Hogoshti

Hogoshti është një fshat në kuadër të Komunës së Dardanës. thumb|300px|Hogoshti 2000

Shtrihet në pjesën lindore të Moravës së Poshtme, buzë maleve plot krenari të KIKË-s historike në lindje dhe malit me emrin Zidoll në perëndim me një gjerësi gjeografike veriore 42 ˚, 30’ e 7,5”, kurse gjatësia gjeografike lindore është 21˚, 30’ e 9,5” që ka lartësinë mbidetare prej 520 – 540 metra ku me një sipërfaqe nga 15,47 km² jetojnë 2.553 banorë shqiptarë të vendosur në 400 shtëpi (llogaritja e fundit statistikore e vitit 1997), pra me një dendësi mesatare prej 165 banorë në 1 km².

Bukurinë dhe një pamje pitoreske, fshatit Hogosht ia shton edhe lumi i cili mban po të njejtin emër e që ndan fshatin në dysh, buron në vendin e quajtur Tepe (Svircë) në një lartësi mbidetare 1.081 m dhe ka një gjatësi 24 km e që mesatarisht sjell 100 L ujë në sekondë, mbi fshat janë ndërtuar dy penda mbrojtëse të cilat mbrojnë fshatin nga të reshurat e shumta, ( ne vitin 1955 është shfrytëzuar energjia hidrike përmes një hidrocentrali të vogël në fshat i cili kishte prodhuar energji elektrike deri në 200 Wat kështu që deri në vitin 1963 i kishte plotësuar nevojat elementare sidomos të ndriqimit në fshat), thënë thjesht probleme me ujë të pijshëm tek banorët e fshatit nuk ka meqenëse gati çdo familje posedon puse dhe ujë krojesh nga lartësitë e maleve që e rrethojnë. Ne perjashtim të pjesës jugore ku shtrihet fusha, pjesët e tjera të fshatit rrethohen me male, paralagjet e fshatit jan Dazhdinca e cila gati është boshatisur nga banoret e saj, Magura, Kika dhe Bujnoci.

Periudha Ilire
Hogoshti ka një të kaluar të lavdijshme historike, ishte pjesë integrale e hapsirës më të gjerë të Kosovës dhe të Luginës Moravë – Vardar. Në hapsiren gjeografike të Dardanisë e gjejmë edhe Hogoshtin e për lashtësinë e tij dëshmojnë disa të dhena si:
 * gurëthemelet e një kishe në „Kërshlan”,
 * themelet e një kishe në lagjen e “Kastratëve” në fshat,
 * një vegsh(pitos) i madhesise mesatare i gjetur pikerisht ne oborrin e Osman Kastratit,
 * një pllakë e shkruar e cila ende s’eshte definuar ne teresi,
 * disa varreza të gjetura në lagjen e “MURTAJ”ve,
 * një shigjetë dhe vathë të gjetura 60 vite më parë tek ara e Mulla Hysenit etj.

Megjithëkëtë edhe pse dëshmi të vjetra, deri më tani ktyre dëshmive ende nuk iu është bërë një vlerësim i duhur arkeologjik. Në vitet 1905-1912 Hogoshti kishte 120 shtëpi me rreth 1.050 banorë.

Kalojme tek nje periudhe tjeter e sundimit osman ne kete rajon, dhjetera te rinje hogoshtas ishin rekrutuar ne sherbim ushtarak ne vende te ndryshme te Perandorise Osmane si;


 * Kamberi i Danit në Manastir,
 * Qazim Latifi në Tuz,
 * Behluli i Danit në Vlorë,
 * Hajdari i Salihut në Anadoll,
 * Shaban Myrtaj në Jenipazar, ,
 * Halit Zylfi Kastrati 6 vite në Stamboll (redif) për të mos harruar se atëbotë shërbimi ushtarak kishte kohëzgjatje prej 3-8 vitesh.

