Estonia

Republika Estoneze apo Estonia (estonisht: Eesti Vabariik apo Eesti) ndodhet në pjesën veriore të Evropës. Republika baltike është anëtare e Bashkësisë Evropiane që nga viti 2004. Shteti që fitoj pavarësinë me shkatërrimin e Bashkimit Sovjetik, në jug kufizohet nga Letonia ndërsa në lindje të sajë është Rusia. Nga gjiri i Finlandës në veri ndahet me Finlandën dhe Suedinë ndërsa Deti Baltik e ndanë atë në pjesën perëndim me pjesën jug-lindore të Suedisë.''

Historia

 * Artikulli kryesor Historia e Estonisë

Sipas burimeve estoneze, këto vise kanë qenë të popullzuara nga koha gjersa kjo pesë e rruzullit ka qenë e ngrirë, diku rreth 11,000-13,000 vite më parë. Banorët më të vjetër llogaritet të kenë jetuar pran një lumi të quajtur sot Pärnu, afër qytetit Sindi (banorët e fshatit Pulli- në pjesën e djathtë të lumit). Këto vendbanime datojnë që nga mileniumi i VIII p.e.s.

Krishterimi në Estoni ka ndodhur pasi që gjermani "Livonian Sword Brethren" dhe Danimarka pushtuan këtë vend në vitin 1227. Fuqi të cilat kanë pushtuar këtë vend kanë qenë të ndryshme si Danimarka, Suedia, Polonia dhe së fundi (1710 de facto, 1721 de juro me Traktatin e Nystad-it) Rusia. Po thuaj se gjata këtyre pushtimeve paria dhe klasa lartë dhe mesme e shoqërisë Estoneze përbëhej nga shumica gjermanëve baltikë deri më 1918. Pas shpërbërjes së Rusisë Imperialiste, pas Revolucionit të Tetorit, Estonia deklarohet si Republikë e pavarur më 24 shkurt 1918. Pas Luftës Çlirimtare Estoneze dhe Traktatit të Tartur-it të nënshkruar më 2 shkurt 1920, Estonia ka 22 vite pavarësi, me një qeverisje të ngjashme parlamentare si qeveria e rivendosur më 1992, pas kolapsit të Sovjetikëve BRSS. Ky lloj qeverie në Estoni thirret Riigikogu dhe parlamentarët zgjedhën nga gjithë banorët në Estoni, mbi moshën 18-vjeçare. Riigikogu, ishte shpërbërë në vitin 1934 dhe vendi udhëhiqej me dekrete të presidentit Konstantin Päts, deri më mbajtjen e zgjedhjeve parlamentare në vitin 1938

Në qershore të vitit 1940, Estonia okupohet nga truat sovjetike, si rrjedhë e paktit Gjermano Sovjeti të nënshkruara në Molotov-Ribbentrop në vitin 1939. Inteligjenca e vendit si dhe shumë politikan ndër të cilët ishte edhe presidenti Konstantin Päts (u deportua në Rusi), u vranë dhe u keqtrajtuan apo deportuan në Rusi. Nga 1941-1944 ky vend ishte i okupuar nga Gjermania fashiste, pra derisa forcat gjermane nuk u munden nga sovjetikët. Pavarësinë, Estonia e ka rifituar më 20 gusht 1991 me Revolucionin e Këngës dhe me kolapsin e BRSS-së. Që nga kjo kohë ditë kombëtare në Estoni, ka mbetur 20 gushti.

Trupat e fundit sovjetike janë larguar nga Estonia më 31 gusht 1994,ndërsa më 29 mars 2004, Estonia ju bashkëngjitë Paktit Verior (NATO). Pranimi i saj në Bashkësinë Evropiane (BE) është bërë zyrtarisht më 1 maj 2004.

Më 18 maj 2005, Estonia ka nënshkruar marrëveshjen për kufijtë me Rusinë, kufijtë e Estonisë kanë mbetur ata që kanë qenë përdorur që nga 1991-ta, dhe që parlamenti Riigikongu i ka ratifikua më 20 qershor 2005. Pas këtij ratifikimi nga ana e estonezëve ka reaguar Rusia, duke pohuar se në preambulën Estoneze përfshihen pjesë të territorit të Estonisë gjatë kohës së BRSS dhe indirekt ato e reflektojnë kohen e okupimit dhe kjo është një desaster, dhe më së miri është që të i ri-fillojnë negociatat për këtë çështje.

