Evropa

  Evropa

Evropa është një nga shtatë kontinentet tradicionale politike, dhe një gjysëm-kontinent gadishullorë i kontinentit gjeografik të Evroazisë. Evropa rrethohet në veri nga Oqeani Arktik, në perëndim nga Oqeani Atlantik, në jug nga Deti Mesdhe, dhe në juglindje nga Malet Kaukaze, Deti i zi dhe ngushticat që e lidhin atë me Detin Mesdhe. Në lindje, Evropa kryesisht ndahet nga Azia nga ndarja ujore e Maleve Urale, Lumi Ural, dhe Deti Kaspik.

Evropa mbulon rreth 10,180,000 kilometra katrorë (3,930,000 sq mi) ose 2% e sipërfaqes së Tokës dhe rreth 6.8% të sipërfaqes së tokës në planet. Ajo përbëhet nga një numër i madh i shteteve sovrane (ca. 50), numri i saktë i të cilave varet nga përcaktimi i kufijve të Evropës, si dhe përfshirja e shteteve gjysëm të njohura (p.sh.Rusisë, shtetit më të madh në Botë nga sipërfaqja dhe më të madhit në Evropë nga sipërfaqja dhe popullsia, si dhe Vatikanin, shtetin më të vogël nga secila pikëpamje. Evropa është kontinenti i tretë më i populluar pas Azisë dhe Afrikës me një popullatë prej 731,000,000 ose rreth 11% e Popullsisë së Botës. Sipas projeksioneve të OKB-së, përqindja e Evropës do të bjerë në 7% më 2050, duke numëruar 653 milion banorë. Sidoqoftë, popullsia dhe kufijtë e Evropës nuk janë të qartë, për shkak se termi kontinent mund t'i referohet si aspektit kulturor dhe politik ashtu edhe aspektit fiziko-gjeografik.

Definicioni
Termi "Evropë" ka përdorime të shumta. Kryesoret janë gjeografike dhe politike.


 * Gjeografikisht, Evropa është siujdhesa më perëndimore e kontinentit të Evroazisë; limitet e saj janë të definuara qartë nga deti në Veri, Jug dhe Perëndim. Malet Urale zakonisht merren si kufiri lindor i Evropës, së bashku me Lumin Ural, dhe Detin Kaspik. Mund të konsiderohet që Evropa kufizohet në juglindje nga Malet Kaukaze, Deti i Zi dhe ngushticat ujore që e lidhin atë me Mesdheun.
 * Politikisht, Evropa përbëhet nga vendet e Bashkimit Evropian, por mund të ndodh që formalisht t'i referohet vendeve që janë anëtare të Këshillit të Evropës, i cili ka 47 anëtarë ku përfshihen edhe 27 shtetet e Bashkimit Evropian.
 * Përveç kësaj, njerëzit në Irlandë, Britaninë e Madhe, Skandinavi dhe në ishujt e Atlantikut Verior dhe Mediteranit, mund ti referohen pjesës kontinentale thjesht si "Evropa" ose si "Kontinenti".

Emri
Në Mitologjinë antike greeke, Europa ishte një princeshë Fonenika]ne të cilën [[Zeusi e rrëmbue pasi mori formën e një demi të bardhë. Ai e dërgoi atë në ishullin e Kretës ku ajo lindi Monosin, Radamantusin dhe Sarpedonin. Për Homerin, Europa (Greqisht: Εὐρώπη ose Eurṓpē) ishte një mbretëreshë mitologjike e Kretës, dhe jo një dezignacion gjeografik. Më vonë Europa'' u përdor për Greqinë kontinentale, dhe 500 Par.e.s. ky term përdorej edhe për pjesët më në veri.

Etimologjikisht, teoria dominuese sugjeron se termi Europë rrjedh nga rrënjët greke dhe do të thotë: eur- gjërë dhe op- syri, pra Eurṓpē do të thotë "pamje e gjërë" (krahasoni me glaukōpështë (pamje e hirtë) Athina dhe boōpështë (pamje demi) Hera). Gjërë ka qenë një epitet për vetë Tokën në Fenë Proto-Indo-Evropiane. Një minoritet, sidoqoftë, sugjeron se në fakt fjala "Evropë" bazohet në një fjalë Semitike si p.sh. fjala Akade erebu që do të thotë "të biesh poshtë", ose fjala Fonenikane ereb që do të thotë "mbrëmje; perëndim" dhe Arabe Magreb, Hebreje ma'ariv.

Gjeografia

 * Artikulli kryesorë : Gjeografia e Evropës

Në kohën e lindjes së saj para 500 milionë vjetësh Europa nuk është akoma e plotë. Pjesët e saj janë të hapërdara mbi të gjithë rruzullin tokësor: Skandinavia tej më në jug të ekuatorit, Anglia dhe Vendet e Ulëta në rrethin polar të jugut si dhe pothuajse të gjithë pjesët e tjera përreth polit të jugut. Të gjithë këto pjesë koreje kontinentale janë në lëvizje. Ato merrem me vete nga rryma të fuqishme magme, të cilat vlojnë 80 kilometra nën sipërfaqen e tokës.