Hogoshti si qender administrative politike atëbote kishte edhe MYDYRIN i cili zbatonte urdherat e oficereve turqë, meqe mudyri kishte ushtruar dhume mbui ca banorë me nam të kësaj ane, në t'u kthyer nga terreni në aksin rrugor Lisockë-Hogosht pikërisht te “Ura Ibishit” e vranë Ibrahim Zhuja dhe Islam Zuka nga Desivojca si anetare shume aktiv te Çetes së Mehmet Çaushit. Mydyri quhej Shukri dhe në Hogosht e paskan marrë prinderit e tij. Vrasja e Mydyrit dhe 17 ditë me vonë edhe vrasja e Kajmekomit nga një ushtar shqiptar në Gjilan, bën që të sinjalizohet tek Otomanet për një kryengritje të përgjithshme kundër tyre.

Meriton të ceket që në vitin 1912 u tubuan mëse 300 kryendritës nga drejtoritë e atëhershme të Hogoshtit nën udheheqje nga Ali Gjyrisheci të cilet marrin marshin për në Shkup. Në veren e 1912 Bislim Hogoshti e shoqëronte Hasan Prishtinën në Durrës si truproje e tij. Bislim Hogoshti ishte pjesëmarres aktiv në luftën për pavarësinë e Shqipërisë, pasardhësit e familjes tij( Bislimit) ftohen nga autoritetet shtetërore në kremten e ditës së Flamurit për çdo vit. Një e dhënë tjetër me rëndësi flet edhe për ardhjen e Bajram Currit dhe takimin e tij me parinë e fshatit Hogosht si me Emin Biçkun, Sadri Ametaj-n etj(ikerisht në vitin 1912 me rastin e organizimit në mbrojtje të kufirit lindor nga Armata e Trete serbe e cila komandohej nga Bozha Jankoviqi). Kika dhe lavdia e saj çmohet nga historia e kësaj ane dhe meritojnë të cekën edhe luftetarët e pushkës e të penës si Haki Sermaxhaj, Emin e Osman Biçku, Halil Sh. Kastrati e Shaban Çaushi(Myrtaj), e ky i fundit kishte strategji të fortë ushtarake meqë edhe kishte shërbyer 9 vite në shërbim ushtarak në ushtrinë turke.

Në Komunën e Hogoshtit si zonë kufitare u formuan 5 kompani që perbenin 1 Batalion, komandant batalioni e emërojnë Sylë Kopërnicën, komandantë të kompanive u emëruan: Sylejman Selim Latifi, vendës nga Hogoshti, Hysen Zhuja e Islam Zuka nga Desivojca, Idriz Malaj nga Hogoshti dhe Rexhep Jashar Bunjaku nga Poliçka. Hogoshti bombardohet me aeroplanë në shtator të vitit 1944 në ora 14.00 ku si cak i sulmit ishte Konaku i Idrizit të Shaqës (Myrtaj) ngase dyshonin që aty të jetë edhe depoja e municionit.

Pas rregullimit të ri Administrativ dhe vendosjes së pushtetit të ri në vitin 1914 në bazë të dekretit të 1912-tës për rregullimin e viseve të “çliruara” u ba edhe ndarja territoriale administrative me çrast si qendër komunale dhe drejtori që ishte Hogoshti, pas ktyre ndrrimeve mbetet nën administrimin e Kololleqit, (fshat serb atëbotë dhe sot njëashtu) dhe në kuadër të Komunës së Kololleqit përfshiheshin fshatrat:


 * Bujnoci me 80 banorë,
 * Vryqeci me 138 banore,
 * Dazhdinca me 224 banorë,
 * Shipashnica e Epërme me 476 banorë,
 * Velegllava-480 banorë,
 * Desivojca me 540 banorë,
 * Gjyrisheci me 270 banorë,
 * Kololleqi me 278 banorë,
 * Hogoshti 1.040banorë,
 * Kopërnica me 485 banorë,
 * Laqiqi me 430banorë ,
 * Lisocka 350banorë ,
 * Poliçka me 400,
 * Terstena me 200 banorë,
 * Qarakoci me 110 banorëdhe
 * Shahiqi me 90 banorë.

