Kosova

Para se te redaktoni shikoni ju lutem Projektin e shteteve

Përshkrim i përgjithshëm i protektoriatit.

Historia
Dardania / Kosova Moderne

'''
 * Origjina e fjalës Kosovë
 * Histori e shkurte e Kosovës
 * Etniku dardan dhe horonimi Dardania'''

Autor: Abdullah Konushevci
 * Origjina e fjales Kosovë

Onomastikë

Kosovo është calque linguistique i emërvendit Truda Autor: Abdullah Konushevci

Truda, Tërdevci dhe Tushila janë forma shumë më të hershme se horonimi Kosovo, që, nga sa duket, është vetëm një calque linguistique i tyreo Të burimit latin janë dhe toponimet Vragoli, Smolicë, Smolushë, Slovi, (E)Skivian, Glogovia, etj.

Mendojmë se nga toponimet e para që meriton një trajtim të denjë është emërvendi i fshatit Vragoli, i cili, nga sa mund të shihet, pësoi përndërrime nga më të çuditshmet. Megjithatë, po të vihet në një kontekst më të gjerë toponimik, mund të vihet re lehtë se trajtja e tij e kryehershme ka qenë Oracola me kalimin e o-së nistore të latinishtes në vo-/va-, si dhe ve- (khs. oleum > voj/vaj, orphanus > i vorfën/i varfën, orbus > i verbër, opus, -eris > vepër, që ka prekur edhe sllavizmin ubog> i vobek>i vapek).

Por, derisa në toponiminë shqiptare ai u ruajt në një formë më konservative tek emërvendi Frakull, në Kosovë, ai pësoi ndryshime të ndjeshme, duke iu përshtatur së pari ndjenjës gjuhësore sllave, që e kishte lidhur atë me fjalën vrag 'djall', kurse më vonë ndjenjës gjuhësore turke me prapashtesën -li. Gojëdhënat e ndryshme sllave se aty paska qenë vendi i djajve janë vetëm gojëdhana, sepse nuk dihet, qoftë në toponiminë sllave, qoftë në atë botërore se djalli ka mundur të jetë bazë motivuese e ndonjë emërvendi, kurse, siç dëshmon toponimi shqiptar Frakull < Farakull, si dhe realiteti historik, orakujt kanë luajtur një rol tejet të madh në jetën shpirtërore, madje dhe ushtarake e politike të popujve antikë. Te kjo bazë motivuese dyshojmë se do çuar edhe kërkimi i etimonit të emërvendit tjetër në Shqipëri, Vrakës < Varaka < Oracullum e jo nga bara 'kënetë' siç mendojnë studiuesit sllavë. Tekefundit, ekzistenca e kishave të vjetra në dhe pranë këtyre lokaliteteve është edhe një dëshmi e fortë e ekzistimit edhe të tempujve të ndryshëm antikë.

Një toponim, që ka tërhequr që moti vëmendjen tonë është emërvendi i fshatit Trudë, i cili, me sa duket, ka qenë bazë motivuese e kalkimit në gjuhët sllave të horonimit Kosovë. Në dokumentet osmane përmendet trajta me metatezë Trudna (Pulaha, 670), sajuar nga shumësi i shqipes në -na (khs. uj + -na, vaj+ -na, drith + -na), e po këtë e pohojnë edhe të ashtuquajtur studiues sllav (Urosheviq, 142), që nuk është kurrfarë baze motivuese për një emërvend. Ekzistimi i Trudës së Vjetër me mikrotoponimet Arat e Kishës, Kroi i Kishës dhe fakti se ky vendbanim qe i banuar që prej kohësh më të lashta me shqiptarë të fisit shalë dhe se vetëm pas Serbisë së Parë në të u vendosën dy-tri shtëpi kolonistësh, tregon se kemi të bëjmë me një jo fshat, por katund të hershëm mesjetar, i cili, sikundër dhe emri i fshatit, ngjitur me të, Prugovc < Purg+ -ovac, pësoi metatezën e njohur të likuideve u - r > r - u. Pra, forma e kryehershme e emërvendit Trudë qe Turdna. Forma me metatezë është më e re dhe, falë saj, nuk kemi evoluimin e grupit -rd- > -rdh-.

