Shën Pali

thumb|Shën Pali Pali i Tarsosit (ose Sauli) i emëruar Shën Pali apostull, lindi rreth vitit 10 dhe vdiq në vitin 67. Mendohet nga shumë të krishterë si dishepulli më i rëndësishëm i Jezusit, dhe sipas shumë të tjerëvë është figura më e rëndësishme në zhvillimin e Krishterimit. Sh. Pali përfaqson shembullin kulmor të besimit për të cilin ai ndërroi krejtësisht jetën e tij, pas ngjarjes së mrekullueshme siç e përshkruan ai vetë, duke iu përkushtuar vetëm përhapjes së ungjillit të Jezu Krishtit, për të cilin ai dha dëshmi gjer në vdekjen e tij dëshmore në Romë.

Ndikimi i Sh. Palit në mendimin e krishterë ka qënë më i rëndësishmi se çdo autor tjetër i Besëlidhjes së Re.

Jeta
thumb|left|200px|Ekstazë e Sh.Palit nga [[Nicolas Poussin.]] Sh. Pali apostull lindi në Tarsos (sot Krahina e Mersinit, Turqi) të Cilicisë midis vitit 5 dhe 15 në një familje çifute të mërgatës. Në ditën e rrethprerjes u pagëzua me emrin "Saul" (për nder të mbretit Saul, të fisit Beniamin) dhe ka mundësi të ketë marrë emrin romak "Paulus" (në shqip "Pal") nga prindërit e tij. Ai u rrit në një mjedis grek por u edukua shumë mirë edhe hebraisht. Mësoi hebraishten nga prindërit dhe greqishten në shkollë. Sipas zakonit vdiq dëshmor në Romë në vitin 67 pas dy vitesh burgimi, por shënimet nuk janë të sakta.

Në rininë e tij Sauli ndoqi në Jeruzalem shkollën e rabinit Gamaliel i Vjetri (një pasardhës i Hilelit) dhe u selit sipas sipas fesë së thellë të zakoneve të rrepta të farisinjve (Vepr 22,3; Fil 3,5-6). Pati detyra të ndryshme në grupin fariseor, deri në atë të votimit në Sinedrin hebraik i cili gjykonte çështje me rëndësi të madhe juridike (Vepr 9,2). U ngarkua me detyrën për të shkuar në Damask dhe të burgoste të krishterët e këtij qyteti. Sauli ishte shumë i zellshëm e i vendosur kundër fesë së Jezusit që po niste të përhapej e të themelohej (Gal 1,14). Ai mori pjesë edhe në gurimin (vrasjen me gurë) të Shën Shtjefnit duke ruajtur teshat e vrasësve, në vitin 38 siç dëshmohet në Veprat e apostujve (8,1 22,22).

Temperamenti i tij ishte i pathyeshëm, i pakompromisshem, i flaktë e i vrullshëm, i gatshëm për të kryer detyrat që i ngarkoheshin, pa ngurrim e pa brerje ndërgjegjeje. Kjo gjë e bëri atë përndjekësin më të tmerrshëm të krishterëve e më pas, pasi përqafoi Krishterimin, përhapës të palodhur të tij, nëpër gjithë pellgun e Detit Mesdhe, mes rreziqesh e mundimesh të çdo lloji (2Kor 11,23-28), e me një zell të papërmbajtur (1Kor 9,19-23). I ndjeshëm e i prekshëm, me një dashuri të thellë, ai i donte besnikët "e tij" dhe bashkësinë "e tij" me zemër të çiltërt e të zjarrtë (1Sel 2,7-12 1Kor 4,15).