Shkolla e parë shqipe në Hogosht
Ishte (edhe sot njeashtu)shkolla fillore „Skenderbeu“ me mesuesin e parë Fadil Hoxha i cili në vitin 1941 hapi rrugën e mësimit të parë të ABC-dës në gjuhën amtare shqipe. Por bindjet e tij të forta pper Komunizmin rëndom në ndeja edhe ndodhte të mos pajtohet me Hogoshtasit të cilët e kishin pritur duarhapur mësuesin gjakovar! Pas tij në vitin shkollor 1942/43 erdhi si mësues Mehmet Turhani nga Elbasani e më pastaj në vitin shkollor 1943/1944 ishte mësuesi nga Gjilani dhe patrioti Xhevat Alia.

Plejada e mësuesve të parë në Hogosht:


 * Ramadan Latifi
 * Sabri Ahmetaj
 * Fetah Latifaj
 * Sylejmon Ahmetaj
 * Nuhi Vranja
 * Rexhep A. Kastrati
 * Raif Latifaj
 * Mumin Kastrati
 * Hajredin Agaj
 * Ibrahim Ahmetaj
 * Skender Latifi
 * Ejup Ahmetaj
 * Gani V. Kastrati
 * Bejtullah Muja....

Nga Lufta e Dytë Botërore e së këndejmi ndodhin ndrrime te ndryshme, zbatimi i masave administrative ushtarake të shtetit të atëhershëm jugosllav në Kosovë, gjatë viteve 1944/46 mbyllë shkollën shqipe në Hogosht dhe me vonë (...) rihapet sërish për t’mos u mbyllur kurr deri në ditët e sotme. Për të arriturat dhe rezultatet janë dëshmitë se nga kjo vatër diturie dolën e lindën shumë kuadro të forta të cilët sot zhvillojnë aktivitet në nivelet më të larta në Kosovë dhe jasht vëndit.

Nga një statistikë dëshmohet se deri në vitin 2001 me shkolla të larta dhe fakultete kanë diplomuar 232 Hogoshtas prej tyre 41 femra, Hogoshtaset e para me diplomë  Fakulteti ishin Tevide Sh. Ahmeti dhe Shehnaze R. Latifi. Më pastaj, pikërisht në vitet e 1970-1980 i larguan nga procesi edukativo-arsimor Mumin Kastratin dhe Skënder Kastratin.

Gjat viteve 1958/59 suprimohet Komuna e Hogoshtit dhe i gjithë aparati Administrativ u transferua në Kamenicë sot Dardanë (këtë e bënë pushtetëmbajtësit serbë të ndihmuar nga disa shqipfolës ), më pastaj Hogoshti ngelë vetem si bashkësi lokale.

Hogoshtasit gjat demonstratave 1968-1981...
Demonstratat e vitit 1968 i gjejnë shumë Hogoshtas jo vetëm si pjesëmarrës por edhe si organizator të tyre, njëri ndër ata ishte Isa Kastrati ndërsa si pjesëmarrës ishte edhe Ismajl Kastrati, në Gjilan demonstratat e 1968-tës i organizoj Rexhep Mala, Latif Kastrati e Ibrahim Sermaxhaj nga Hogoshti.

Megjithëketë demonstratat e vitit 1981 i shoqeruan numër i madh Hogoshtasish, ishin mbi 50-të studentë, në demonstrata u plagua nga forcat policore Hogoshtasja Besa Ibrahim Ahmetaj. Pas demonstratave filloj një varg ndjekjesh dhe diferencimesh politike, arrestime, izolime dhe denimet me burg të rendë. Diferencimin në Hogosht e bënë Refik Agaj, Azem Vllasi, Sejdi Berisha dhe Halim Maliqi.

Për pjesmarrje në demonstrata u diferencuan këta studentë:


 * Shaban Kastrati
 * Muharrem Kastrati
 * Sali Malaj
 * Azem Malaj
 * Nusrete Kastrati
 * Haqif Agaj dhe
 * Ejup Vranja

Me nga 2 muaj burg pas demonstratave denohen:


 * Shaban S. Biqku,
 * Lahudin H. Myrtaj,
 * Kujtim I. Ahmeti,
 * Haqif M. Agaj,
 * Gani A.Musliu
 * Ejup M. Vranja dhe
 * Nazmije M. Agaj.

Viti 1984 ishte vit i hidhur për humbjen e bashkëvendasit tonë atdhetarit të madh Rexhep Mala.

