Franca

Republika Franceze, (frengjisht: République Française) është shtet i organizuar nga Franca metropolitane. Shteti i qendrës Evropiane, Parisi është një vend perendimor dhe anëtar i Bashkimit Evropian (BE).

Franca kufizohet ne veri-lindje me Belgjikën, Luksemburgun dhe Gjermanin; ne lindje nga Gjermania, Zvicra dhe Italia; ne jug-lindje me detin Mesdhe dhe kryesishtjen me Monakon; ne jug-pernedim me oqeanin Atlantik; dhe ne veri-perendim nga Mançea (Manche) dhe ngushtices tekë Pas de Kalais (Pas de Calais), qe ndan Francen me Anglinë dhe bashkon Mançenë me detin verior. Franca është ndër inciatoret e krijimit të Bashkimit Evropian, zone e euro-së dhe hapesires Schengen. Si këshilltare e OSCE ështe gjymtyrë e këshillit sigurimit të Orgaizatës së Kombeve Bashkuara, ka ndikuar në afirmimin e Deklartës për të drejtat e njeriut dhe të qytetarëve të nxjerrur në vitin 1989. Edhe për kundër trazirave të fundit (2005) ajo merret si shtet që i rrespekton të drejtat e njerut.

Përndryshe Franca është antare e disa organizatave të njohura botërore ndër të cilat është edhe NATO prej të cilës ajo ishte tërhequr në vitin 1966.

Historia

 * Artikulli kryesor Historia e Francës

Politika

 * Artikulli kryesor Sistemi shtetror

Njësitë administrative

 * Artikulli kryesor: Njësitë administrative të Francës



Franca ka 26 njësi administrative të nivelit të lartë të quajtura "Région" nga të cilat 22 janë pjesë e Metropolitantit Francezë (një është "territor kolektiv" korsikanë; një ishulli i Korsikës; një është si "regjion" gjuhësorë) dhe katër njësi janë si njësi "territoriale detare". Këto njësi ndahen më tutje në njësi më të vogla të quajtura "département". Departamentet janë të shifruara (shumica sipas ABC-së) dhe shifrat përdoren në raste si p.sh.: kodi postar apo tabelat e automjeteve.

Departamentet ndahen në 342 njësi më të vogla të quajtura arodisements (org.:arrondissements), mirëpo në këtë nivel nuk ka kuvende dhe shumica shërbejnë për kryerjen e punëve administrative. Arodisementet ndahen më tuje në 4,035 kantone (org.:Canton) njësi edhe më të vogla, por edhe këto nuk kanë kuvende por shërbejnë për organizimin administrative si p.sh.: ofrimin e shërbimit gjatë zgjedhjeve të lira. Përfundimisht arodisementet ndahen në 36,682 komuna (org.:Commune), njësi që kanë kuvendin zgjedhorë.

Régiones, départements, dhe communes janë të njohura si "bashkësi territoriale" (org.:collectivités territoriales) që nënkuptojnë njësi me asamblenë lokale si dhe ekzekutivin përderisa në anën tjetër arrondissements dhe cantonsjanë më tepër për çështje administrative.

Gjeografia

 * Artikulli kryesor: Gjeografia e Francës

Sipërfaqja e përgjithshme e Francës është 547,030 km2 duke lënë anash viset tjera nën administrimin e saj, shtrihet rreth koordinatave gjeografike 46 00 V, 2 00 L dhe 545,630 km 2 të kësaj sipërfaqeje janë tokë ndërsa 1,400 km 2 ujë. Vija bregdetare e Francës është 3,427 km e gjatë.

Klima e Francës në përgjithësi është me dimër të ftohtë dhe verë të butë por kjo nuk vlen për viset ë bregdetin e Mesdheut ku dimëni është i butë dhe vera e nxehtë.

Pjesa më e madhe e relievit në veri dhe perëndim e përbëjnë terrenet e rrafshëta dhe malet e ulëta, pjesa tjetër jugore përshkruhet nga Pirenenjte dhe ajo lindore nga Alpet e larta. Pika më e ultë e relievit gjendet nën nivelin përgjatë lumit Rëne (ang. Rohne) (-2m) dhe ajo më e lara në lartësi mbidetare prej 4,807 metrave në qafën malore Mont Blank (ang. Mont Blanc).

Ekonomia

 * Artikulli kryesor Ekonomia e Francës

Franca deri me vitin 2005 zinte vendin e 5-të si fuqi ekonomike botërore, pas Shtetev te Amerikes, Japonis, Gjermanis, dhe Anglise me PIB nga 1744,4 miliarda dollar. Kjo ngritje është aferm ( shqyje me 2.8%)nga ajo te Anglise (1795 miliarda dollar), renditja ndrrohet sipas përqindjev ndërmjet dollarve, eurove, dhe livre-es sterling. Megjithatë pozita e saj euvropjane për PIB nepër banoret është vetem e 9-ta mbi 15 sipas Eurostat, organa zyrtare e statistikëve europjane. Ajo është e 4-ta eksportuese mondiale, e dyta për shërbime e prodhim bujqësor dhe prodhim bujqesore ushqimtar. Eshte e para adrese turistike boterore.