Të dokumentuar për herë të parë historikisht në formën e tij të vërtetë e gjejmë në letrën e sundimtarit të Vilajetit të Kosovës, Jashar Pashë Gjinollit, këtij Justiniani të dytë shqiptar, drejtuar sulltanit më 19 shkurt 1832, në formën TORDINA (KPV, 138).

Trajta sllave, Trudna, që është një trajtë me metatezë e Turd + -na, duket të jetë më e vjetër se trajta Tord + -ina, sepse Turdus është një fjalë e latinishtes klasike, kurse tordo 'mëllenjë' dhe tordela 'mëllenjëz' janë fjalë të leksikut neolatin. Po këtu do kërkuar edhe burimi i kuptimit të fshatit të Kosovës Tërdevc < Turd + prapashtesën sllave -evac. Errësimi i zanores u ose o në ë u krye për shkak të zhvendosjes së theksit në rrokjen e fundit. Një trajtë gjuhësisht më e lashtë ruhet tek emërvendi Tushilë < Turdus + prap -ilë, që është një prapashtesë zvogëluese, përftuar me gjasë nga ajo latine -ella. Këtë e vërteton edhe toponimi i kalkuar i fshatit ngjitur me të Tica < Ptica. Për ekzistimin e kësaj trajte deminutivale dëshmon edhe italianizmi i cekur më sipër - Tordela. Të gjitha këto rrënjë latine dhe neolatine na shtyjnë të përfundojmë se toponimi Kosovë është në të vërtetë një kalk i toponimeve të shumta krijuar me apelativa latinë dhe neolatinë. Në traditën toponime shqiptare ekziston edhe emërvendi Zogaj, që sipas mendimt tim duhet të ketë dalë nga togfjalëshi Zog i Zi 'turdus merula' (khs. anglisht blackbird 'zog i zi, turdus merula').

Tekefundit, sikundër pohon edhe Nushiq (f. 10), në dokumentet latine të shekullit XIV, vendi ku mendohet se u zhvillua Beteja e Kosovës më 1389, njihet si Campus turdorum dhe Campus merularum. Gjuhëtari kroat, P. Skok, emrin Kosovo e sheh si një emërzim të gjinisë asnjanëse nga forma mbiemërore në -ov kosov (f. 160). Sipas studiuesit turk Hasan Eren, si fjala gjermane Amselfeld, si ajo latine Campus Turdorum, si ajo hungareze Rigomezo janë një calque linguistique e togfjalëshit sllav Kosova Polje.(www.tdk.tr). Me këtë rast po theksojmë se në sallnamet (vjetarët) e ndryshëm osmanë, kryesisht të shekullit XIX, përdoret togfjalëshi Kosova Ovasë 'Fusha e Kosovës'.

Por, nëse e pranojmë faktin e pamohueshëm historikë se shumë përpara sllavëve në këto troje ishin romakët, të cilët, pas një sundimi të gjatë ia dolën pjesërisht të krijojnë nga popullsia autoktone, falë ndikimit të fuqishëm edhe të fesë katolike, elementë latinishtfolës, atëherë vihet re lehtë se forma shumë më të lashta janë toponimet e krijuara nga apelativat latinë.

Ky toponim, që mori më vonë karakter horonimi, u politizua tepër shumë. Për shkallën e politizimit të tij, po përmendim një citat të profesorit të dëgjuar të së drejtës ndërkombëtare prof.dr. F. Myncel nga studimi i tij "Pavarësia e Kosovës sipas së drejtës ndërkombëtare", që tronditi përfaqësuesit e propagandaës gjenocidale serbe ndaj Kosovës: "Kështu psh. Radomir Lukic: "Rëndësia e betejës së Fushëkosovës, Pravni Zivot [gazetë e fakultetit juridik të universitetit të Beogradit] 1989/6-7, fq.957. Sipas "Mitit" heronjtë serbë të rënë në Fushëkosovë janë kthyer në Mëllenja dhe vajtojnë në këngën e tyre disfatën. Prej atje na vika edhe emri Fushëkosovë (kos është fjala serbe për mëllenjë), që nuk paskësh asgjë shqiptare dhe kjo provokësh se Kosova qënka tokë serbe.

