Arshi Pipa

Arshi Pipa, lindi në Shkodër, ishte poet, gjuhëtar, kritik dhe pedagog shqiptar.

Jeta dhe veprimtaria
Arshi Pipa ka lindur në Shkodër, Shqipëri, në 1920. Pas diplomimit në liceun shtetëror të Shkodrës, (Ndarje Klasike) në 1938, studioi për filozofi në Universitetin e Firences. Disertacioni i tij, “Morali dhe feja tek Bergson” u paraqit në 1942 dhe ai mori gradën e doktorit në filozofi. Në vitin 1941 ai kthehet në atdhe, ku u emërua mësues filozofie në Liceun Shtetëror të Tiranës. Në atë kohë jepte mësim njëkohësisht në licetë shtetërorë të Shkodrës dhe Tiranës deri në 1944. Pas luftës, ishte mësues i italishtes dhe i gjuhës shqipe në kolegjin e mësueseve në Tiranë. Në Prill 1946, u arrestua, për shkak të kundërshtimit të tij kategorik për të vepruar në përputhje me politikën e regjimit totalitar. Dokumentimi i dhjetë viteve (1946-56) kaluar në burgjet dhe në kampet e punës së detyruar, gjendet tek “Libri i burgut” (1959).

Në 1957-ën u arratis për në Jugosllavi ku jetoi për disa kohë si refugjat. Gjatë asaj periudhe përktheu në shqip përzgjedhje nga poezia lirike latine (250 faqe, me përkthime, dhe kapituj mbi elemente metrikë dhe shënime.

Emigroi në Shtetet e Bashkuara në 1958-ën. Emërimi i tij i parë ishte në kolegjin Philander Smith, Little Rock, Arkansas, ku ligjëroi për filozofinë (1960). Gjatë vitit akademik pasues, meqenëse ra në sy për njohjen e thellë të italishtes, drejtoi departamentin e gjuhës italiane në City University, të Georgia-s, në “Shkollën e Gjuhëve dhe të Gjuhësisë” dhe në të njëjtën kohë jepte mësim filozofi, në “Kolegjin e Arteve të Lira” (verë, ’61, dhe ’62). Ka qene pedagog i gjuhës italiane në universitetin e Kolumbia-s në vitet 1961-62, dhe profesor i asociuar i gjuhës italiane, në universitetin e Delfit, Garden City.

Në vitet në vazhdim ligjëroi tema filozofike në kolegjin Adelphi Suffolk. Nga viti 1963-66 ishte profesor i asociuar (Profesor i asociuar i përkohshëm në vitet 1963-64 ) në departamentin e gjuhës italiane, në universitetin e Kalifornias, Berkley. Atje u jepte mësim kurseve të letërsisë moderne italiane dhe drejtonte seminaret e kritikës letrare, (De Sanctis, 1963, Kroçe, 1964, Viko,1965 ), po ashtu si dhe në gjuhën shqipe, letërsi dhe folklor, ( 1965 ), si edhe  filozofi Romane. Në vitin 1966, drejtoi disertacionet për gradën e doktorit në filozofi (Ph.D). Nga viti 1966, ka qenë në fakultetin e Universitetit të Minessota-s dhe Mineapolis, fillimisht si profesor i asociuar ( 1966-69 ), dhe më pas si profesor i gjuhës italiane, në departamentin e gjuhëve frënge dhe italiane ( Departamenti i Gjuhëve Romane gjatë vitit 1968 ). Arriti të jetë pjesëtar i Universitetit të Minesotes, si anëtar me të drejta të plota dhe gjithashtu kontribuonte në planifikimin, hartimin dhe ndarjen e diplomave të studimeve të gjuhës italiane. Programi për gradat e master-it u themelua në vitin 1968, ndërkohë ai ishte drejtues i programit master (“graduate school”) në gjuhën italiane. Temë-diplomat për master dhe disertacionet e PhD u shkruan dhe u miratuan nën drejtimin e tij. U ka dhënë mësim kurseve të ekstrakurrikulare të gjuhëve, të ndara në kurse të ulët dhe të larta, kurseve të qytetërimit dhe të kulturës (gjithashtu në Anglisht) dhe, në veçanti, kurseve të ekstrakurrikulare për shkrimtarët e mëdhenj, ( Dante, Bokaçio, Manzoni, Leopardi ), në zhanret e “Poezisë kalorësiake”, “Letërsisë Utopike”, dhe temat krahasuese (Marksizmi dhe Ekzistencializmi në tregim dhe dramë ), përfshi seminaret (Ungareti dhe Montale, Viko dhe Kroçe ). U ka dhënë gjithashtu mësim bashkërisht, kurseve të diplomuara të gjuhëve Frënge dhe Italiane, ( Simbolizmi Francez dhe Hermetizmi Italian, Romantizmi në Francë dhe në Letërsinë Italiane ), duke pasuar me themelimin e programeve të master-it, në gjuhët Frënge dhe Italiane ( 1970 ), të konceptuar dhe hartuar me iniciativën e tij.