Ekonomia françeze është kryesisht nje ekonomi nga sherbimi. Sektori i periudhës së tretë permban 72% nga popullata aktive, kurse sektori i par (bujqesi, peshkim) perfaqeson ma shum se 4% dhe sektori i dyte (industri) 24%. Perqindjet papunësi kan perparu me 0.9% ne janar 2005 për ndertim me 2,716 miliona paditës pune=(10%). Ajo papunsi strukturale është nje ma e madhe ne Evrop.

Demografia

 * Artikulli kryesor: Demografia e Francës

Franca sipas regjistrimit të popullsisë së vitit 2003 ka pasur gjithësej 60.180.529 banorë, me dendësi mesatare për km2 110 banorë. Radhitet në vedin e 20 –të në botë. Ndërsa në vendin e 47 –të për nga sipërfaqja me 547.030  km² Tri e katërta e popullsisë së Francës jeton në qytete.. Pjesa dërmuese e popullsisë janë francezë. Por ekzistojnë edhe pakicat si: Flamanët,Bretanjët,Baskët,Katalonët,Korzakët. Nuk ka shënime për pakicat sepse ky term në Francë pothuajse është i panjohur. Pakicat me kalimin e kohës pothuajse krejtësisht janë asimiluar. Vonë nën presionin e Unionit Euroopian Franaca iu ka kushtuar vemendje më të madhe pakicave kombëtare dhe etnike..

Gjuhë zyrtare është frengjishtja, por ekzistojnë disa gjuhë lokale si gjuha baske, bretonje,katalone,flamane,gjermane etj. Këto gjuhë vonë qeveria i ka leju të përdoren. Megjithëate gjuha frenge mbetet gjuhë e vetme zyrtare. Katolicizmi është religjioni kryesorë në francë. Mbi 80% e popullsisë dekklarohen si katolik.

Islamizmi në Francë me të madhe është duke u rritur me ardhjen e emigratëve nga vendet islamike. Sot rreth 5% e populsisë deklarohen se i përkasin religjonit islam. Proteant janë vetëm 2 % e popullsisë. Ndërsa ebrej janë gjithësejt 1% e popullsisë së Francës.

Kultura

 * Artikulli kryesor: Kultura e Francës

Shiko dhe
Shoqatat kulturore shqiptare në Francë:
 * Shoqata kulturore: "Rugova", (Lyon)
 * Shoqata kulturore: "Iliria", (Lion)

Lidhje të jashtme

 * Qeveria	:
 * Kryetari	:
 * Parlamenti	:
 * Ministria	:

Frankryk Frankreich ፈረንሣይ Franzia Francland فرنسا ܦܪܢܣܐ Francia Fransa Frånkreich Prancūzėjė Францыя Францыя Франция ফ্রান্স ཕ་རན་སི ফ্রান্স Bro-C'hall Francuska França Huák-guók Франце Pransiya Francia crh:Frenkistan Francie Francëjô Франкї Франци Ffrainc Frankrig Frankreich Fransa Francojska ފަރަންސޭސިވިލާތް ཕརཱནསི་ Γαλλία eml:Francia France Francio Francia Prantsusmaa Frantzia fa:فرانسه Ranska Prantsusmaa Frakland France France France Frankryk An Fhrainc An Fhraing Francia - France Hyãsia 𐍆𐍂𐌰𐌲𐌺𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐌹 ફ્રાઁસ Yn Rank Fap-koet צרפת फ़्राँस Francuska hsb:Francoska Frans Franciaország Ֆրանսիա Francia Perancis Francia Fransia Francia Frakkland Francia フランス fasygu'e Prancis საფრანგეთი kab:Fransa Fwalansa Франция ಫ್ರಾನ್ಸ್ 프랑스 फ्रांस Frangkrisch Fransa Франция Pow Frynk Francia Fransia Frankräich Frankriek Fransa Francja Falansia ຝະລັ່ງ Prancūzija Francija Frantsa Франција ഫ്രാന്‍സ് Франц улс फ्रान्स Perancis Franza ပ္ရင္‌သစ္ France Francitlān Franza Frankriek Frankriek फ्रान्स Frankrijk Frankrike Frankrike nov:Fransia France Dáághahii França Франц France Frankreich Francja Fransa فرانسه França Phransya Frantscha Franchiya Franţa Gallia Франция Ubufaransa फ्रांस Frantza Francia Fraunce Frankriika Francuska France Francúzsko Francija Faransiiska Француска Fora stq:Frankriek Frankrike Ufaransa பிரான்ஸ் Fransa Фаронса ประเทศฝรั่งเศส Fransiýa Pransya Pranis Fransa Farāni Франция فرانسىيە Франція فرانس Fransiya Franzsa Pháp Vrankryk Fransän France Fransya Faraas wuu:法国 Пранц פראנקרייך zea:Frankriek 法国 法國 Hoat-kok 法國