Sidoqoftë në "fushën e mëllenjave" nuk ka fare mëllenja, ata deri para ca kohësh nuk kishin ardhur kurrë kaq në jug sepse janë zogj pyjesh. Kurse "fusha e mëllenjave" është një tokë e rrafshët pjellore dhe e kultivuar. Emri Kosovë ka shumë më tepër mundësi të vijë nga fjala "kosit/kositi", e cila ka pothuaj të njëjtin kuptim në të dy gjuhët. Në shqip kjo është fjalë e huazuar nga serbishtja (një provë tjetër e kontakteve të gjata mes popujve). Historia e mëllenjave tregon se "Miti" është shpikur nga persona që nuk i njihnin aspak as zogjtë e Kosovës dhe as vetë Kosovën.

Toponimet latine-romane të Gjakovës Një bashkësi më vete toponimike të Gjakovës sajojnë toponimet, që ne i gjejmë të burimit latin e roman.

Një toponim të lashtë e gjejmë te Romaja (forma e dokumentuar Ramovije, ku gjymtyra e dytë gjan të jetë via< lat. via 'rrugë'). Forma Romajë na shtyn të mendojmë se kjo do të ketë qenë ndonjë rrugë për në Romë, gjurmët e së cilës, prapëseprapë, duhet të dëshmohen. Se fjala latine via është e shpeshtë në toponimi, dëshmojnë edhe toponimet Puka (lat. via publica), Glogovia (khs. Glogovia Maior, sot Grossglogau, dhe Glogovia Minor, sot Überglogau në Gjermani) në Gjilan, etj. Kohët e fundit, jo vetëm për shkak të konfiguracionit dhe pozitës së fshatit Eskivian/Skivian, mespërmes të cilit kalon rruga Gjakovë-Pejë, por edhe për shkak të strukturës së tij fonologjike, kemi shfaqur me të drejtë dyshimin se edhe ky fshat do lidhur me fjalën latine via 'rrugë', sikundër dhe fshati tjetër Slovi, forma sllavizuese Slovinje. Megjithatë, rrokja a gjymtyra e tij e parë (e)ski- kërkon një shpjegim më të thelluar. Nga të parat, me siguri, hyn këtu Ripa (< lat. ripa 'breg'), e cila, si kemi theksuar edhe më parë, është e një gjirie me Postribën (< lat. post ripam 'pas bregut'), origjinën latine të së cilës e pati vënë re që herët Jokli, Apripën (<lat. apud ripa 'te bregu') në Shqipëri dhe Repën, një trajtë kjo sllavizuese e Ripës, fshat ky i vendosur në breg të lumit Llap. Me një fjalë, apelativi latin ripa krijon një nënbashkësi të veçantë toponimike në kuadër të bashkësisë toponimike latine-romane. Kjo gjetje jona pati një shpërdorim nga ndonjë historian(e), të cilët, siç vënë re me të drejtë gjuhëtarët tanë, si profesori tashmë i ndjerë Mahir Domi, më shumë se dobi, u kanë sjellë dëm të konsiderueshëm studimeve tona toponomastike dhe etimologjike. Smolica, për mendimin tonë, është po ashtu një ojkonim latin-roman, kuptimin e të cilit ne e gjejmë te latinizmi zmolje "tokë djerrë", të cilën Jokli e bën të ardhur nga lat. vulgare e(x)mulgeo (Lafe, 131). Është të theksohet se ky emërvend pësoi çzëshmimin a desonorizimin, sikundër dhe Smolusha, që është e një gjirie me të. Zgjerimi i saj me prapashtesën zvogëluese sllave -ica, sikundër dhe i toponimit të dytë me -usha, rrënjën, etimonin e saj e lë të paprekur. Ngjan të jetë i burimit latin edhe emri i fshatit Radoniq, krahas Radikës, Radavcit, Radishevës, Radiqit, Radivojcit, fshatra e lumenj që shtrihen zakonisht në rrëzë të bjeshkëve. Prandaj, mendojmë se etimoni i tyre i përbashkët është rad < lat. radix, -icis 'rrënjë'. Megjithatë, për fshatrat Radiq dhe Radivojc, që dalin edhe në dokumentet e para osmane, nuk kemi ndonjë përfytyrim të qartë për pozitën e tyre gjeografike.