Të shtyra nga shtjella nxehtësie në brendësi të tokës pllakat lëvizin me ngadalë, çdo vit nga vetëm disa centimetra. Por me kalimin e miliona vjetësh kemi pastaj të bëjmë me distanca të konsiderueshme. Në rastin e përplasjeve shpërthejnë forcat primare. Si një rebus gjigand vë Europa pjesët e saj së bashku. Togje shkrepash kilometra të gjëra çajnë lart, përkulen dhe marrin formë kubeje. Çdo përplasje e re krijon një masiv malor. Kështu lind së pari shtylla kurrizore e Europës, vargmali kaledonian, me lartësira si ato të Himalajës. Ky është bërthama e një bashkëshkrirjeje të parë europiane.

Më pas kontinenti i ri bredh gjysmën e rruzullit tokësor. Para 300 milionë vjetësh ai kapërcen ekuatorin. Stereja është tashmë e mbuluar nga gjelbërimi. Bimët kanë pushtuar kontinentin që deri pak më parë kishte qenë i shkretë. Atje ku sot janë të ngritura metropolet krenare europiane u shtri sa gjatë e gjërë një xhungël e harlisur tropikale: Parisi ndodhej në një klimë tropikale të ngrohtë e me lagështi. Berlini, në një det të gjelbër i cili zgjatej deri në Azi.

Është një pyll tepër i jashtëzakonshëm. Ai përbëhet nga fiere, likopode (shk. lycopodium) dhe bishtkuaj. Mbeturina të tyre të ngurtësuara në Skoci të bëjnë ta marrësh me mend përhapjen e tyre. Cungje që qëndrojnë pothuajse ngjitur njëri-tjetrit të japin edhe sot e kësaj dite një përshtypje mbi bollëkun e atëhershëm të bimëve. Këta gjigandë lartësoheshin deri në 30 metra drejt qiellit.

Evro-Azia
Ajo pjesë e Evropës dhe Azisë që për nga kultura dhe historia e tyre janë të ndërlidhura ngushtë midis tyre.

Shtetet, territori i të cilave janë të shpërndara në dy kontinente janë:
 * Rusia: 25% e territorit të Rusisë është në Evropë.
 * Turqia: 3% e territorit të Turqisë është në Evropë.

Qytete
Qytete Evropiane kanë disa karakteristika të përbashkëta. Kështu p.sh për dallim nga qytete e kontinenteve tjera qytete metropole Evropiane nuk janë të orientuara në ndërtesa të larta. Ato më tepër shtrihen duke zënë sipërfaqe të mëdha dhe dke futur në gjirin e tyre edhe qytete që gjenden për rreth tyre. Për këtë shkakë edhe madhësia e qyteteve ndryshonë dukshëm nga rrethi i qytetit. Si do që të jetë si qytete më të mëdha të Evropës llogaritet të jenë Moska, Stambolli dhe Londra.

Shiko edhe

 * Flamuri i Evropës
 * Bashkimi Evropian

Europa Europa አውሮፓ Europa Europe أوروبا ܐܘܪܝܦܝ ইউৰূপ্ Europa Iwrupa Avropa Европа Europa Euruopa Europa Еўропа Эўропа Европа Eropa ইউরোপ ཡོ་རོབ་གླིང་ Europa (kevandir) Evropa Europa cbk-zam:Europa Ĕu-ciŭ Uropa ᎡᎶᏆ Europa crh:Avropa Evropa Eùropa Єѵрѡ́па Европа Ewrop Europa Europa Ewropa Europa Ευρώπη Europe Eŭropo Europa Euroopa Europa Uropa fa:اروپا Eurooppa Evropa Europe Eropa Europe Jeropa An Eoraip An Roinn-Eòrpa Europa Europa યુરોપ Yn Europey Êu-chû ‘Eulopa אירופה यूरोप Europa hsb:Europa Ewòp Európa Եվրոպա Europa Eropa Europa Obodo bekee Europa Europa Evrópa Europa ᐃᐆᕌᑉ/iuuraap ヨーロッパ rontu'a Eropah ევროპა Еуропа Europa ಯುರೋಪ್ 유럽 Europa (Kontinänt) Ewropa Europa Европа Europa Evropa Europa (Kontinent) Bulaaya Europa Euròpa Europa Erópa ເອີລົບ Europa Eiropa Eoropa Ūropi Европа യൂറോപ്പ്‌ Европ युरोप Eropah Ewropa ဥရောပ Iurop Europan Europa Europa (continent) युरोप युरोप Europa (werelddeel) Europa Europa nov:Europa Ûrope Béésh Bich’ahníí Bikéyah Euròpa Europe Европæ ਯੂਰੋਪ Europa Oropa Eiropaa Europa Euròpa اروپا Europa Iwrupa Europa Europa Europa Europa Европа Uburayi यूरोप sah:Эуропа Europa Europa Europe يورپ Eurohpá Evropa Europe Európa Evropa Europa Yurub Европа Uropa stq:Europa Europa Ulaya szl:Ojropa ஐரோப்பா ఐరోపా Europa Аврупо ทวีปยุโรป Ýewropa Europa ʻEulope Yurop Avrupa Yuropa Европа Європа یورپ Yevropa Eoropa Châu Âu Europa Urope Europa Tugal אייראפע Europe 欧洲 歐羅巴洲 Europa 歐洲