Mali i Zi

Mali i Zi (Malazisht:Crna Gora) është vend bregdetar në Ballkanin Perëndimor dhe një prej shteteve më të reja, i pavarësuar më 2006 pas shpërbërjes së Bashkimit Shtetëror Serbi dhe Mal i Zi. Mali i Zi ishte principatë dhe më pas mbretëri e pavarur para aneksimit nga Serbia më 1918.

Historia

 * Artikulli kryesor Historia e Malit të Zi

Per te paren here ne burimet historike emri Mali i Zi u permend ne shekullin 13. Hapsira qe quhej Mal i Zi paraqiste vetem nje krahine gjeografike. Ai teritor perfshinte hapsirën mes liqenit te Shkodres dhe Llovqenit, qe ishte pjese e territorit te Dukles dhe Zetes. Ne gjysmen e dyte te shek. 15 ne kete hapsire zyrtarisht u formua shteti i quajtur Mali i Zi. Kishte siperfaqen 1500 km2. Me forcimin e Malit te Zi si shtet, siperfaqja u rrit, keshtu qe kah fundi i shek. 18 dhe fillimi i shek. 19 u dyfishua. Ne betejen e Grahoves ne vitin 1858 Mali i Zi zyrtarisht fitoi kufirin me Turqine dhe u rrit per 1500 km2 territore te rea te cliruara. Mbas ketyre rezultateve Mali i Zi fitoi pranine nderkombetare ne Kongresin e Berlinit me 1878 atehere fitoi zgjerim territorial dhe siperfaqja e Malit te zi u be 9475 km2. Ne fillim te shekullit 20 mbas luftrave Ballkanike territori i Malit te Zi u rrit ne 14000 km2. Ne kuader te Malit te Zi hyri nje pjese e Sanxhakut te Novi Pazarit, nje pjese e Metohise (Rafshit te Dukagjinit), Polimjes, si dhe nje pjese ne juglindje te Podgorices. Qytetet te cilat hyne nen Malin e Zi ishin: Plevla, Bijello Pole, Berane, Mojkovaci, Kollashini, Peja, Gjakova. Nga viti 1918 Mali i Zi humbi statusin e shtetit dhe hyri ne përbërjen e Mbreterise Serbo-Kroato-Sllovene. Mbas ky shtet do te quhet Mbretëria e Jugosllavisë. Mbas Luftes se 2-te Boterore u formua RFD e Jugosllavise (07.03.1945), ne te cilen Mali i Zi ishte njera nga gjashtë Republikat Federative. Atehere territorit i Malit te zi iu bashkangjit Boka e Kotorit. Kufinjte e sotshem te Malit te Zi janë konstatuar me 1945 ne kuader te RFD Jugosllavis. Lulezimi me i rendesishem territoria, shoqeror e kulturore, Mali i Zi perjetoi ne kohen e pushtetit te familjes Petroviq-Njegosh. Mali i Zi mbas shpartallimit te RFS Jugosllavise me 1992 mbeti ne kuader te RF Jugosllave, deri ne vitin 2003 e pastaj se bashku me Serbine krijoj bashkesine Serbia dhe Mali i Zi, e cila egzistoi deri ne vitin 2006. Ne referendumin e 21 majit 2006 Mali i Zi u pamvarsua dhe fitoi pranine nderkombetare. Gjate historise Mali i Zi nderroi rregullimin shteteror, ishte shtet i Vlladikes, i knjazit, mbreteri, republoke sociale. Sot simbas kushtetutes ne fuqi eshte shtet parlamentare i qytetareve.