Burimet: Atanasije Uroševic, Toponimi Kosova, SANU, Beograd, 1975. Branislav Nušic, Kosovo, Prosveta, Beograd, 1986. Emil Lafe, Toponimet latine-romane në truall të shqipes në Studime ilire, II, Prishtinë, Rilindja, 1978. Kryengritjet popullore në vitet 30 të shekullit XIX, ASH e RPS të Shqipërisë, Tiranë, 1978. Petar Skok, Etimologijski rjecnik hrvatskog ili srpskog jezika, JAZU, Zagreb, 1972. Selami Pulaha, Popullsia e Kosovës gjatë shek. XV-XVI, ASH e RPS të Shqipërisë, Tiranë, 1983.

Mardhënjet e jashtme
Kosova nen administraten e UNMIK-ut ka mardhenje te mira me fqinjet perpos problemeve me Serbin. Dokumente e udhetimit te leshuara nga kjo adminitrat njihen nga mese 100 vene te botes. Mirpo keto dokumente ne teritorin e Serbise nuk njihen, ndersa ne teritorin e Malit Zi varresishte prej personelit te administrates Malazeze ato edhe pranohen. Qe nga viti 2000, Kosova ka nenshkruar disa marrveshje kryesishte me vendet e Ballkanit.

Rregullimi i brendshëm
|right|thumb|[[Flamuri i Presidentit Kosoves|Flamuri i Presidentit]]
 * Artikulli kryesor : Misioni i Organizatës Kombeve të Bashkuara në Kosovë - UNMIK

Kosova, në bazë të Rezolutës 1242 është nën Protektoriatin e Këshillit Sigurimit të Organizatës Kombeve të Bashkuara, çka nënkupton Administrim të përkohshëm të Kosovës nga kjo organizatë e cila këtë e bënë me Misionin e saj në Kosovë të njohur me shkurtesen UNMIK. Misioni i Organizatës Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK) udhëhiqet nga Autoriteti i Përfaqësuesit Special të Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së.
 * Artikulli kryesor : Institucionet e Përkohëshme

Mirëpo, me kalimin e kohës, sipas Rezolutës 1242, UNMIK-u kishte për detyrë dhe i ndihmoi vendorët në krijimin e Institucioneve të Përkohëshme Vetqeverisëse të Kosovës (IPVQ), së pari me forminin e Këshillit Përkohshëm Administrativ-(KPA), ku ishin të përfaqësuara të gjitha grupet politike dhe bashkësitë etnike që jetojnë në Kosovë. Në vitin 2001 nxjerr Kornizën Kushtetuese të Kosovës, dokument i cili është miratuar me konsenzus në mes të strukturave ndërkombtare dhe UNMIK-ut në njëren anë dhe atyre vendore të KPA-së. Në bazë të Kornizës Kushtetuese fillon ndërtimi i institusioneve vendore si dhe funksionalizimi dhe demokratizimi i tyre nën mbikqyrjen ndërkombëtare. Njifet e drejta për krijimin e institucioneve vetqeverisëse, si ato qendrore dhe lokale, përmes zgjedhjeve të lira dhe votës së lirë të qytetarëve për të dy nivelet e pushtetit.

Kosova fiton të drejtën që të ketë Presidentin e Kosovës ( me Kabinetin e Presidentit ), Parlamentin e Kosovës ( të përbërë nga 120 ulëse, 1oo ulëse për deputetët e zgjedhur nga vota e lirë, ndërsa, pavarsisht nga rezultatet e zgjedhjeve dhe numrit të fituar të votave, 10 ulëse janë të rezervuara për deputet e minoritetit serb si dhe 10 të tjera të rezervuara për minoritetet tjera si turq, egjiptas, boshnjak, ashkali, rom etj. ). Kryetari dhe Kryesia e Parlamentit, Komisionet dhe Grupet parlamentare ), dhe Qeverinë e Kosovës,( Kryeministri, ministrat dhe zëvendës ministrat ) . Funksionarët e këtyre institucioneve do të jenë të zgjedhur me votën e lirë të kosovarëve si dhe, njëkohësisht, edhe të pranuara nga UNMIK-u.


