Pëllumbat e Kosovës

Gjarpërinjtë janë lloj zvarranik i kafshëve.Këta e kanë prejardhjen nga kafshë të ngjashëm me hardhuca.Parardhësve të tyre mendohet se i'u ka zgjatur trupi shumë dhe tani i'u kan gërryer këmbët nëpër tokë.Deri më ditët e sotme janë të njohur rreth 3000 llojë gjarpërinjësh.Me përjashtim të polit të veriut,polit të jugut dhe vendeve subpolare gjarpërinjtë hasen ne secilin vend të botës.

Nga lloji në llojë trupi i gjarpërinjëve mund të ndryshoj p.sh. disa mund të kenë një trup të trash me bisht të shkurtër,kurse disa të tjerë shkojnë duke u t'holluar normal nga koka e deri te fui i bishtit.Edhe madhësia e gjarpërinjëve ndryshon shumë nga 10cm(gjarpëri më i vogël)deri me mbi 10m te pytoni rrjet(gjarpëri më i madh).Rren është se gjarpëri më i madh është anakonda me 10m gjatësi,sepse deri më sot askush nuk ka mundur të gjej një anakond mbi 9 metra e gjysëm.

Lëkura
Lëkura e gjarpërinjëve është e përbërë nga tre shresa:Epidermi(shtresa e jashtme),dermisi(shtresa qëndrore) dhe subdermisi(shtresa e mbrendshme).Secila shtres i ka fukcionet e veta.Epidermi e mbron gjarpërin nga ndikimet e jashtme (nga mikrobet e ndryshme)edhe atë shumë mirë. Në dermis gjenden të gjitha nervat,indet lidhëse,enët e gjakut dhe pigmentet(kromatoforet) e gjarpërit.Pra në këtë shtresë gjarpëri e ka shqisen e të prekurit dhe i ka pigmentet të cilat i'a dhëjnë ngjyrën atij. Në subdermis gjenden yndyrnat trupore në të cilën është e ruajtur energjia.

Ndërtimi i trupit
Eshtrat e gjarpërit mund të ndahen ne tri grupe:Eshtrat e kokës(kafka),boshti kurrizor dhe brinjët.Kafka e gjarpërit është e konstruktume ashtu që të jetë sa më e lëvizshme.Nofullat e gjarpërit nuk janë si te njeriu të ngjitun,por vetëm të lidhun ndërmjet vete,kjo e lejon gjarpërin ta hap gojën shumë. Dhëmbët e rendit të parë tek gjarpëri shërbejn për kapjen e prehsë,kurse dhëmbët e rendit mbrapa shërbejn për të bartur prehnë deri ne laring e tani në lukth. Pasi që të gjitha eshtrat e gojes tek gjarpëri nuk jan të lidhura ndërmjet veti gjarpëri pas çdo kafshimi apo përbierje të prehsë duhet që ta hap e ta mbyll gojen disa herë që të gjitha eshtrat të bien në vend të vet. Gjarpëri i ka 200 deri në max. 435 unaza kurrizore. Këto unazat janë që të gjitha të ngjitura ndërmjet vete me nyje. Edhe pse unazat veç e veç nuk janë në gjendje që të bëjnë një lëvizje fort të thyeshme,numri i madh i tyre e bënë të lejueshme që ato kafshë të mund të përzdredhen shumë(nëse një gjarpër ka 40 unaza ai mund që të bëjë një lëvizje 60 shkallë).Secila unazë përveç unazës çafore dhe bishtore e kanë nga një çiftë brinjësh.Brinjët janë të lidhua me unaza me nyje dhe përfundojnë ndarash(nuk bashkohen me njëra tjetren).Në bazë të këtyre nyjeve gjarpëri mund që ta zgjerojë trupin e vet shumë.

Dhëmbët e gjarpërit
Dhëmbët gjarpëri nuk i ka për të përtypur por për mbajtjen e prehës ose në rast se është gjarpër helmues i ka për të lëshuar helmin.Dhëmbët nuk i ka të ngjitur në nofulla por vetëm gjenden aty të lirë.Të gjitha dhëmbët i ka të kthyer tek mbrenda.Nëse prehja mundohet të ikë nga goja e gjarpërit atëhere dhëmbët e gjarpërit vetëm se i hyjnë më thell në mish.Gjarpërinjtë kanë 4 llojë dhëmbësh:

aglyph:Gjarpërinjtë me këtë lloj dhëmbi nuk janë helmues.Të gjithë dhëmbët e kanë madhësin e njejtë,kanë formen e njejtë dhe gnde baraz shkept nëpër gojë.K'si lloj dhëmbi kanë Colubrinae,gjarpërinjtë gjigant(boida),gjarpërinjtë e verbër(typhlopidae) dhe gjarpërinjtë e verbër të hollë(leptotyphlopidae).

proteroglyph:Gjarpërinjtë me këta llojë dhëmbësh i kanë disa dhëmbë helmues të cilat ndodhen në anën e përparme të nofullës së lartme.Dhëmbët helmues janë pak më të mëdhenj se dhëmbët e tjerë.Pëfaqësuesit kryesor të gjarpërinjëve me këta dhëmbë janë gjarpërinjtë e detit(hydrophiinae) dhe naterat e helmueshëm(Elapidae).Gjarpërinjtë më të helmueshëm në botë si p.sh. Taipani(gjarpëri më i helmueshëm)e ka këtë lloj dhëmbi.

opistoglyph:struktura e këtyre dhëmbëve është gati e njëjt me proteroglyph-in por ndryshimi është se dhëmbët helmuese gjenden në anën e pasme të nofullës së lartme.K'si lloj dhëmbi kanë naterat mashtruese(colubridae).

solenoglyph:Këta lloj dhëmbësh gjenden në pjesën e përparme të nofullës së lartme por janë vetëm dy dhe kanë gjatësi më të madhe se dhëmbët e tjer(varet nga lloji 3 deri në 6cm).Për këtë arsye kur e mbyll gjarpëri gojen dhëmbët e tij palohen pas.Dhëmbët janë me birë në mes si gjilpërat e medicinës dhe nga këto vrima del helmi.Kur gjarpëri kafshon dhëmbët e tij shkojnë 90 shkallë te para për t'ia mundësuar atij që dhëmbët te hyjnë sa më thellë në trupin e prehsë.Të gjithë viperat(viperidae) dhe oterat e gropave(crotalinae) i kanë këta lloj dhëmbësh.

እባብ ثعبان Culiebra Asiru İlan Змии সাপ Naer Zmija Serp Siè Bitin Kolepbla Hadi Neidr Slange Schlangen Φίδι Snake Serpento Serpentes fa:مار Käärmeet Serpentes Nathair Cobra glk:میلؤم Mbói נחשים साँप Zmije Kígyók Ular Serpento Slöngur Serpentes ヘビ Ula გველები 뱀 Sarf Serpentes Slange Gyvatės Čūskas Змија പാമ്പ്‌ साप Ular Serp Cōātl Slangen Orm Slanger Tchilieuvre Tł’iish Węże Cobra Mach'aqway Şarpe Змеи Scursuni Gearpmaš Snake Hady Kače Змије Oray Ormar பாம்பு పాము งู Ahas Yılan Змії سانپ Rắn שלאנג 蛇 Choâ