Vietnami

Vietnami është shtet në pjesën jug-lindore të Azisë, në pjesën e bregdetit lindorë prapa Indisë, nga rrafshi dhe pellgu i lumit të Kuq (nëpër qendrën Hanoi) në Veri deri tek Mekongdelta me qytetin Ho-Chi-Minh (Saigonin) në jug. Në mes gjendet pjesa malore. Vietnami shtrihet në një sipërfaqe prej 331 114 km2 dhe ka diku 76,2 milion banorë shumica e të cilëve janë vietnamezë. Kryeqytet ka Hanoin dhe gjuhë zyrtare është vietnamishtja. Sipas kushtetutës së vitit 1992, Vietnami është një Republikë Socialiste. Kushtetuta e re është e përqendruar në liberalizimin e ekonomisë dhe në të njëjtën kohë parasheh monopolin e Partisë Komuniste. Veprimi legjislativ bëhet me listat e njehsuar për zgjedhjet e Kuvendit Nacional çdo 5 vite. Po me këto lista bëhet zgjedhja edhe e Kryeministrit (Shefit të qeverisë) dhe Presidentit (Kryetarit të shtetit).

Historia
thumb|280px|Figura e kokës së tigrit si dekorim në pallatin e Dinastisë Ho Rreth 179-ës p.e.sonë, Lac Viet-i (emri i vjetër i Vietnamit) e pushton Perandorinë e Au Lac-it dhe ja bashkon më 207 p.e.sonë perandorisë së krijuar Nam Viet ("Vendi jugorë i Viet-it"). Dinastia kineze e Han-it më 111 p.e.sonë bënë aneksimin e perandorisë 100 vjeçare të Nam Viet-it. Pas shumë përpjekjeve e luftimeve të mundimshme vietnamezët ja arrijnë që nga mesi i shekullit të X-të ta heqin zgjedhjen kineze dhe në vitin 968 të themelojnë perandorin Anam (Annam) e cila më 1471 e pushton edhe perandorin (Champa) të Çampëve (Cham). Me ndihmën e francezëve në vitin 1802 vietnamezët ja arrijnë që të bashkohen në perandorin Gia Long. Sei më 1867-të Franca pushton pjesën jugore Koçinkinën (Cochinchina), ndërsa Anami dhe Tonkingu hynë në zgjedhjen franceze më 1883/84. Gjatë kësaj kohe flitet për Protektoratin Indokina.

Në shekullin XX në Vietnam krijohet në Lëvizje Vetëvendosësh udhëheqja e së cilës pas kryengritjes së dështuar(1930) bie në duar të komunistëve të prirë nga Ho Chi Minh. Në luftën e dytë botërore japonezët i largojnë francezët. Pas humbjes ushtarake të Japonisë, Ho Chi Mihn më 2 shtator 1945 shpallë "Republikën Demokratike të Vietnamit. Po në të njëjtin muaj kthehen francezët në Indokinë. Pas luftës disa vjeçare (Lufta në Indokinë 1946-1954) me vietnamezë ju udeshë që të tërhiqeshin. Pas Konferencës së Gjenevës për Indokinën (1954) zhvillohen dy republika njëra e udhëhequr nga komunist Republika Demokratike e Vietnamit (Veriorë) dhe republika e Vietnamit (Jugorë).

Lufta e Vietnamit
left|thumb|80px|I kapuri Pas luftës së dytë botërore Franca luftonte kundër pavarësisë së kolonive që I kishte okupuar. Më e famshmja ishte ajo e vënjes së Vietnamit nën kontroll të Francës. Vietnami kishte miniera të hekurit dhe thëngjillit në veri, plantacione te kaucukut dhe orizit në jug. Francezët dëshironin ti mbajnë këto burime të vlefshme natyrore, prandaj nuk do të lejonin pavarësimin e Vietnamit. Vietminhët, grup komunistësh e udhëhequr nga Ho Chi Minh, e udhëhoqën lëvizjen nacionaliste në Vietnam. Vietminhët kishin nën kontroll fshatrat. Ata përdornin sulme dhe taktika të shpejta në luftën kundër Francezëve.

Politika
Sipas kushtetutës së vitit 1992, Vietnami është një Republikë Socialiste. Kushtetuta e re është e përqendruar në liberalizimin e ekonomisë dhe në të njëjtën kohë parasheh monopolin e Partisë Komuniste. Veprimi legjislativ bëhet me listat e njehsuar për zgjedhjet e Kuvendit Nacional çdo 5 vite. Po me këto lista bëhet zgjedhja edhe e Kryeministrit (Shefit të qeverisë) dhe Presidentit (Kryetarit të shtetit).

Gjeografia
Hapësira e Vietnamit shtrihet në pjesën jug-lindore të Azisë. Ajo aty ndodhet në pjesën e bregdetit lindorë prapa Indisë, nga rrafshi dhe pellgu i lumit të Kuq (nëpër qendrën Hanoi) në Veri deri tek Mekongdelta me qytetin Ho-Chi-Minh (Saigonin) në jug. Në mes gjendet pjesa malore. Vietnami shtrihet në një sipërfaqe prej 331 114 km2. Vietnami kufizohet nga Kina në veri dhe veri-perëndim, pas së cilës vije kufiri në perëndim me Laosin dhe në jug-perëndim me Kamboxhianë. Pjesa tjetër nga jugu deri në veri ku pritet me kufirin e Kinës lagët nga ujërat e detit.