Veprat
Publikimet dhe referatet e tij shkencore (në Anglisht, Italisht, Frëngjisht dhe Shqip) janë kryesisht në: (a) poezi; (b) estetikë dhe filozofi; (c) kritikë letrare. Më të detajuara po i rendisim me poshtë: •	Poezi. Katër vëllime me vjersha në shqip: “Lundërtarë” ( 1944 ), “Libri i burgut” (1959 ), “Rusha” ( 1968 ), dhe “Meridiana” ( 1959 ); •	Estetikë dhe Filozofi. Artikuj të ndryshëm dhe shumë referate shkencore, ( disa prej tyre janë mbajtur në konferenca dhe kongrese ndërkombëtare në Amsterdam, Londër, Uppsala, Palermo, Venecie ); •	Kritikë letrare. Puna e tij në këtë fushë ka lidhje me letërsinë italiane po aq sa edhe me atë italo-shqiptare dhe me letërsinë dhe kulturën shqiptare;

Shkrimet e tij në letërsinë italiane janë më shumë në fushën e specializimit të tij dhe për letërsi bashkëkohore (Montale dhe Ungareti në veçanti ). Ka botuar gjithashtu artikuj mbi Danten, De Sanctis-in, Manzoni-in dhe Moravia-n. Monografia e tij, Montale dhe Dante (1968 ), ka pasur dhe një botim në italisht “Montale e Dante”  (1975 ). Artikujt, recencat dhe kritikat e tij janë botuar në “Italica”, “Italian Quarterly”, “The Romanic Review”, “Comparative Literature”, “Books Abroad”, “Belfagor”, “Le ragioni critiche”; “Revue de litterature comparée”, “Revue des études italiennes”. Artikuj dhe revista mbi italo- shqiptarët dhe për letërsinë dhe kulturën shqiptare i ka botuar në: “Südost- Europa Forschungen”, “Zeitschrift für Balkanologie”; “Comparative Literature Studies”, “Books Abroad”, “Rivista di letterature moderne e comparate”, “Mondo operaio”, “Revue des études sud-est européennes”. Rezultati i kërkimeve të tij mbi Italo- Shqiptarët dhe kulturën dhe letërsinë Shqiptare janë:

“Trilogia Albanica ( 1978 )”, e cila përbëhet nga tre libra: •	"Vargu popullor shqiptar: Struktura dhe zhanri i tij                                                                                                                                                  •	"Jeronim De Rada; •	"Letërsia Shqiptare: Perspektivat sociale." Siç shihet nga këto të dhëna jetësore-profesionale, veprimtaria studimore-profesionale e Pipës përfshin një gamë shumë të larmishme interesash, hulumtimesh estetike, kritike dhe letrare. Zërat e mësipërme dëshmojnë për një veprimtari hulumtuese-krijuese shumë intensive, për formim tejet të pasur, për thellime që kanë vazhduar dhjetëra vjet. Arshi Pipa që në vitet e para të ndodhjes ne Sh.B.A. nuk u mjaftua kurrsesi me mantelin e azilantit politik, por me përpjekje të mëdha veshi pelerinën e profesorit dhe të dijetarit universitar. Fushat e njohurive letrare, estetike, kritike qe ai ka studiuar dhe ligjëruar, i dhanë mundësinë të njohë nga afër shkollat, metodat rrymat më themelore të procesit të përbotshëm letrar-estetik, të familjarizohet me veprat e disa titanëve të letërsisë, t’i shohë veprat e tyre në orbitën e komparativizmit, të dijë si është çmuar vepra dhe individualiteti i tyre nga koha në kohë dhe nga personalitete të mëdhenj të kritikës dhe studimeve letrare. Të gjitha këto e ngjitin Arshi Pipën në një kuotë të lartë profesionale-intelektuale, e bëjnë të gjithinformuar si fare pak shqiptare qe janë marre me ketë fushë. Shtoju këtyre edhe faktin që këtë veprimtari e krijimtari e kryente në një vend ku shkalla e demokracisë ishte nga më të lartat në glob dhe ku jeta universitare në të gjitha parametrat, i nënshtrohet një disipline dhe diskutimi serioz. Arshi Pipa diti të përfitojë maksimalisht nga këto rrethana. Nuk qëndron asnjëherë në pozitat e profesorit që zhytet në rrethin e tij vicioz të disa pak njohurive, por vazhdimisht i hapte pune vetes, duke ngritur e pasuruar shkallët e njohjes, duke e bërë përherë e më të madh vizionin e tij intelektual.


 * Kanali
 * Elegji për Gac Çunin
 * Nemesis (mallkim)
 * Elegjia Vllazërore

Arshi Pipa Arshi Pipa Arshi Pipa