Kthimi në Krishtërim
thumb|200px|Kthesa e Saulit Sauli e ndjente si dhunti vetjake të jashtëzakonshme thirrjen dhe detyrën e tij, që e mori gjatë rrugës për në Damask në një vizion (shfaqje) të Jezus Krishtit dhe bisedës me të, gjë që e bëri të ndryshonte mendimin e tij (Vepr 9:1-9 Gal 1,13 1Tim 1,12-13); saqë ai do të shndërrohej në "këndues të hirit", ai që do të lartësoje hirin e shpëtimit të ofruar nga Perëndia në Krishtin tek çdo njeri me dëshirë të mirë (Ef 2,8-10). Pali sidoqoftë shkruan se Jezusi i´u shfaq atij: "Më së fundi m`u shfaq edhe mua, si në dëshmitë" (1 Kor 15:8), dhe shpesh pohon se autoriteti i tij si "Apostull i paganëve" i´u dha drejtpërdrejtë nga Zoti (Gal 1:13-16), dhe 'jo nga njeriu'.

Letrat
Iliria, si një vend ku është predikuar ungjilli i Krishtit, përmendet në Bibël në letrën drejtuar romakëve, të shkruar nga apostulli Pal. Në letrën e Romakëve 15:19-20 lexojmë: "...me fuqi shenjash dhe çudirash, me fuqi të Frymës së Perëndisë; kështu, prej Jeruzalemit e përqark dhe gjer në Iliri, kam kryer shërbimin e ungjillit të Krishtit, duke u përpjekur të ungjillizoj atje ku nuk ishte i njohur emri i Krishtit, që të mos ndërtoj mbi themelin e tjetrit".

Ishte pikërisht pozita e favorshme e territoreve shqiptare, që mundësonte kalimin më të shpejtë në Romë, fakti i çmuar që e bëri Palin ta drejtonte udhëtimin e tij përmes Ilirisë. Pa dyshim që qendra e parë ku Pali dhe apostujt e tij u vendosën, ishte Durrësi, ku kemi edhe komunitetin e parë të krishterë në Shqipëri. Më pas qendra të tjera ku u predikua Ungjilli, ishin Shkodra dhe Lezha, edhe këto, qendra të rëndësishme të asaj periudhe. Mendohet që Pali dhe apostujt e tij të kenë qenë në Shqipëri përpara vitit 57 pas Krishtit, vit në të cilin ai shkroi letrën drejtuar Romakëve.

Roli historik i Shën Palit
thumb|200px|Katedralja e Shën Palit, Tiranë.

Lidhje të jashtme

 * Enciklopedia hebraike mbi Sh. Palin


 * Enciklopedia katolike në rrjet


 * Enciklopedia britanike


 * Misionet e Sh. Palit

San Pablo بولس الطرسوسي ܦܘܠܘܣ ܫܠܝܚܐ arz:القديس بولس Həvari Pavel Apaštals Paulios Павел, апостал Павел (апостол) Paol Tars Sveti Pavao Pau de Tars Pavel z Tarsu Yr Apostol Paul Paulus (Bibelen) Paulus von Tarsus Απόστολος Παύλος Paul of Tarsus Sankta Paŭlo Pablo de Tarso Paulus San Paulo fa:پولس Paavali Paul de Tarse Paulus (apostel) Naomh Pól 聖·保羅 Paulo de Tarso Pó-lò פאולוס Sveti Pavao Pál apostol Պողոս առաքյալ Paulus dari Tarsus Páll postuli Paolo di Tarso パウロ პავლე 파울로스 Paulus Polo ya Tarsu Apaštalas Paulius Svētais Pāvils Апостол Павле പൗലോസ് അപ്പസ്തോലന്‍ Павел Paulus Pawlu minn Tarsu Paulus (apostel) Paulus Apostelen Paulus Pau de Tars Paweł z Tarsu Paulo de Tarso Pavel (apostol) Апостол Павел Pàulu di Tarsu Saunt Paul Sveti Pavle Paul the Apostle Apoštol Pavol Sveti Pavel Апостол Павле Paulus Mtakatifu Paulo புனித பவுல் พอลแห่งทาซัส Pablo ang Alagad Pavlus Павло (апостол) San Pagoło Sứ đồ Phao-lô Pablo nga Apostoles 保羅 Paulos