Në organizatën ilegale “Albanikos” që i printe Emin Krasniqi me shumë veprimtarë nga Hogoshti të cilët pasi zbulohen, në vitin 1983 denohen me dënime të renda me burg si:


 * Sali H. Malaj me 8 vjet burgim,
 * Qefsere H. Malaj me 5 vite burgim,
 * Sali Biqku 5 vite burgim,
 * Njazi Biqku 4 vite burgim,
 * Taip Malaj 1 vite burgim dhe
 * Qemajl Sali Kastrati me 1 vit burgim.

Me nga 60 ditë burgim me rastin e ketij procesi u denuan
 * Fetah A.Biqku dhe
 * Ahmet Mustafë Biqku.

Meqë veprimtaria e “Albanikos-it” vazhdonte punën e saj, në vitin 1986 sërish zbulohet veprimtaria e ilegales dhe denohen
 * Jashar S. Kastrati me 7 vite burgim dhe
 * Shuhrete H Malaj me 4 vite burgim të rëndë.

Në janar të vitit 1990 pasuan demonstratat në shumë vise të Kosoves, ato ishin prezente edhe në Hogosht, demonstruesit niseshin nga lumi "Babaniku" e deri në qendër të fshatit, pas demonstratave pasuan denimet me nga 2 muaj burg :


 * Sabit Kastratin (babai i dëshmorit Isa Kastrati)
 * Qemajl Kastrati (vëllai i Sabit Kastratit)
 * Xhelal Muja dhe
 * Sabit Biqku.

Me nga një muaj burgim denohen;
 * Ahmet Xh. Latifi,
 * Jahi Rexhep Ahmetaj,
 * Emin Biqku, Jakup Biqku dhe atdhetari i denje I flamurit
 * Abdullah Kastrati.

Më 23 dhjetor në fshatin Hogosht themelohet (nendega)partia e pare shqiptare (pas rrëzimit të sistemit komunist)“LDK” Lidhja Demokratike e Kosovës. Referendumi për Kosovën shtet Sovran dhe të pavarur u mbajt me 26 shtator në shtëpinë e kulturës në Hogosht, tëre fshati ishte më i bukur se kurr më parë, ishte i stolisur me lule e flamuj, fotografi heronjësh si e Skenderbeut dhe Rexhep Malës, tingujt burimor dhe kënget patriotike të organizuara nga SHKA “Jeta e Re “ nga Hogoshti e bënë edhe më madhështore këtë ditë historike të kombit shqiptarë.

Me 28 korrik 1991 Hogoshtin e tronditi lajmi për vrasjen e bashkëvendasit Muhamet Raif Biqku me profesion Hoxhë i cili ndodhej në shërbim ushtarak të armatës jugosllave, para këtij rasti pikërisht në vitin 1955 i vrarë në shërbim ushtarak(Vinkovc-Kroaci) ishte edhe Shukri Ramë Sermaxhaj vrasje e cila kurr nuk u sqarua.

UÇK-ja në Hogosht
thumb|Permendorja

Për bartje të armatimit nga Shqipëria ishin angazhuar Ilir kastrati dhe Arben Biqku të cilët më pastaj edhe kaluan në stërvitje dhe njohjen me artin e luftës, këtyre iu bashkangjit me vonë edhe Driton Jahi Kastrati i cili kishte ardhur nga Gjermania.

Në betejën e Marecit, nga Hogoshti morrën pjesë;


 * Isa Sabit Kastrati (dëshmor i kombit),
 * Shyhrete Qemajl Kastrati “Gzimja”,
 * Lulzim Xhemail Latifi “Toti”,
 * Shefik Adem Agaj dhe
 * Alban Ismail Kastrati.


 * Në Pashtrikun legjendar nga Zvicrra drejt në vij të frontit kthehet për ta dëbuar armikun e ndytë Heroi i kombit Avdi I. Xhaqku.