Politika

 * Artikulli kryesor : Sistemi shtetëror

Njësitë territoriale

 * Artikulli kryesor Njësitë territoriale në Malin e Zi

Mali i Zi ka një sistem administrativ të përbërë nga 21 njësi territoriale të quajtura komuna (mal. opština) dhe dy bashkësi kadastrash si njësi të kryeqytetit. left|thumb|330px|Njësitë administrative në Mal të Zi


 * Beran
 * Bijelo Pole
 * Budva
 * Cetinë
 * Danilovgradi
 * Gucia
 * Herceg Novi
 * Kolashini
 * Kotorri
 * Mojkovaci
 * Nikshiq
 * Plavë
 * Pluzhinë
 * Plevle
 * Podgoricë
 * Golubovci
 * Tuzi
 * Rozhajë
 * Shavnik
 * Tivari
 * Ulqini
 * Zhabljak

Gjeografia

 * Artikulli kryesorë Gjeografia e Malit Zi

Relievi
Mali i Zi karakterizohet me male të larta dhe rrafshnalta të larta, lugina të thella lumore dhe me gropën tektoniko-kartike të Liqenit të Shkodrës. Pjesa lindore dhe qendrore janë më të larta, kurse bregdeti është i ngushtë dhe më i ulët dhe shtrihet prej grykës së Bokës së Kotorit e deri te lumi Buna në kufi me Shqipërinë.

Malet më të njohura të Malit të Zi janë: Sinjajevina, Bjellasica, Durmitori, Komovi, Magnik, Llovqen e Rumia, kurse fushat e njohura janë: fusha e Podgoricës dhe e Ulqinit, zgjerimet e luginave të lumenjëve të Beranës, Bjellopole, Plevles, Nikshiqit.

Klima
Klima e Malit të Zi ndryshon varësisht nga relievi dhe afërsia e detit, prej asaj malore, kontinentale, e ndryshuar mesdhetare në fushën e Podgoricës dhe mesdhetare në bregdet.
 * Në Podgoricë temperatura mesatare e janarit është 5.0° C, e korrikut 25.9° C ndërsa ajo vjetore 15.3° C . Reshjet vjetore arrijnë 153 mm.
 * Në Ulqin temperatura mesatare e janarit është 6.4° C, e korrikut 24.2° C  ndërsa ajo vjetore 15.6° C . Reshjet vjetore arrijnë 1081 mm.

Hidrografia
Mali i Zi i ka këta lumenj: Moraça, Limi, Tara, Piva, Zeta, Cijevna, Cërnojeviq Rijeka. Këta lumenj kanë rëndësi të madhe ekonomike për Malin e Zi. Liqeni i Shkodrës i takon Malit të Zi dhe Shqipërisë, është liqeni më i madh në Gadishullin Ballkanik dhe ka prejardhje tektoniko-karstike, kurse Liqeni i Plavës ka prejardhje glaciale-morenike. Mali i Zi ka edhe shumë liqene të tjera glaciale në malet e larta dhe kanë vlera të mëdha turistike.

Ekonomia

 * Artikulli kryesor Ekonomia e Malit të Zi

Ekonomia e Malit të Zi është e varur kryesisht nga turizmi.

Demografia

 * Artikulli kryesor Demografia e Malit të Zi

Kultura

 * Artikulli kryesor : Kultura

Gjuha
Gjuhë zyrtare është malazishtja si dhe në pjesë të tjera të banuara nga etnit janë të mbrojtura me ligj shqipja, boshnjakishtja dhe serbishtja.

Të tjera

 * Telekomunikacioni:
 * Transporti:
 * Ushtria:
 * Turizmi:


 * Qeveria:
 * Kryetari:
 * Parlamenti:
 * Ministritë:

Marrëdhëniet midis Malit të Zi dhe Shqipërisë
Republika e Shqipërisë e njohu zyrtarisht Republikën e Malit të Zi si shtet të pavarur dhe sovran me ligjin nr. 9562 të datës 19 qershor 2006, në mbështetje të Aktit Normativ të Këshillit të Ministrave të Republikës së Shqipërisë, nr.1 të datës 9 qershor 2006, duke u shprehur njëkohësisht e gatshme të vendosë lidhje diplomatike me Malin e Zi. Në datën 5 korrik 2006, edhe Presidenti i Republikës, Alfred Moisiu dekretoi ligjin në formë akti normativ të miratuar nga qeveria dhe Kuvendi “Për njohjen e Republikës së Malit të Zi”.

