Lufta e Parë Botërore

Lufta e Parë Botërore apo Lufta e Madhe ishte lufta që përfshiu pothuajse gjithë botën, nga viti 1914 deri në vitin 1918. Kjo luftë e paparë ndonjëherë në historinë e njerëzimit i kushtoi atij humbjen e mbi nëntë milionë njerëzve. "Lufta e Madhe" përfshiu gjashtë kontinentet e banuara të lëmshit tokësor: Evropën, Azinë, Afrikën, Amerikën e Jugut, Amerikën e Veriut dhe Australinë.

Lufta e I Botërore nisi me vrasjen e kryedukës Franc Ferdinandit, trashëgimtarit të tronit të Perandorisë Austro-Hungareze në Sarajevë të Bosnjës nga kombëtaristi serbo-boshnjak Gavril Princip me 28 qershor 1914.

Në këtë konflikt mbarëbotëror të armatosur u përballuan dy fuqi të mëdha: Perandoritë qendrore (Perandoria gjermanike dhe Perandoria Austro-Hungareze) dhe nga ana tjetër Pakti i Trefishtë (me Mbretëritë e Bashkuara, Francën, dhe Rusinë). Lufta e Madhe filloi me 4 gusht 1914 dhe përfundoi më 11 nëntor 1918 me fitoren e Paktit të Trefishtë.

Lufta shkaktoi shpërbërjen e katër perandorive: Perandorisë Austro-Hungareze, Prusisë, Perandorisë Osmane dhe Rusisë. Gjermania humbi perandoritë koloniale dhe shtetet evropiane të Çekosllovakisë, Estonisë, Finlandës, Letonisë, Lituanisë, Polonisë dhe Jugosllavisë fituan pamvarësinë.

Lufta e I Botërore shënoi mbarimin e rendit botëror që u vendos pas Luftërave Napoleoniane, dhe ishte një shkaktare e rëndësishme për shpërthimin e Luftës së Dytë Botërore.

Shkaqet
Shkaku kryesor i shpërthimit të Luftës I Botërore ishte përplasja e interesave dhe ashpërsimi i rivaliteteve në mes të dy aleancave ushtarake: Bllokut Qendror dhe Antantës.

Shpërthimi i luftës
Shkaqet e luftës së 1 Botërore ishin të shumëllojshme.Britania e Madhe dhe Franca humbën parësin ekonomike dhe ushtarake, kurse vendi i tyre ishte marrë nga forcat e reja ushtarako-ekonomike SHBA, Gjermani dhe Japonia.Ky ekulibër i ri ushtarako-ekonomik, këmbëngulja për ndarje të re të botës në zona per ndikim, ndarja e re koloniale, dëshira për sigurim të tregjeve të reja dhe lëndë të parë- e gjitha kjo e komplikoi seriozisht jetën politike ndërkombëtare dhe krizat politike bëheshin gjithnjë me te shpeshta dhe më të rrezikshme.Rivaliteti midis fuqive të mëdha u theksua në Evropë,Azi dhe Afrikë. Për arritjen më të mirë të qëllimeve të tyre, fuqitë e mëdha evropiane formuan dy blloqe të luftarako-politike ANTANTEN dhe FORCAT QENDRORE

Shiko edhe

 * Lufta
 * Lufta e Dytë Botërore

Lidhje të jashtme
Eerste Wêreldoorlog Erster Weltkrieg Primera Guerra Mundial Fyrst Ƿoruldgūþ الحرب العالمية الأولى arz:حرب عالمية اولانية Primera guerra mundial Birinci dünya müharibəsi Erster Wödkriag Pėrma svieta vaina Enot na Gyerang Pankinaban Першая сусветная вайна Першая сусьветная вайна Първа световна война Brezel-bed kentañ Prvi svjetski rat Primera Guerra Mundial Prima guerra mundiale crh:Birinci Cian cenki První světová válka Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи Y Rhyfel Byd Cyntaf 1. verdenskrig Erster Weltkrieg Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος eml:Prémma guèra mundièl World War I Unua mondmilito Primera Guerra Mundial Esimene maailmasõda Lehen Mundu Gerra I Guerra Mundial fa:جنگ جهانی اول Ensimmäinen maailmansota Première Guerre mondiale Prime vuere mondiâl Earste Wrâldkriich An Chéad Chogadh Domhanda An Cogadh Mòr Primeira Guerra Mundial Peteĩha Ñorairõ Guasu Yn Chied Chaggey Dowanagh מלחמת העולם הראשונה प्रथम विश्वयुद्ध Prvi svjetski rat Első világháború Prime Guerra Mundial Perang Dunia I Unesma mondo-milito Fyrri heimsstyrjöldin Prima guerra mondiale 第一次世界大戦 პირველი მსოფლიო ომი ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ 제1차 세계 대전 Eezte Weltkreech Bellum Orbis Terrarum I Éischte Weltkrich Örsjte Waeltkreeg Pirmasis pasaulinis karas Pirmais pasaules karš Прва Светска војна ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം Дэлхийн нэгдүгээр дайн पहिले महायुद्ध Perang Dunia Pertama Īyāōyo in Cemānāhuac Inic Cē Eerste Weltkrieg Eerste Wealdkrieg Eerste Wereldoorlog Den fyrste verdskrigen Første verdenskrig Preunmié Dgèrre Mondiale Primièra Guèrra Mondiala Warrana Adunya 1 I wojna światowa Primeira Guerra Mundial Huk ñiqin pachantin maqanakuy Primul Război Mondial Первая мировая война Prima Gherra Mundiale Prima Guerra Munniali Prvi svjetski rat World War I Prvá svetová vojna Prva svetovna vojna Dagaalkii koowaad Први светски рат stq:Eerste Waareldkriech Perang Dunya I Första världskriget Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia முதல் உலகப் போர் สงครามโลกครั้งที่หนึ่ง Unang Digmaang Pandaigdig I. Dünya Savaşı Перша світова війна پہلی جنگ عظیم Prima guera mondiałe Đệ nhất thế chiến Êestn Weireldoorloge Prumire guere daegnrece Syahan nga Gyera Pankalibutan wuu:第一次世界大战 ערשטע וועלט מלחמה 第一次世界大战 Tē-it-chhù Sè-kài Tāi-chiàn 第一次世界大戰