Një aktivitet humanitar gjat luftës së lavdijshme të UÇK në Hogosht kishte zhvilluar edhe shoqata bëmirëse „Nëna Terezë“ por s’munguan as ata që veshën petkun e UÇK-së.
 * Lufta e UÇK-së ishte e lavdijshme, Hogoshtasit e përqafuan dhe ndihmuan si me pushkë dhe pjesmarrje fizike, organizime të ndryshme në vend e diasporë,në Gjermani nga iniciativa e dy Hogoshtasve Ramadan S. Latifaj dhe Njazi Biqku në përkrahje të shumë bashkëatdhetarëve nga viset e Anamoravës  themelohet shoqaten atdhetare “Metush Krasniqi”,ndërsa ne shtetin e Zvicrës meriton të ceket kontributi i të gjithë Hogoshtasve të prirë nga Ahmet e Rufat Latifaj.

Pjesëmarrës në UÇK ishin edhe Hogoshtasit me vendbanim në Prishtinë e Gjilan si:

kta dy te fundit ishin edhe pjesmarres ne UÇPMB ne zonen e Qarrit si dhe ne Maqedoni.
 * Afrim Xhemajl Myrtaj I plagosur me 9 plumba,
 * Sami Isa Agaj,
 * Ferdeze e Agim Zijah Agaj,
 * Shefik Adem Agaj,
 * Valbona Sefedin Vranja e
 * Xhelal R. Muja,

Nga forcat armike u likuiduan dhe në menyrën më barbare u masakruan Ramadan A. Latifi dhe Mehmet Sabedini, akt ky që tronditi banorët e fshatit dhe rajonit.

Hogoshtasit, të burgosurit politik

 * Myderriz Haki Sermaxhaj (1914-1948) me 20 vite burgim''' (vdiq në burg),
 * Mumin S. Kastrati (1960) me 8 vite burgim,
 * Rexhep S. Kastrati (1960) me 4 vite burgim,
 * Isa Kastrati (1975)me 12 vite burgim,
 * Rexhep Mala(1975) me 9 vite burgim,
 * Jashar S. Kastrati me 7 vite burgim,
 * Shuhrete H Malaj me 4 vite burgim,
 * Salih H. Malaj (1983) me 6 vite burgim,
 * Sali M. Biqku (1983)me 5 vite burgim,
 * Salih Q. Kastrati (1988) në shërbim ushtarak me 13 vite burgim,
 * Njazi J. Biqku (1983)me 4 vite burgim,
 * Taip Malaj 1 vjet burgim
 * Qemajl Sali Kastrati me 1 vjet burgim
 * e të tjerë.

Peër t’mos i shenuar të tjerët kërkoj ndjesë meqë është një shifër e mbi 100 Hogoshtasëve të cilet ishin prapa grilave në burgje të jugosllavisë fashiste.

Jeta kulturore në Hogosht
thumb|SHKA"Jeta e Re"


 * Në Hogosht tradita kultoro-argëtuese ka një histori të pasur dhe me vlera të kohës, ka pasur prore valltarë te njohur të kësaj ane (Selim Murtez Latifaj,Abdullah Kastrati...etj) si dhe vallen tradicionale te njohur si vallja e Hogoshtit, ka pasur edhe shume kengëtarë e përcjellja e atyre këngeve në të shumtën bëhej me fyell dhe kavall.


 * Për të kaluar në një melos më të përsosur ishin ato vitet 75/76 kur vallet përcillëshin me qifteli e sharkia e më vonë edhe me orkestër të përsosur popullore, për këtë dëshmojnë rezultatet dhe pjesëmarrjet e SHKA “Jeta e Re”.( u themeluar për herë të parë në vitin 1959) në shumë festivale në Kosovë e në forma individuale edhe jasht Kosovës (Ramadan S.Kastrati me kavall), meritat të mëdha kishte Arsimtari i Kultures Muzikore  Xhemush Sermaxhaj  më pastaj nga viti 1984-1985 e deri në vitin 1993 shoqëria kalon në duart e të rinjëve të cilët ishin plot energji për krijimtari të reja dhe autoktone të prirë nga udhëheqës artistik Ramadan S. Latifaj e pas tij me knaqësi bashkpëunonin solistët dhe anëtarët si Shaban S.Biqku, Zyhrije e Florida Ahmeti,Sherif e Arif Kastrati me babain Ramadan Kastrati, Ramiz e Feriz Sermaxhaj, Flamur Kastrati, Mirsije Agaj, Bujar Biqku e shumë e shumë të tjerë.


