Gjeografia

Gjeografia (nga greq. γη / γαια, gi / gea - tokë, dhe γραφειν, grafin - shkruaj, (për) shkrim) është shkenca që studion, përshkruan, sqaron dhe e riparaqet tokën në pamjet e saj fizike, si edhe hapësirën, mjedisin dhe vendin e jetesës, ndërveprimin dhe pasojat e organizmave, gjallesave të sipërfaqes së saj. Pra, ajo studion trojet, qofshin ato natyrore apo njerzore, dhe ecuritë (proçeset) që i ndikojnë ato, si dhe pse ato ndryshojnë me kalimin e kohës, dhe si ato ndryshojnë në hapësirë.

Degët e Gjeografisë
Gjeografia si shkencë ndër më vjetrat ndahet në:
 * 1) Gjeografinë përgjithshme dhe në
 * 2) Gjeografinë regjionale.

Gjeografia e përgjithshme ndahet në:
 * 1) Gjeografinë fizike (natyrore) ku shkencat komponente:
 * 2) *Gjeomorfologjia
 * 3) *Gjeologjia
 * 4) *Klimatologjia
 * 5) *Hidrologjia
 * 6) *Pedogjeografia
 * 7) *Biogjeografia
 * 8) *Paleogjeografia
 * 9) Gjeografinë shoqërore (Antropogjeografike) ku shkencat komponente janë:
 * 10) *Demografia
 * 11) *Gjeografia e vendbanimeve
 * 12) *Gjeografia ekonomike
 * 13) *Gjeografia politike

Kohëve të fundit gjeografisë së përgjithshme i bashkohet edhe gjeoekologjia. Dikur në kuader të gjeografisë fizike kanë qenë edhe gjeografia matematike gjegjësisht gjeografia astronomike me gjeodezinë dhe hartografinë, por pasi që janë zhvilluar si shkenca në vete nuk mund të radhiten në sistemin e gjeografisë së përgjithshme.

Gjeografia regjionale mund të definohet si aplikim i njohurive gjeografike për studime konkrete të teritoreve,ndamas në bazë të ndonji kriteri të regjionalizimit gjeografik. Pra ajo është një disiplinë sintetike shkencore.

Gjeografia regjionale mandej ndahet në gjeografinë e përgjithshme regjionale dhe gjeografinë e veçantë regjionale.

Gjeografia është një lëndë shumë e rëndësishme sepse tregon tërësinë territoriale dhe studion gjeografinë e një vendi dhe të botës.Ka shumë zbulime të rëndësishme gjeografike p.sh zbulimi i Amerikës,Australisë,Antartikut etj.Zbulime gjeografike mund të quajmë edhe zbulimet natyrore të një vendi.

Kontribues në lëmin e Gjeografisë
Gjeografia padyshim është një ndër shkencat më të vjetra.

Që në parahistori njerëzit kanë tentuar të sqarojnë zhvillimin e proceseve në natyrës, mandej t’i njohin renditjet kronologjike edhe pse shkenca në një mënyrë ka qenë e pranishme në pjesën më të madhe të civilizimeve të lashta. Shkrime më të shumta për natyrën si tërësi i hasim te filozofët antikë. Për gjeografinë rezultate të rëndësishme nga ajo kohë ka dhënë Aristoteli - për mozaikun e sipërfaqes së tokës dhe brezat e nxehtësisë dhe Erastoteni - mbi madhësinë dhe dimensionet e Tokës. Erastoteni në shekullin e III p.e.s. i pari e përdori termin gjeografi.

Në mesjetë vjen deri te stagnimi i shkencave në përgjithësi duke përfshirë edhe gjeografinë. Shkencat e atëhershme janë zhvilluar gjithashtu edhe në kuadër te civilizimit islam. Gjeografët më të dalluar të kësaj kohe janë Al-Biruni dhe Al-Idrisi.

Zhvillim të dukshëm të gjeografisë në perëndim i dhanë zbulimet gjeografike duke iu falëminderuar detarëve si Kristofor Kolombi, Vasko de Gama, Fernando Mangelani etj.

