

Krishterimi:Katolik,Ortodoks dhe Protestant Budizmi:Shinti,Taoist etj

Statistika të numrit të besimtarëve
Nga 6,677,563,921 njerëz sa vlerësohen se jetojnë në Tokë (korrik 2008), ata ndahen në këto besime fetare :
 * 33,32 % Krishterë
 * 21,01 % Mysliman
 * 13,26 % Hindus
 * 5,84 % Budist
 * 0,35 % Sik
 * 0,23 % Çifut
 * 0,12 % Behai
 * 11,78 % religjione të tjera
 * 11,77 % jofetar
 * 2,32 % ateist

Fe te tjera
Fe te tjera, te shperndara para se gjithash ne Azi dhe ne Evrope jane:


 * Asatru ose Odinizmi
 * Druidizmi apo Keltizmi
 * Ayyavazhi
 * Kaodaizmi apo Kao Dai
 * Konfucianizmi
 * Bahá'í
 * Shamanizmi
 * Shintoizmi
 * Sikhizmi
 * Neopaganizmi ose Paganizmi
 * Taoizmi
 * Zoroastrizmi

Fe te zhdukura
Fete me te medhaja te se kaluares dhe tashme te zhdukura ishin:
 * Feja e lashte greke
 * Feja e lashte romake
 * Feja egjiptiane
 * Feja etruske
 * Feja maja
 * Feja azteke
 * Feja inka

Shiko edhe këtë

 * Agnosticizmi
 * Animizëmi
 * Ateizmi
 * Feja në trevat shqiptare
 * Feja afrikane
 * Laicizmi
 * Neopaganizmi
 * Pluralizmi fetar
 * Spiritizmi
 * Sekte
 * Teologjia

ace:Agama Religie Religion Relichión دين ܬܘܕܝܬܐ Relixón Yupaychäwi Din Religion Viera Рэлігія Рэлігія Религия Diinɛ ধর্ম Relijion Religija Religió Relihiyon Náboženství Religijô Тĕн Crefydd Religion Religion Din Θρησκεία Religion Religio Religión Religioon Erlijio fa:دین Uskonto Átrúnaður Religion Religjon Religy Creideamh 宗教 Relixión Addini Chûng-kau דת धर्म Religija Relijyon Vallás Կրոն Religion Agama Religion Religio Trúarbrögð Religione 宗教 lijda Agama რელიგია kab:Ajjed Lukwikilu Upperisarsiorneq ಧರ್ಮ 종교 Ol Kryjyans Дин Religio Relijion Relioun Religie Religion ສາດສະໜາ Religija Reliģija mhr:Юмынйӱла Религија മതം Шашин धर्म Agama Reliġjon mwl:Religion Teōmatiliztli Religgione Religion Geleuf धर्म Religie Religion Religion nov:Religione Religions Дин ਧਰਮ धम्म Rilijin Religia Religion مذهب Religião Iñiy Religiun Religie Религия धर्म sah:Итэҕэл Religione Riliggiuni Releegion Religija Religion Náboženstvo Religija Chitendero Diin Религија Lukholo stq:Religion Religion Dini szl:Religijo சமயம் మతము Дин ศาสนา Pananampalataya Lotu Din Релігія Din Rełijon Tôn giáo Rel Rilidjons Relihiyon wo:Bunt:Diine רעליגיע zea:Religie 宗教 Chong-kàu 宗教