Edward Lear

Skocia është një shtet që okupon pjesën veriore të ishullit të Britanisë së Madhe. Është pjesë e Britanisë së Madhe, dhe ndan kufi tokësor me Anglinë në jug. Rrethohet nga Deti i Veriut në lindje, Oqeani Atlantik në veri dhe perëndim, dhe Kanali i Veriut dhe Deti Irlandez nëjug-perëndim. Përveç pjesës kontinentale, Skocia përbëhet nga më se 790 ishuj përfshirë Ishujt e Veriut dhe Hebrides.

Edinburghu, kryeqyteti i vendit dhe qyteti i dytë nga madhësia, është një nga qendrat financiare më të mëdha në Europë. Ishte nyje e "Ndriçimit Skocez" të shekullit të 18-të, e cila e bëri Skocinë një nga fuqitë komerciale, intelektuale dhe industriale në Europë. Qyteti më i madh në Skoci është Glasgow, i cili dikur ishtë një nga metropolet udhëheqëse industriale, dhe tani shtrihet në qendër të "Greater Glasgow" që dominon ultësirat Skoceze. Ujërat Skocez përbëhen nga një sektor gjigand të Atlantikut Verior dhe Detit të Veriut, duke përmbajtur rezervat më të mëdha të naftës në Bashkimin Europian.

Emri
Fjala Skoci rrjedh nga flaja latine Scoti, që i referohej Galëve. Fjala latine Scotia (toka e Galëve), në fillim përdorej për Irlandën. Në shekullin e 11të fjala Scotia përdorej për Skocinë, por vetëm për pjesën që fliste Galisht në veri të lumit Forth, gjatë kësaj kohe, fjalët Albania ose Albany rrjedhin nga fjala Galishte Alba. Përdorimi i fjalëve Scots (Skocez) dhe Scotland (Skoci) për Skocinë në tërësi u bë zakon gjatë Mesjetës.

Historia e hershme
Akullnajat, që dikur përfshinin tërë pjesën e Skocisë së sotme, kanë shkatërruar çdo gjurmë të njerëzimit që mund të ketë ekzistuar para kohës Mesolithike. Besohet se njerëzit e parë pas akullnajave arritën në Skoci diku rreth 12,800 vjet më parë, kur shtresa e akullit po zhdukej pas periudhës së fundit të akullnajve. Grupet e të ardhurve filluan të ndërtonin shtëpitë e para të përhershme në tokën Skoceze rreth 9,500 vjet më parë, dhe fshatrat e parë rreth 6,000 vjet më parë. Fshati i ruajtur mirë i Skara Brae në pjesën kontinentale të Orkneyt daton nga kjo kohë.

Periudha Romake
thumb|right|170px|[[Skara Brae, vendbani i kohës Neolithike]]

Protohistoria e shkruar e Skocisë filloi me mbëritjen e Perandorisë Romake në Britaninë jugore dhe qendrore, Romakët pushtuan Anglinë dhe Uellsin e sotëm dhe i administruan si krahina Romake Britannia. Pushtimi Romak i Skocisë jugore ishte një seri intervalesh. Më 83–4 AD gjenerali Gnaeus Julius Agricola mundi Caledonianët në betejën e Mons Graupius, dhe trupat Romake u dërguan përgjatë Gask Ridge. Tre vjet pas betejës, ushtritë Romake ishin tërhequr në pjesën jugore. Ata ndërtuan Murin e Hadrianit për të kontrolluar klanet në të dyja anët e murit, dhe Limes Britannicus u bë kufiri verior i perandorisë, edhe pse ushtria mbajti murin Antonine në ultësirat qendrore për dy periudha të shkurtra &mdash; e fundit nga këto në kohën gjatë kohës së perandorit Septimius Severus nga 208 deri më 210. The extent of Roman military occupation of any significant part of Scotland was limited to a total of about 40 years, although their influence on the southern section of the country occupied by Brythonic tribes such as the Votadini and Damnonii would still have been considerable.

Mesjeta
Mbretëria e Piktëve ishte shteti i cili eventualisht u njoh me emrin "Alba" ose "Skocia". Zhvillimi i "Piklandit", sipas modelit historik i bërë nga Peter Heather, ishte përgjigje natyrale e imperializmit Romak. Njëshikim tjetër i vë theks Betejës së Dunnichenit, dhe sundimit të Bridei m. Beli (671–693), me një periudhë tjetër konsolidimi në sundimin e Óengus mac Fergusa (732–761). Mbretëria e Piktëve siç ishte në fillim të shekullit të 8të, kur Bede shkruante, ishte shumë e ngjajshme me mbretërinë e Skotëve nën sundimit e Aleksandrit (1107–1124). Sidoqoftë, deri në shekullin e 10të, Mbretëria Pikte ishte dominuar nga ajo çfarë ne sot e quajmë Kulturë Gale, dhe kishte zhvilluar një mit të pushtimit Irlandez rreth pasardhësve të dinastisë mbretërore të kohës, Cináed mac Ailpín (Kenneth MacAlpin).