Politika

 * Artikulli kryesor Sistemi shtetrorë

Njësitë administrative

 * Artikulli kryesor Njësitë administrative të Estonis

Estonia ka 15 njësi administrative të quajtura "makonad" (org.:maakonnad; njëjës: maakond) dhe ato janë:


 * Harju maakond
 * Hiiu maakond
 * Ida-Viru maakond
 * Jõgeva maakond
 * Järva maakond
 * Lääne maakond
 * Lääne-Viru maakond
 * Põlva maakond
 * Pärnu maakond
 * Rapla maakond
 * Saare maakond
 * Tartu maakond
 * Valga maakond
 * Viljandi maakond
 * Võru maakond

Gjeografia

 * Artikulli kryesor Gjeografia e Estonisë

Sipërfaqja e përgjithshme e Estonisë është 45,226 km2, shtrihet rreth koordinatave gjeografike 59 00 V, 26 00 L dhe 43,211 km2 të kësaj sipërfaqeje janë tokë ndërsa 2,015 km2 ujë. Vija bregdetare e Estonisë është 3,794 km e gjatë.

Klima në Estoni është oqeanike me lagështi bregdetare, me dimër të butë dhe verë të ftohtë.

Relievi i Estonisë është teren kryesisht i rrafshët në pjesën veriore dhe malorë në pjesën jugore. Pika më e ultë gjendet përgjatë bregdetit në detin baltik (0m) dhe ajo më e lara në lartësi mbidetare prej 318 metrave në vendin e quajtur Suur Munamagi

Ekonomia

 * Artikulli kryesor Ekonmia e Estonisë

Demografia

 * Artikulli kryesor Demografia e Estonisë

Duke pasur vetëm 1.3 milion banorë, Estonia është një ndër vendet më së paku të populluara në Bashkimin Europian. Rritja e popullsisë është 1.41 fëmijë në muaj. Estonia ka pak qytete të mëdha, më të populluarat janë Talini, Tartu, Narva, Kohtla-Järve dhe Pärnu.Regjoini më i madh është pa dyshim ai i Talinit, përfshirë këtu qytetet Maardu, Saue dhe komuna më të vogla si Viimsi, Tabasalu, Vääna-Jõesuu and Männiku.

Kultura

 * Artikulli kryesor Kultura e Estonisë

Të tjera

 * Telekomunikacioni
 * Transporti
 * Ushtria
 * Pushime

Lidhje të jashtme

 * Qeveria	:
 * Kryetari	:
 * Parlamenti	:
 * Ministria	:
 * Official State Website (eRiik) (anglisht)
 * Estonia Country Guide


 * Estonica - from A to Z about Estonia
 * Estonia Pictures
 * Estonia Map

Burime të dhënash
Estland Estland ኤስቶኒያ Estonia Estland إستونيا ܐܣܬܘܢܝܐ Estonia Estoniya Estlãnd Estėjė Эстонія Эстонія Естония ইস্তোনিয়া এস্তোনিয়া Estonia Estonija Estònia Эстони Estonia crh:Estoniya Estonsko Estóńskô Эстони Estonia Estland Estland Estonya Estniska Εσθονία Estonia Estonio Estonia Eesti Estonia fa:استونی Viro Eesti Estland Estonie Èstonie Estlân An Eastóin Eastòinia Estonia - Eesti Etoña Yn Estaan Oi-sâ-nì-â ‘Esetonia אסטוניה एस्टोनिया Estonija hsb:Estiska Estoni Észtország Էստոնիա Estonia Estonia Estonia Estonia Estonia Eistland Estonia エストニア est ესტონეთი kab:Isṭuni Естония Estlandi ಎಸ್ಟೊನಿಯ 에스토니아 Estonya Эстония Estoni Эстония Estonia Estonia Estland Esland Estònia Estonia Estija Igaunija mdf:Эсти мастор Естонија എസ്റ്റോണിയ एस्टोनिया Estonia myv:Эстэнь Мастор Estonia Estonia Eestland Estlaand इस्टोनिया Estland Estland Estland nov:Estonia Estonnie Estònia Эстони Estonia Eschdooni Estonia Estònia اېسټونيا Estónia Istunya Estoniya Estonia Estonia Эстония एस्टोनिया Estonia Estonia Estonie Estlánda Estonija Estonia Estónsko Estonija Естонија IWestoniya Estland Estonia எசுத்தோனியா Estónia Эстония ประเทศเอสโตเนีย Estonia Estonia Estonya Estoniä Эстония ئېستونىيە Естонія استونیا Estoniya Estonia Estonia Lestiyän Estonya Estooni wuu:爱沙尼亚 עסטלאנד Estonia 爱沙尼亚 Eesti 愛沙尼亞