Formimi i Shtetit Shqiptar nën drejtimin e Skenderbeut

Lufta e Myçybabës. Më 30 nëntor të viti 1944 rreth 2 000, partisan prej Gjilanit, në Pisjan e në Zhegër kaluan lumin Morava e Binçes dhe  para orës nëntë të mëngjesit iu ofruan Myçiybabës. Aty i priten rojet shqiptare. Kolonat partizane janë shtrirë për dhe. Ata kishin kërkuar leje me kalue gjëja se për Preshevë. Kjo kërkesë e tyre nuk u pranua dhe ne ora 10-të filloi sulmi I tyre.

Forcat shqiptare në Myçybabë nuk kalonion 120, dhe gjat ditës këtij numri iu shtuan edhe pak vetë. Partizanët u zbrapsën katër herë dhe u ndoqën deri në Pisjan. Numri i tyre vinte e shtohej gjithnjë duke u shtuar me serb të katundeve të Anamoravës. Në mbrëmje partizanët e bënë edhe nji sulm. Në këtë fazë të luftës u plagos komandanti i forcave shqiptare Ymer Myçibaba dhe shum të tjrerë u vranë. Armiku që mësynte prej tri anëve në ora tetë hynë në katund, nga i cili gratë dhe fëmijët ishin larguar me kohë dhe ishin vendos ne Kokaj, e Llocë. Një orë më vonë flaka iu dha shtëpive. Komandanti Ymer Myçybaba  i plagosur u bart dhe u vendos te nipat e tij në Kokaj, ku pas plagëve vdekjepruese ndërroi  jetë dhe u vorros në fshehtësi në varrezat e fshatit. Luftarëve të Myçybabës nuk u erdhi ndihma e duhur, mbasi mijëra partisan i qenë ofruar Karadakut, si nga ana e Gjilanit ashtu edhe nga ana e Preshevës. Prezenca e tyre në pika të ndryshme i pengoi vullnetarët tonë të arrijnë në Myçibabë. Djegja e 73 shtëpive të Myçibabës u dha forcë kolonave partizane që t'i ngjiten Karadakut nga ana e Gjilanit, Preshevës, Ferizajit, Kaçanikut dhe Kumanovës. Për pak kohë, numri i tyre arriti rreth 20 000. Për ta shtuar panikun, ata atë mbrëmje dhe të nesërmen krejtësisht ose pjesërieht i dogjën edhe : Depcën, Caravajkën, Lipovicën, Seferët, Lezbalitë, Kurbalijt etj.

Beteja e parë në Karadak me 10 tetor 1944
Komandanti, Baca Ymer Saqip Myqybaba kishte mbajtur krahun perëndimor në Komitetin për mbrojtjen e trojeve etnike nga aneksimi i dhunshëm serb, për t’ia prerë vijën hyrjeve të forcave të huaja, përmes enklavave, te lumi i Morava e Binçës,të Brigadës XVII maqedone, i kujtohet Qamilit të Saqës. Xhemajl Ibrahim Leki pas vrasjes së Ymerit me çetën e tij, ku i kishte pas veti njësitin e vezhguesve në prapavijën e luftes në Llapushnicë e bënë atë ditë tetori 1944,pasdite një luftë ballë për ballë me forcat armike që ia kishini vënë zjarrin Myqybabës, ku mbetën të vrarë Komandanti Ymer Saqapi dhe një luftëtar nga fshati Llovcë i lagjës së Hazirajve. Vija frontale e Betejës ishte nga Burica, Lipovica, Myqybaba, e deri te Maja e Curreteve. Pastaj në tërheqje disa luftëtar me Xhemë Lekin u fortifikuan në një shpellë guri dhe vran togun e diverzant të armikut, për ti dhënë leksion atyre që kishte mësy me shkel në Karadak. Disa prej tyre i kish pas nxënë taksiroti, e vriten aty, 6-të të parët mbetën të vrarë, dhe ma vonë përforcimet pati tjera që arritën të kapen dhe mbahen rob nga ana e çetnikëve, dy të rinjët, Jashari e Kadri Koka pasiqë i lidhën për pushkatim, i liruan sa për ti bartur me gomar për t'i ngarkuar të vrarët në Llapushnicë, ndërsa të tjerët e vrarë anës tjetër të vendi i quajtur te Qafa e Lekit në mes Buricës, Lipovicës e Myqybabës, të cilët i përcollën me çerret të mbushur përplot me trina pkah Pasjani. Të vrarët në fund të prrot të Katunishtës në lumin Llapushnicë, një nga një lidhur si ngarkesa me dry, dhe i kishin ngarkuar me një gomar, por një prej kufomave që ishte më i leht ia mërrte anën dhe, prej tyre e kishin lidhë në paragon të samarit deri te laku te Mulliri i Kokës. Aty në lakesen për ballë Birës së kaçakëve u kishte rrëshitur njeri prej tyre e u kishte ra me kokë përtokë. Këte e paguan me nga një të rënie të kondaktit të pushkëve, Jashari e Kadriu, dhe nuk iu nda fare deri stupci deri sa ishin varrosur te vendi i quajtur Varret e Shkive në mjaën përkarshi. Nuk kaluan shumë ditë dhe prapë u kthyen të paftuar ashtu siç kishin ardhur një muaj para ditës së Shën-mitrit, 10 tetor 1944 për ti marrë eshtrat e atyre që ishin vrarë për tokën e huaj. Duda një grua plakë që kishte qëlluar rastsisht ti bie aty pari në arën e saj. ku ishin varrosur, kishte dalë njëri nga ata që drejtonte cerremonialin e zhvarrimit për ti kërkuar asaj nëse, u kishte mbetur borxh për tokën që ishin varosur çetnikët. Sot e atë ditë vendi quhet te Varret e shkive. - Kjo është quajtur këtu prej atëherë si hanë e donë si vakafi, ku janë varrosur e zhvarrosur asqeria e huaj, secili prej atyre që u vranë i kanë mbledhur eshtrat, thonë Jonuz e Qahil Koka pjesëmarrës të asaj lufte me kthimin e tyre nga mali qysh se ishin kanë dalë vullnetar në Luftën e Myqybabës. Dhashtë zoti e qofshin të fundit, si ogur i zi. Krahu juglindor kishte mbajtur ushtritë e huaja për të mos invaduar deri në ditën e Bajramit,28 qershor-28 gusht 1944, Beteja për udhë të Frengit. Fronti i përbashkët lindor i Aleancës antifashiste Jalta, ia kishte prerë vijën zonës perëndimore dhe lindore, sipas pazarit të tyre tjetër kund. Secili që nuk i ka duart e përgjakura le t’i bashkohet aleancës antifashiste, u tha, Ferat Bej Draga, përfaqësuesve të legjislaturës së vjetër, Liman Staneci, e tjerëve. Tkurrjet në lindje të vendit si Depcë, Carvajkë, Buhiq, Ilicë, Maxhere ishin nisur kaherë të parapërgaditen për aneksim me anë të vrasjeve të hapura dhe misterioze, përmes likudimeve, arrestimeve, dëbimeve, maltretimeve, varfërisë, mbjelljes së frikës.


 * Myçybaba