Prej një baze të territorit të Skocisë lindore, në veri të lumit Forth dhe jug të lumit Oykel, mbretëria mori kontrollin e tokave që shtriheshin në veri dhe jug. Deri në shekullin e 12të, mbretërit e Albës kishin shtuar në territorin e tyre toka ku flitej gjuha Anglike në jug-lindje arritën kontroll mbi vendin e quajtur Galloway ku flitej galishtja dhe norsishtja; derin në fundin e shekulli të 13të, mbretëria kishte marrë pak a shumë kufijtë që ka Skocia e sotme. Sidoqoftë, proceset e ndryshimeve kulturore dhe ekonomike që filluan në shekullin e 12të siguruan që Skocia të dukej shumë më ndryshe në mesjetën e vonshme. Stimulues i kësaj ishte sundimi i mbretit David I dhe Revolucioni i Davidit. Feudalizmi, riorganizimi i qeverisë dhe qytetet e para të definuara me ligj (që quheshin burgh) filluan në këtë periudhë. Këto institucione dhe imigracioni i kalorësve Francez dhe Anglo-Francez dhe priftërinjëve lehtësoi një proces të osmozës kulturore, me këtë kultura dhe gjuha e zonave të ulta dhe pjesëve bregdetare të territorit origjinal të mbretërisë në lindje u bë, si edhe pjesa e sapo marrë në jug-lindje, Anglisht-folës, ndërsa pjesa tjetër e vendit mbajti gjuhën gale, përveç ishujve veriorë Orkney dhe Shetland, të cilët mbetën nën sundimin e Norsëve deri më 1468.

Politika
Si pjesë e Britanisë së Madhe, kreu i shtetit në Skoci është Mbreti i Britanisë së Madhe, momentalisht Mbretëresha Elizabeta II (nga viti 1952).



Skocia ka vet-qeverisje të limituar brenda Britanisë së Madhe si dhe përfaqësim në Parlamentin Britanik. Fuqitë ekzekutive dhe legjislative i janë besuar, respektivisht, Qeverisë Skoceze dhe Parlamentit Skocez në Edinburgh. Parlamenti Britanik mban fuqi mbi një listë të qartësuar dhe specifikuar në Aktin Skocez 1998 si "çështje të rezervuara", përfshirë këtu, p.sh., nivelet e taksave në Britaninë e Madhe, sigurinë sociale, mbrojtja, marrëdhëniet ndërkombëtare dhe transmetimi.

Parlamenti Skocez ka autoritet legjislativ në të gjitha fushat e tjera të lidhura me Skocinë, si dhe fuqinë e limituar për të ndryshuar nivelin e taksave, një fuqi që ende i ka mbetur për ta ushtruar. Parlamenti Skocez mun të referoj çështje të caktuara tek Westminister duke miratuar një Lëvizje Juridike për Leje në rast se konsiderohet që juridiku i gjërë i Britanisë është më i përshtatshëm për ndonjë çështje të caktuar. Programet juridike të dekretuara nga Parlamenti Skocez kanë pësuar divergjencë në masën e shërbimeve publike krahasuar me pjesën tjetë të Britanisë së Madhe. Për shembull, çmimi i edukimit të Universitetit, dhe shërbimet e kujdesjes për të moshuarit janë falas në Skoci, kurse paguhen në pjesë të tjera të Britanisë së Madhe. Skocia ishte shteti i parë në Britaninë e Madhe që ndaloi duhanin në vende të mbyllura publike.

Njësitë administrative
Për shkaqe të qeverisjes lokale, Skocia ndahet në 32 zona të caktuara si "Zona të Këshillit", të cilat qeverisennga autoritete unitare të emërtuar si "Këshille" që kanë zgjedhjen nën "Aktin Lokal Qeverisës 1997" që të njihen (por jo të riemërohen) si "Comhairle" kur kërkojnë emër Gal.

Kanë ekzistuar qysh më 1 Prill 1996, nën mbikqyrjen e Qeverisë lokale "Akti 1994".

Trupa të tjerë administrativ (disa nga të cilat përshkruhen më poshtë) ende ndjekin kufijtë e caktuar nga marrëveshjet e vjetra lakale qeverisëse.