Republika e Shqipërisë dhe Republika e Malit të Zi vendosën marrëdhënie diplomatike në nivel ambasadorësh. Vendosja e marrëdhënieve diplomatike mes të dy vendeve u krye me shkëmbimin e notave diplomatike mes Ministrisë së Punëve të Jashtme të Republikës së Shqipërisë dhe Ministrisë së Punëve të Jashtme të Republikës së Malit të Zi me datë 1 gusht 2006.

Lidhje të jashtme

 * Government of the Republic of MontenegroMalazisht/Anglisht
 * Parliament of the Republic of MontenegroMalazisht/Anglisht
 * President of the Republic of MontenegroMalazisht/Anglisht
 * Republic of MontenegroMalazisht/Anglisht
 * Visit Montenegro - web site of the National Tourism Organisation of MontenegroMalazisht/Anglisht
 * Ambased of the United States of America in Podgorica
 * Constitution of Montenegro ([[Gjuha Malazeze|Malazisht])]
 * Republic Referendum Commission Malazisht
 * Ofertë për kompensim të dëmeve të luftës -

ace:Monténègrô Montenegro Montenegro ሞንቴኔግሮ Montenegro Sweartbeorg الجبل الأسود ܛܘܪܐ ܐܘܟܡܐ arz:مونتينيجرو Montenegru Çernoqoriya Montenegro Joudkalnėjė Montenegro Чарнагорыя Чарнагорыя Черна гора মন্টিনিগ্রো মন্টিনিগ্রো Montenegro Crna Gora Montenegro Черногори Montenegro crh:Montenegro Černá Hora Чрьна́ Гора́ Черногори Montenegro Montenegro Montenegro Montenegro Carnogórska މޮންޓެނީގުރޯ Montenegro Μαυροβούνιο Montenegro Montenegro Montenegro Montenegro Montenegro fa:مونته‌نگرو Montenegro Montõnegro Montenegro Monténégro Montènègro Montenegro Montainéagró Am Monadh Neagrach Montenegro - Црна Гора Montenegro Mùng-thi̍t-nui-kô-lò Montenegero מונטנגרו Crna Gora hsb:Čorna Hora Montenegwo Montenegró Չեռնոգորիա Montenegro Montenegro Montenegro Montenegro Montenegro Svartfjallaland Montenegro モンテネグロ Montenégro ჩერნოგორია Monte Negro Черногория ಮಾಂಟೆನೆಗ್ರೊ 몬테네그로 Montenegro Черногория Montenegro Черногория Mons Niger Montenegro Montenegro Monteneigro (Naçioin d'Euròpa) Muntnegher Montenegro Juodkalnija Melnkalne mhr:Шемкурык Эл Црна Гора മോണ്ടെനെഗ്രൊ माँटेनिग्रो Montenegro Tlīltepēc Montenegro Montenegro Montenegro Montenegro Montenegro Montenegro nov:Montenegro Crna Gora Dziłizhin Bikéyah Montenegro Черногори Montenegro Montiniegrow Czarnogóra Montnèigr pnb:مونٹی نیگرو pnt:Μαυροβούνιον مانټېنېګرو Montenegro Yanaurqu Muntenegru Черногория sah:Монтенегро Montenegru Montenegru Montenegro Montenegro Crna Gora Montenegro Čierna Hora Črna gora Montenegro Црна Гора Montenegro Montenegro szl:Czorno Gůra மொண்டெனேகுரோ Монтенегро ประเทศมอนเตเนโกร Montenegro Karadağ Chérnogoriye Чорногорія مونٹینیگرو Chernogoriya Montenégro Montenegro Montenegrän Montenegro Montenegro wuu:黑山共和国 Montenegro 蒙特內哥羅 O͘-soaⁿ Kiōng-hô-kok 黑山