 * Hogoshti ka edhe bibliotekën për lexim, sipas të dhenave nga Z. Jahi A. Kastrati bibliotekistit që nga vitet e 70-ta, libli ne Hogosht lexohet shumë dhe mesatarja qëndron aty se ka rreth 300 lexues në vit që lexojne mbi 3.000 libra. Fondi i saj eshte me 12.000 libra.

Shëndetësia

 * Hogoshti ka shtëpinë e shëndetit e ndertuar ne vitin 1972.
 * Në vitin 1977 vie mjeku i parë hogoshtas Dr.Ramadan Myrtaj i cili posa kishte diplomuar ne universitetin e Beogradit me iniciativen të tij u vuan gurëthemelet e objektit të ri që u mbarua në vitin 1981.


 * Bazuar në shenimet e fundit të vitit 2001, në radhët e hogoshtasve kan dalë 14-të mjekë prej tyre 6-të femra.

Sporti
thumb|KF"KITKA".


 * Zanafilla e sportit të organizuar në Hogosht daton që nga viti 1970 në disiplina të ndryshme si futboll, volejboll, ping-pong, hendboll, shah etj. Në vitin 1974 me iniciativë të disa aktivistëve të njohur sportiv si Jakup Latifi, Mehmet Sabedinaj, Selim Muja, Avni Latifi, etj, themelohet KF “ K I T K A (pas viteve 99 “KIKA”) për të cilën ka fjalë të mira dhe dëshmojnë faktet se në vitin 1979 u kualifikua në Ligën e II-të të Kosovës.


 * Pas vitit 1991 me suprimimin e autonomisë së Kosovës, Serbia fashiste kishte vuar në dukje edhe aktivitetet sportive me çrast ca lojtarë ishin malltretuar e burgosur,ndër ata ishte edhe Zejdi Sermaxhaj, Mehmet Sabedini( i ndjerë), Besnik Geci, Selim Muja etj.


 * Në vitet 92/93 KF “KIKA” zhvilloj ndeshjet në grupin e Ferizajit, zuri vendin e parë në tabele, pas ndeshjes finale me “Trepçen“ nga Mitrovica humbi për t’u pajtuar me vend të dytë.


 * Në vitin 1994 ishte nënkampion i Kosovës pas KF „Liria” nga Prizreni, ku at vit golashënuesi i parë në Kosovë u shpallë Zejdi Sermaxhaj i KF“Kika”.


 * Në vitin 1995 FFK-ja themeloi Ligën e Parë të Kosovës, “KIKA” ishte ndër vendet e para në tabelën radhitëse ç’është me rëndesi dhe për t’u potencuar është shikueshmëria e ndeshjeve që atëbotë ishte më e madhja në Hogosht (7.000-8.000 shikues). Nga KF “KIKA” dolën shumë emra të njohur të cilët zhvilluan aktivitete sportive në klubet më të mira Kosovare si Rabit Ahmeti (ne ish C.Zvezda te Gjilanit), Mustafë Latifaj ne KF”Prishtina”, Sami Sermaxhaj “Prishtina”, Selim Muja në KF.Gjilani etj.


 * Në fushat individuale sportive ka të atillë që kanë tejkaluar kufijt regjional (e shtëtror)  si bie fjala shahisti hogoshtas Sabedin R. Sabedinaj i cili nga viti 1970 mbante titullin mjeshtër shahu e që në shumë gara kombetare e ndërkombetare ka përfaqësuar Kosovën, një kohë të gjatë ishte edhe kryetar i shahisteve të Kosovës(1986-1988) si dhe anëtar i Lidhjes së shahistëve të ish Jugosllavisë (1988/1990).
 * Në lëmin e sportit individual meriton të ceket karateisti Asdren R. Myrtaj dy herë kampion i Kosovës me 1997 dhe 1998 në grupmoshat 15 vjeç, ishte kampion absolut i Kosovës në vitin 2000 në grupmoshën 18-21 vjeçare e suksesin më të madh me vend të pare e zuri në Hungari ne vitin 2000.

--

Mirë se vini në  H  O  G  O  SH T