Harta
right

Gjeografia
thumb|right|Harta e Skocisë

Pjesa kryesore kontinentlae përbëhet nga një e treta veriore e sipërfaqes së ishullit të Britanisë së amdhe, e cila shtrihet jashtë bregdetit veri-perëndimor Europës kontinentale. Sipërfaqja e përgjithshme është 78,772 km². Kufiri i vetëm tokësor i Skocisë është me Anglinë, i cili është 96 kilometra i gjatë dhe ndodhet mes lumenjve Tweed në lindje dhe Solway Firth në perëndim. Ka dalje në Oqeanin Atlantik në perëndim dhe në Detin e Veriut në lindje. Ishulli i Irlandës shtrihet vetëm 30 kilometra larg gadishulli jup-perëndimor Kintyre; Norvegjia është 305 kilometra në lindje dhe Ishujt Faroe, 270 kilometra në veri.

Masa territoriale e Skocisë është kryesisht ajo e përcaktuar më 1237 nga Traktati i Jorkut mes Skocisë dhe Anglisë dhe Traktati i Perthit më 1266 me Skocisë dhe Norvegjisë. Përjashtime të rëndësishme përfshijnë Ishullin e Njeriut, e cila meqë u mor nga Anglia në shekullin e 14të tani është Varësi e Kurorës jashtë Britanisë së Madhe; grupet ishullore të Orkneyt dhe Shetlandit, të cilat janë marrë nga Norvegjia më 1472; dhe Berwick-upon-Tweed, e marrë nga Anglia më 1482.

Qendra gjeografike ndodhet shtrihet disa kilometra larg fshatit Newtonmore në Badenoch. Pika më e lartë e Skocisë,, maja e malit Ben Nevis, është 1,344 metra mbi nivel të detit, kurse lumi më i gjatë në Skoci është lumi Tay, i cili është 190 km i gjatë.

Simbolet Kombëtare


Flamuri i Skocisë, i njohur si Saltira ose ''Kryqi i Shën. Andreut'', daton (sipas legjendës) nga shekulli i 9të, kështu që është flamuri më i vjetër ende në përdorim. Saltira tani bën pjesë edhe në dizajnin e Flamurit të Unionit. Skocia ka edhe simbole tjera kombëtare, zyrtare dhe jozyrtare, përfshirë këtu emblemën kombëtare bimore thistle (shqip: thistëlla), deklarimi i pavarsisë politike më 6 prill 1320 me Deklaratën e Arbroathit, modelin e tekstilit tartan që shpesh simbolizon një kaln skocez të veçantë, dhe Flamuri Lion Rampant.

Lulja Skoceze shpesh konsiderohet si himni kombëtar i Skocisë, dhe kondohet në raste si lojëra futbolli, rugby etj. ku përfshihet Kombëtarja e Skocisë. Sidoqoftë, qysh nga devolimi, debate të shumta lidhur me këtë çuan deri tek një mosmarrëveshje. Kandidatë të tjerë përfshijnë Highland Cathedral, Scotland the Brave dhe A Man's A Man for A' That.

Dita e Shën. Andreut, 30 Nëntor, është dita komëtare, megjithëse Dita e Burnsit obzervohet më shumë. Dita e Tartanit është një inovim së fundmi nga Kanada. Më 2006, Parlamenti Skocez miratoi ''Aktin e Ditës së Shën. Andreut 2007'', duke e bërë atë kështu ditë zyrtare pushimi.

Shih dhe këtë

 * Britania e Madhe
 * Historia e Skocisë

Burime të dhënadh
Skotland Schottland Escozia Scotland إسكتلندا Escocia Şotlandiya Schottlånd Škotėjė Шатландыя Шатляндыя Шотландия স্কটল্যান্ড Skos Škotska Escòcia Skotsko Szkòckô Yr Alban Skotland Schottland Šotiska Σκωτία Scotland Skotlando Escocia Šotimaa Eskozia fa:اسکاتلند Skotlanti Skotland Écosse Skotlân Albain Alba Escocia - Scotland Nalbin Sû-kak-làn סקוטלנד स्कॉटलैंड Škotska hsb:Šotiska Ekòs Skócia Scotia Skotlandia Skotia Skotland Scozia スコットランド შოტლანდია 스코틀랜드 Skotland Alban Scotia Schottland Sjotland Scossia Ekósi Škotija Skotija Koterana स्कॉटलंड Scotland Escotlān Schottland Schotlaand Schotland Skottland Skottland Êcosse Escòcia Шотланди Szkocja Scòssia Escócia Iskusya Scozia Scoţia Scotlandia Шотландия Scozzia Scotland Škotska Scotland Škótsko Škotska Шкотска Skottland Uskoti ஸ்காட்லாந்து Шотландия สกอตแลนด์ İskoçya Шотландія اسکاچستان Scozsia Scotland Skotän 蘇格蘭 Scot-tē 蘇格蘭