Ekonomia
Që nga 1986-ta, reformat e tregut të lirë nuk kanë mundur që të mënjanojnë kolektivizimin e tokës bujqësore dhe shtetëzimit të industrisë. Kulturat bimore mbillen në arat e Vietnamit e që ja vlen të përmenden janë Oriz pas së cilës pason Panxharsheqeri me Kallamboqin, Mëndafshin, Çajin, Kafen, Duhanin dhe Kauçukut të nxjerr nga bimët përkatëse. Bujqësia veçohet me kultivimin e Derrit, kultivimin dhe gjuajtjen e peshkut. Xehetaria zhvillohet në minierat e ndryshme nga të cilat më së shumti nxirret qymyr guri, Apatiti, Kromi, Hekuri, Zinku, Volframi. Po ashtu në Vietnam bëhet edhe nxjerrja e naftës nga burimet e saja si dhe janë të zhvilluara në nivel të regjionit përkatës edhe industria e ushqimit, tekstilit, çelikut, makinave dhe industria kimike.

Eksporti karakterizohet me naftën, qymyr gurin dhe prodhimet e tekstilit të eksportuara kryesisht tek partneret e saj më të mëdhenj si Singapori, Japonia, Koreja Jugore, Gjermania dhe Franca. Embargoja ekonomike e thirrur nga SH.B.A -ja në vitin 1975, u hoq në shkurt të 1994-ës.

Portet detare më të njohura janë Haiphong, Da Nang, porti në qytetin Ho-Chi-Minh, ndërsa porta ajrore për udhëtime ndërkombëtare gjendet në Hanoi dhe në qytetin HoChi-Minhn.

Demografia
Vietnami ka një popullsi më të madhe se 76,2 milion (2000) e cila sipas para llogaritjeve të dhënave që qarkullojnë në internet mund të jetë diku 82,689,518 (2004). Si do që të jetë Vietnamezët, dikur të njohur si Anamitët merreshin si popull shtet formues prapa Indisë dhe në vitin 2000 numëronin diku 57,5 milion. Një popull i familjes së popujve mongolë (mongoloide).

Kultura
Kultura e Shtetit

Të tjera
* Telekomunikacioni * Transporti * Ushtria * Pushime

Shiko dhe këtu

 * Vietkongu
 * Vietmingu
 * Vietnamezët

Lidhje të jashtme

 * Qeveria
 * Kryetari
 * Parlamenti
 * Ministria e ...
 * Fleta elektronike Vietnameze
 * Lufta e Vietnamit
 * Viet Nam NET
 * Lajme


 * Amza e fletave komerciale
 * Lajme nga Vietnami
 * Turizem
 * Pamje nga Vietnami
 * Foto
 * Viet Bao
 * Physical Map of Vietnam

Viëtnam Bietnam فيتنام Vietnam Vyetnam Vietnams В'етнам Віетнам Виетнам ভিয়েতনাম ভিয়েতনাম Viêt Nam Vijetnam Vietnam Vietnam crh:Vyetnam Vietnam Wietnam Вьетнам Fiet Nam Vietnam Vietnam Vietnam Vietnam ވިއެޓުނާމު Βιετνάμ Vietnam Vjetnamio Vietnam Vietnam Vietnam fa:ویتنام Việt Nam Vietnam Viêt Nam Viêt Nam Fietnam Vítneam Bhiet-Nam Vietnam - Việt Nam Yn Vietnam וייטנאם वियतनाम Vijetnam hsb:Vietnam Vyetnam Vietnam Վիետնամ Vietnam Vietnam Viet-Nam Vietnam Vietnam Víetnam Vietnam ベトナム la'o zoi Việt Nam zoi Vietnam ვიეტნამი Виетнам វៀតណាម ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್ 베트남 Viyetnam Vietnam Вьетнам Vietnamia Viëtnam Vietnam Vietnami Vietnamas Vjetnama Whitināmu Виетнам വിയറ്റ്നാം Вьетнам व्हियेतनाम Vietnam Vietnam Vietnam Vietnam Vietnam Vietnam nov:Vietnam Vietnam Вьетнам Vietnam Wietnam Vietnam وېتنام Vietname Witnam Vietnam Вьетнам वियेतनाम Vietnam Vietnam Vijetnam Vietnam Vietnam Vietnam Вијетнам Viétnam Vietnam Vietnam வியட்நாம் వియత్నాం Ветнам ประเทศเวียดนาม Wýetnam Vietnam Vietnam Вьетнам В'єтнам ویتنام Vietnam Việt Nam Vietnamän Vietnam Vietnam Wiyetnaam wuu:越南 越南 越南 Oa̍t-lâm 越南