 * Artikulli kryesor : Zgjedhjet parlamentare

Deri tani Kosova ka kaluar nëpër dy palë zgjedhje qendrore dhe lokale, të vlersuara nga strukturat dhe vëzhguesit ndërkombtarë si mjaft të suksesëshme dhe demokratike. Pas zgjedhjeve të para në nivel qendrorë, pushteti udhëhiet nga Koalicioni i gjërë-gjithpërfshirës (partitë më të mëdha politike si dhe minoritarët), ndërsa, pas zgjedhjeve të dyta të mbajtura gjat vitit 2004, koalicioni qeverisës përbëhet nga LDK dhe AAK, ndërsa partitë tjera siq janë: PDK, ORA, PLK, PD, LPK mbeten në opozitë, ndërsa partitë politike të minoriteteve përfaqësohen sipas vendeve të rezervuara për ta sipas Kornizës Kushtetuese. |right|thumb|[[Stampa:Kosova|Kosova dhe regjionet]]
 * Artikulli kryesor : Agjensioni Kosovar i Mirëbesimit

Në fushën e jurisprudencës, ekonomi (AKM-Agjensioni Kosovar i Mirëbesimit për privatizimin e pronës dhe ndërmarrjeve shoqerore) dhe në doganat përgjegjësitë janë pjesërisht të bartura te vendorët.


 * Artikulli kryesor : Trupat Mbrojtëse të Kosovës dhe Shërbimi Policor i Kosovës

Mbrojtja, siguria dhe marrëdhëniet ndërkombatre, tani për tani, janë e drejtë e rezervuar e UNMIK-ut. Në sferën e mbrojtjes dhe sigurisë janë duke u funksionalizuar dhe pavarsuar, hap pas hapi, edhe institucionet vendore si TMK (Trupat Mbrojtëse të Kosovës)dhe SHPK (Shërbimi Policor i Kosovës), të cilat janë nën përkujdesin dhe mbikqyrjen e strukturave të UNMIK-ut, por të udhëhequra nga vendorët.


 * Artikulli kryesor : Standarti Demokratik në Kosovë

Kosova si një vend multietnik dhe multikonfesional, demokratik dhe i barabart për të gjith dhe stabil është në prosperitet të një zhvillimi të qëndrushëm dhe me perspektivë në inegrimet evro -atlantike. E drejta në kthim, në pronë, në lëvizje të lirë dhe në krijimin e një mjedisi të shëndoshë dhe tolerant për të gjith qytetarët e Kosovës, janë disa prej parakushteve që duhet të plotësohen, si nga institucionet ashtu edhe nga popullsia shumicë e Kosovës, në menyrë që, sa më parë,me Standarte të arrihet edhe Pavarsia si status i vetëm për Kosovën. Viti 2005 paraqet fillimin e mbarimit të çështjes në zgjidhjen e statusit përfundimtarë të Kosovës. Kosova e pavarur është zgjidhja e vetme që garanton stabilitet të qëndrueshëm në tërë regjionin e Ballkanit, sepse, vetëm të barabart mund të hyjmë në Evropën e bashkuar.(E-04-OA)

Regjionet e Kosovës

 * Regjioni i Gjakovës me komunat Gjakovë, Rahovec, Deçan
 * Regjioni i Gjilanit me komunat Gjilan, Kamenicë, Viti
 * Regjioni i Mitrovicës me komunat Mitrovicë, Vushtrri, Zveqan, Zubin Potok, Leposaviq, Skenderaj
 * Regjioni i Pejës me komunat Pejë, Istog, Klinë
 * Regjioni i Prizrenit me komunat Prizren, Dragash, Suharekë, Malishevë
 * Regjioni i Prishtinës me komunat Prishtinë, Obiliq, Fushë Kosovë, Lypjan, Novobërdë, Podujevë, Gllogovc
 * Regjioni i Ferizajit me komunat Ferizaj, Shtime, Kaqanik, Shtërpcë


 * (Regjion i administruar nga Serbia dhe Mali i Zi)
 * Regjioni i Preshevës me komunat Preshevë, Bujanoc, Medvegjë.

