Viti i Ri

Festa e Vitit të Ri është mbrëmja festive e ndërrim-vitit, pra 31 dhjetor - 1 janar. Ndërrim-viti është festë mbarëbotërore, me përjashtim të disa vendeve islamike, e cila e arrin kulmin kur fillon edhe numërimi i mbarimit të vitit të vjetër dhe fillimi i vitit të ri. Sidoqoftë, në disa vende si për shembull Kina, viti i ri nuk festohet më 1 janar, por më vonë.

Fillimet e Viti të Ri
Viti i ri është dita e parë e vitit, por jo të gjithë vendet e festojnë në një janar, sipas kalendarit Gregorian. Për ata që ndjekin kalendarin Julian, si disa kisha ortodokse, Viti i Ri festohet në 14 janar. Kur i ka fillimet e tij Viti i Ri? Festimi i Vitit të Ri është festa më antike. Babilonasit rreth 4000 vjet më parë festonin ditën e parë të vitit. Rreth vitit 2000 para Krishtit, vit babilonas fillonte korrespondenca e hënës së re pas ekuinoksit të pranverës. Fillimi i pranverës ishte një periudhë logjike për fillimin e vitit të ri, ishte stina e rilindjes.

Origjina dhe historia e vitit të ri
Për babilonasit, viti i ri fillonte me rilindjen e Tokës, domethënë me pranverën. Por, përse viti i ri festohet në dimër, në datën 1 janar? Sepse romakët antikë, vazhdonin të festonin vitin e ri në marsin e vonuar, por kalendari i tyre ishte i ‘sinkronizuar’ me diellin. Kështu Jul Cezari, në vitin 46 para Krishtit, krijoi atë që ende edhe në ditët e sotme është i njohur si ‘kalendari Julian’, që stabilizonte fillimin e vitit të ri ditën e parë të vitit, pra në një janar. Këtë ditë romakët ftonin miqtë e tyre dhe shkëmbenin dhuratë një vazo të bardhë me mjaltë, dhe gjëra të tjera që ishin urim për fat dhe lumturi. Këtu ekzistonte dhe imazhi i Dea-s, e cila kishte domethënien e fatit dhe të lumturisë. Në shumë vende evropiane, përdornin kalendarin Julian. Ndërsa të tjerët e festonin vitin e ri sipas kalendarit të tyre për shembull në 1 mars (Viti i Ri në Romën Republikane) 25 dhjetor (Krishtlindjet). Vetëm me përdorimin universal të kalendarit Gregorian (nga emri i papës Gregorio XIII, i cili e ideoi në vitin 1582), data e 1 janarit shënon fillimin e vitit të ri duke u bërë një gjë e përbashkët për të tërë.

Cabo d'año رأس السنة Yeni İl Bayramı Новы год Новы год Нова година Nova godina Cap d'any Nový rok Çĕнĕ Çул (уяв) Nytår Neujahr New Year Novjaro Año Nuevo Näärid Uusivuosi Jour de l'an Aninovo תחילת שנה חדשה नया साल Nova godina Ամանոր Tahun baru Áramót Capodanno 元日 ახალი წელი Жаңа Жыл 신정 Neujooßdaach Neijoerschdag പുതുവത്സരം Tahun Baharu Nijjoar Nieuwjaar Nyttår Nyttår Neiyaahrsdaag Nowy Rok نوی کال Ano-Novo Anul Nou Новый год Capudannu Nova godina New Year Novo leto Нова година Pabaru Nyår Mwaka mpya Соли Нав วันขึ้นปีใหม่ Bagong Taon Yılbaşı Новий рік Nieuwjoar Novelan 元旦