Përdoruesi:Eddon

thumb thumb

Mbretëria e Prusisë apo dhe shkurt Prusia, (gjer.: Preußen, lat. Borusia, Prusia ose dhe Prutenia; sqt. Prusi; pol. Prusy; rus. Prussija; lit. Prūsija) gjatë viteve 1525 deri 1847 ishte shtet përbërës e pjesës veriore të Evropës së Mesme. Pjesët e saja lindore kanë qenë ose të pavarur ose sovran, Vazalë të Mbretërisë Polake (1466-1657), ose dhe i takonin Mbretërisë Gjermane (1871-1947).

Gjatë periudhës së krishterimit u pushtuan territoret e baltikëve perëndimorë Pruzzen (sq.Prucën), deri në vitin 1525 dhe u quajt Deutschordensland (sqt. Tokat e urdhrit dojç). Me Thorner Frieden II erdhi dhe pjesa lindore nga viti 1466 deri 1675 nën emrin polak Lehenshonheit, derisa pjesa perëndimore u aneksua nga Krona (Kurora) Polake. Albrecht von Branderbur-Ansbach e shtyu pjesën lindore nën urdhrin e Lutherit në atë perëndimore pronat Herzogtum Preussen, (sqt. Hercogtum Prusia).

Dhe më këtë, për herë të parë hyri Udhëheqësit Evangjelistë. U qeveris së bashku me udhëheqësin e Brandenburgut. Dhe me ardhjen e Friedrich I, në vitin 1701 vendi u emërua me emrin Mbretëria e Prusisë.

Pra dhe si e tillë në shekullin e XVIII hyri si fuqia më e madhe Evropiane dhe ekzistimi i saj përfundoi më vitin 1866, për të i mundësuar Gjermanisë të vetëqeverisin veçmas. Kështu që në vitin 1871 vendi i Prusisë, pjesa lindore e Mbretërisë Prusiane, u bë për herë të parë pjesë e Shteteve Nacionale Gjermane. Më vitin 1918 u bë shtet i lirë, kur monarkia në Gjermani pas Luftës së parë Botërore u shpërbë.

Emblema e Urdhrit
Në emblemën Urdhrit (1525) është paraqitur shqiponja e kryqi mjeshtrit të lartë të Urdhrit Dojç, mirëpo me ngjyra të Urdhrit, zi në hapësirë të bardhë. Pas 1701-ës kësaj embleme i shtohet edhe vula mbretërore. Kjo vulë paraqiste kurorën mbretërore të kryeqytetit, shkopi mbretëror në anën e majtë dhe molla e mbretërisë në anën e djathtë, në gjoks shiritit emri e mbretit Frederiku I-rë. emblema e republikës së Prusisë gjatë vitit 1921-33 përbëhej nga shqiponja në fluturim, më 1933-45 me shpatë dhe me renë e zotit nën kthetra dhe një kryq të argjendtë në gjoks.

Historia
Parahistoria e Prusisë e ka zanafillën në historinë e Brandenburgut. Ngritja e shtetit të Prusisë branderburgiane, u bë nën Princin e Madh Frederich Wilhelm. Deri në vitin 1640 në këto anë u zhvillua lufta fetare 30-vjeçare në mes të katolikëve dhe protestantëve. Nga këto luftëra si më i afti del i quajturi Princi i Madh Frederich Wilhelm i cili mori nën qeverisje disa njësi politike të dala pas luftës. Qëllimi i tij ishte bashkimi i këtyre njësive sipas shembullit të absolutizmit francezë. Nëpërmjet një rrejti të tatimeve (akcizave) deri në vitin 1643/44 ja arrin të mbajë një trupë të fortë ushtarake dhe nëpërmjet saj të pavarësohet nga qendrat provinciale të tatimeve. Shkatërrimi i qendrave tatimore provinciale u zbatua me ashpërsi të madhe, mirëpo zhvillimi i përgjithshëm shoqëror nuk pësoj shumë. Njësimi i shtetit të tij dhe lartësimi i forcës së tij shkonin në shërbim të zhvillimit ekonomiko politik të shtetit. Gjatë kësaj kohe ai vuri akciza mbi produktet ushqimore dhe mallrat tjera, themeloi manifaktura, avanconte regëtin si dhe mori përsipër një anë të bregdetit të arit në Afrikë. Veprimeve të ti i shkonin përshtati edhe pranimi i refugjatëve të uritur (1685) të cilët ndihmonin zhvillimin e punishteve industriale. Gjitha këto ngjarje dhe veprime ndikonin gjithnjë e më shumë që Frederiku në politiken e jashtme të ndihej si princ mbretëror i fuqishëm dhe i pavaruri. Aleancat politike të tij ishin në varësi të rezervave të pasurisë shtetërore. Pa mbështete të fuqie të mëdha, me mjeshtrin politike të tij ja arrin që në marrëveshjen Westfalia 1648 të marrë përsipër toka të reja të Pomenisë (deri tek grykëderdhje e lumit Oda), Halberstadt-in, Mindenin dhe të pushtojë toka në Magdeburg (Sulmi i vitit 1680). Pas luftës që ndodhi në veri nga 1655-60, në marrëveshjen e quajtur Paqja e Olivës (1660) arrin sovranitetin në Hercegturmin e Prusisë. Qëllimi më i rëndësishëm i tij në politiken e jashtme ishte marrja e Vorpommen-isë, të cilin nuk e arrin edhe përkundër fitores ndaj suedezëve. Në vitin 1686 parapëlqen kapërcimin në aleancën e Habsbrgve nga ana franceze që kishte. Ky kalim i aleancës pastaj i jep edhe orientimin e tij në politiken e jashtme.

Shiko dhe këtë

 * Gjermania
 * Grenzmatk
 * Posen
 * Prusia lindore
 * Pommern
 * Schlesien

Burimi i të dhënave
Прусия Prusia Prússia Prusko Preussen Preußen Πρωσία Prussia Prusio Prusia fa:پروس Preussi Prusse An Phrúis Prusia פרוסיה Pruska Poroszország Prusia Prusia Prússland Prussia プロイセン 프로이센 Borussia Preisen Prūsija Prūsija Прусија Oostpreußen Pruisen Preussen Prússia Prusy (państwo) Prússia Prusia Пруссия Prussia Prusko Prusija Прусија Preussen Prussia ปรัสเซียPrusya 普魯士