Ekonomia
Ekonomia e shtetit

Demografia

 * Popullsia Gjithsejt 2 100 000 (vlerësim nga M. Limani-1992)
 * Dendësia e Popullsisë 175 p/km2
 * Grupet Etnike
 * Shqiptarë 90%
 * Serb 8%
 * Grupet tjera etnike 2%
 * Shpërndarja sipas moshës
 * 0-14 vjet 33%
 * 15-64 vjet 61%
 * 65 e me të vjetër 6%

Kultura
Kultura e Shtetit

Të tjera
* Telekomunikacioni :PTK * Transporti       :Kosova Airline * Ushtria          :TMK * Pushime          :Brezovica - Banja e Kllokoti - Banja e Burimit

Shiko dhe këtë
Kosova burim te dhenash statistike zyrtare

Pro UN

 * Qeveria e protektoriatit (UNMIK) - United Nations Mission in Kosovo
 * Radio e UNMIK-ut UNMIKonline
 * Agjensia e lajmeve e UNMIK-ut UNMIK Press
 * UNMIK Working Group
 * Gazeta zyrtare e UNMIK-utUNMIK Officia Gazette
 * www.nato.int - KFOR - Kosovo Force
 * Assembly of Kosovo - Assembly of Kosovo
 * Kosovo Prime Minister - Prime Minister of Kosovo
 * Statistical Office of Kosovo - governmental agency of statistics
 * EU Mission in Kosovo (EUMIK)
 * Citys in Kosovo
 * Economic Initiative for Kosovo - "...latest news, analysis and publications from the Kosovar economy"
 * (RTK - Kosova's public television (news in albanian, serbian, turkish and roma)
 * KLC Kosovo Law Center
 * Ministry of Edu.Sci. and Tech.
 * MINISTRY OF TRANSPORT AND COMMUNICATIONS
 * Ministry of Agriculture, Forestry and Rural Development of Kosovo
 * Ministry of Environment and Spatial Planning
 * UNMIK structure
 * OSZE Mission in Kosovo (OMIK)
 * European Stability Initiative (ESI)
 * The International Crisis Group

Pro-Shqiptare

 * Kosovareport - A comprehensive blog in english with news from local, regional and international media
 * KosovaLive - Independent news agency with some news in english
 * Kosova Information Center - LDK's news agency (albanian only)
 * Albanian.com - general information
 * Kosovo Crisis Center - Serbian Massacres of Albanians
 * General information from Beqiraj.com (in german)
 * General information from Beqiraj.com (in albanian)

Pro-Serbe

 * Hugo Roth, Kosovo Origins: a historian's "objective" comprehensive overview
 * Kosovo.com Serbian Orthodox Church's official website on Kosovo
 * Account of destroyed Serbian Orthodox churches in Kosovo and Metohia
 * News from B92 Belgrade
 * News from the Serbian Government
 * News from the Serbian Orthodox Church
 * News archive
 * Coordination Center of SCG and the Republic of Serbia for Kosovo
 * Serbian Government Kosovo-Metohija site
 * The Crisis in Kosovo and Metohia
 * The Emperor's New Clothes: The Serbs Were Not Oppressing the Kosovo Albanians...
 * The tragic blunder in Kosovo
 * BBC: Admiral Gregory Johnson said almost 1,000 Serbs had been driven from their homes after attacks by ethnic Albanians
 * Agence France-Presse: Some Serbs said they had been given 10 minutes to leave their homes or die

Kosovo Kosovo Kosovo Kosovo Kosovo Kosovo Kosovo Kosovo & Kosovo Kosowo Kosovo & & Kosovo

Kosovo &