Zhvillimi i shpejt i astronmisë dhe mekanikës qiellore në shekullit e XVI dhe XVII, paraqesin bazën e mendimit të lëvizjes së trupave qiellorë dhe rrjedhojat e lëvizjes së tyre për Tokën. Fillimi i zhvillimit të gjeografisë si shkencë i përshkruhet  gjeografit holandez Bernard Varenijusit, i cili e ka shkruar vepren me titull "Gjeografia e përgjithshme". Edhe pse zbulimet e rëndësishme teknike të cilat ndikuan në zhvillimin e gjeografisë në shekullit XVII dhe XVIII, ajo mbetet kryesisht shkencë deskriptive deri në paraqitjen e hulumtuesit të madh të gjeografisë me prejardhje gjermane Aleksander Humbollit i cili në fillim të shekekullit XIX i vë themelet e gjeografisë moderne. Pas tij mjaft i rëndësishëm është edhe Karl Rihter i cili ka qenë nën ndikimin e madh të filozofit Imanuel Kantit. Kontribut të rëndësishëm gjat kësaj kohe kanë dhënë në ShBA V.M Denis - teoria e e zhvillimit të relievit si cikël gjeografik dhe Vlladimir Dokuqajev në Rusi.

Gjatë shekullit XIX themelohen katedrat e gjeografisë nëpër universitetet evropiane.

Shiko edhe këtë

 * Portal:Gjeografi
 * Gjeografia e shteteve - liste e artikujve per gjeografin e hapsires te ndare sipas sheteve.
 * Lista e elementeve te Gjeografise
 * Lista e shkencave te dalura nga Gjeografia
 * Lista e shkencave te kombinuara me Gjeografinë
 * Koordinatat gjeografike

Lidhjet me internetin
Географи Geografie Geografie Cheografía جغرافيا ভূগোল Xeografía География Uraqita Coğrafiya География Geografie Geuograpėjė Heograpiya Геаграфія Геаграфія География भूगोल Dùgùkòlòkùnnàkalan ভূগোল Douaroniezh Geografija Geografia Heyograpiya Geografia Geografie Geògrafijô Географи Daearyddiaeth Geografi Geographie ޖުޣުރާފީ Γεωγραφία Geography Geografio Geografía Geograafia Geografia Heugrafia fa:جغرافیا Maantiede Maatiidüs Landafrøði Géographie G·eografia Gjeografie Geografy Tíreolaíocht 地理 Xeografía Tetãnguéra ભૂગોળ גאוגרפיה भूगोल Zemljopis hsb:Geografija Jewografi Földrajztudomány Geographia Geografi Geografie Heografia Geografio Landafræði Geografia ᓄᓇᐅᔪᖅ/nunaujuq 地理学 Geografi გეოგრაფია ភូមិវិទ្យា 지리학 Erdnîgarî География Dorydhyeth География Geographia Jeografiya Geographie Geografie Geografia Geugrafìa Mambí ma mabelé ພູມສາດ Geografija Ģeogrāfija Geografi Jeografia Географија ഭൂമിശാസ്ത്രം Газар зүй भूगोल Geografi Ġeografija ပထဝီဝင္‌ mzn:Jəögrafi / جئوگرافی Cemānāhuacāyōtl Geographie भूगोल Geografi Aardrijkskunde Geografi Geografi nov:Geografia Géographie Geografia Географи Geografia Geografia ځمکپوهنه Geografia Allpa saywachi Geografia Phuvipen Geografie География Geografia Giografìa Geography Zemljopis භූගෝල විද්‍යාව Geography Geografia Geografija Geography Juquraafi Географија Géografi Geografi Jiografia புவியியல் భూగోళ శాస్త్రము Ҷуғрофия ภูมิศาสตร์ Geografiýa Heograpiya Jiograpi Coğrafya Географія جغرافيہ Geografiya Giografia Địa lý học Taledav Djeyografeye Heyograpiya Melosuuf געאגראפיע zea:Heografie 地理学 地理