Aleksandër Moisiu

Aleksandër Moisiu ose Alexander, Alessandro - Moissi ose Moisi, lindi më 2 prill të vitit 1879 në Trieste dhe vdiq më 22 mars të vitit 1935 në Vjenë, ishte aktor shqiptar.

Jeta
Moisiu u rrit në Trieste, Kavajë dhe Durrës. Në moshën 19 vjeçare shkon në Vjenë, ku ai me ndihmën e Jozef Kainc ju përkushtua aktrimit. Më 1898 e nisi karrierën e vet si kompars (aktorë që luajnë rol të vogël) në Burgtheater. Pastaj vijuan angazhime në teatër në Pragë dhe Berlin. Në Berlin Aleksandër Moisiu u pranua në seminarin e Max Reinhardt me të cilin shkoi në turne në Petersburg (1911). Atje u dallua për rolin e Edipit. Pas këtij suksesi ai u angazhua në shumë vende të Evropës dhe Amerikës Veriore.

Fusha e veprimit të Moisiut përmblidhte të gjithë spektrin e literaturës evropiane të teatrit, duke filluar që nga tragjedia antike greke e deri te koha moderne. Shumë të njohura u bënë interpretimet e tij të Hamletit, të Edipit, të Jedermann dhe të Fedja në veprën e Leon Tolstoit “Kufoma e gjallë”. Ai luajti po ashtu edhe rolet kryesore në premierat e pjesëve teatrale të Hauptmann-it (“Der weiße Heiland“), të Wedekind-it (“Frühlings Erwachen”) dhe të Hofmannsthal-it (“Jedermann”).

Në vitin 1920 ishte i pari që në Lojërat Festive të Salzburgut (Salzburger Festspiele) luajti rolin kryesor në “Jedermann”.

Moisiu vlerësohej shumë nga publiku i tij për shkak të zërit të tij të bukur si dhe për angazhimin e tij emocional. Ai llogaritej sidomos në vitet para fillimit të Luftës së Parë Botërore si një nga aktorët më të mëdhenj në hapësirën gjermanofolëse. Në periudhën mes dy luftërave ishte shumë kohë në turne. Në Berlin aktronte në këtë kohë vetëm si mysafir. Stili i tij i aktrimit llogaritej këtu si i vjetëruar dhe nuk mund të matej më me zhvillimet teatrore si ai i ekspresionizmit, apo teatri politik i Brecht-it apo i Piscator-it.

Prej vitit 1910 e deri më 1935 mori pjesë në 10 produksione të filmave, 8 prej tyre ishin filma pa zë.

Në vitin 1935, pak kohë para vdekjes së tij, Moisiu kërkoi shtetësinë e Shqipërisë si dhe atë të Italisë. Shqipëria refuzoi këtë kërkesë, kurse Italia ia dha shtetësinë Moisiut, kur ai ishte i shtrirë në shtratin e vdekjes.

Ai vdiq më 22 mars të vitit 1935 në Vjenë. Ai është i varrosur në varrezat e komunës së Morcote-së, pranë qytetit Lugano në kantonin e Tessin-it në Zvicër.

Moisiu sot adhurohet dhe respektohet sidomos në Shqipëri si një ndër aktorët më të mëdhenj të vendit, edhe pse ai që nga rinia e tij më nuk e vizitoi Shqipërinë. Shkolla e aktrimit në Tiranë si dhe teatri i Durrësit e mbajnë emrin e tij.

Gruaja e tij Maria Moisiu ishte nga Vjena. Aleksander Moisiu është stërgjyshi i aktorit Gedeon Burkhard (ndër të tjera i njohur me rolin e tij kryesor në serinë “ Komisar Rex”).

Citate

 * "Zëri dhe gjestet e Moisiut na prezantuan deri tani me diçka të paparë në skenën evropiane." - Franz Kafka
 * "Hamlet është shkruajtur për Moisiun, dhe Moisiu ishte lindur unik për të interpretuar Princin e Danimarkës." - Max Brod
 * "Unë gjeta te Moisiu aktorin e vërtet qe kërkoja." - Max Reinhard

Filmografia

 * "Das Schwarze Los", 1913
 * "Die Augen des Ole Brandis", 1913
 * "Kulissenzauber", 1915
 * "Sein einziger Sohn", 1915
 * "Pique Dame", 1918, me Johanna Terwin
 * "Der Ring der drei Wünsche", 1918
 * "Erborgtes Glück", 1919, me Käthe Dorsch
 * "Der Junge Goethe", 1919, me Käthe Dorsch
 * "Zwischen Tod und Leben", 1919, me Maria Zelenka
 * "Figaros Hochzeit", 1920, Figaro, me Hella Moja, Eduard von Winterstein, Vera Schwarz, Gertrude Welcker
 * "Die Nacht der Königin Isabeau", 1920, mit Fritz Kortner,
 * "Kean", 1921, Kean, me Camilla Horn
 * "Die Königsloge", 1929, Edmund Kean, me Camilla Horn
 * "Lorenzo de Medici", 1935

Lidhje të jashtme

 * Biografia tek film-zeit.de
 * Monologu i Hamletit, folur nga Aleksander Moisiu
 * Monologu i Hamletit, folur nga Aleksander Moisiu

Literaturë

 * Vangjel Moisi: Alexander Moissi - Biografia në gjuhën gjermane, Tiranë 1980
 * Rüdiger Schaper: Moissi. Triest, Berlin, New York – Eine Schauspielerlegende. - Berlin: Argon 2000

Alexander Moissi Alexander Moissi Alexander Moissi Aleksander Moisiu Aleksandrs Moisiu Alexander Moisiu Aleksander Moisiu Alexander Moissi