Ιλλυρία

Η Ιλλυρία (λατινικά: Illyria) ήταν, κατά την κλασσική αρχαιότητα, μια περιοχή στο δυτικό μέρος της σημερινής βαλκανικής χερσονήσου, η οποία κατοικούνταν από τις φυλές των Ιλλυριών, οι οποίοι μιλούσαν τις Ιλλυρικές διαλέκτους. Στην ελληνική μυθολογία, ο Ιλλυριός ήταν γιος του Κάδμου και της Αρμονίας, ο οποίος κυβέρνησε την Ιλλυρία και έγινε ο ομώνυμος γενάρχης των Ιλλυριών. O προσδιορισμός των ορίων της αρχαίας Ιλλυρίας είναι δύσκολος για τους ιστορικούς καθώς, πριν τη ρωμαϊκή κατάκτηση, ποτέ δεν είχαν ενοποιηθεί όλοι οι Ιλλυριοί σε ένα βασίλειο. Εκτός αυτού, τα σύνορα του βασιλείου δεν είναι σαφή. Π.χ. οι Δαλματοί, οι οποίοι έχουν ταξινομηθεί ως φυλή Ιλλυριών λόγω της γλώσσας, υπάγονταν στο βασίλειο της Ιλλυρίας για μικρό διάστημα και σύντομα αποσχίστηκαν, κατά τη βασιλεία του Γένθιου.

Σήμερα, η περιοχή αυτή ανήκει στα κράτη Αλβανία, Κόσοβο, Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας, Μαυροβούνιο, Σλοβενία, Κροατία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη και Σερβία.

Προελευση και Εθνογένεση
Οι Ιλλυριοί ανήκουν στον πολιτισμό Χάλστατ. Τα αρχαιολογικά δεδομένα δεν βοηθούν στο να δοθεί σαφής απάντηση σε ότι αφορά την εθνογένεση των Ιλλυριών.

Ελληνιστική περίοδος
Τον 4ο αιώνα π.Χ., ο βασιλιάς Βάρδυλλις μετέτρεψε την Ιλλυρία σε αξιόλογη τοπική δύναμη. Οι πιο σημαντικές πόλεις των Ιλλυριών ήταν η Σκόδρα (στη σημερινή Αλβανία) και η Ρίζων (στο σημερινό Μαυροβούνιο). Το 359 π.Χ., ο ίδιος ο βασιλιάς της Μακεδονίας Περδίκκας Γ' μαζί με 4.000 από τους στρατιώτες του σκοτώθηκαν προσπαθώντας να αποκρούσουν μια επιδρομή των Ιλλυριών του Βαρδύλλιος. . Τότε οι Ιλλυριοί κατέλαβαν τις περιοχές της Μακεδονίας Λυγκηστίδα, Ορεστίδα καθώς και άλλα εδάφη της.

Όμως το 358 π.Χ. ο διάδοχος του Περδίκκα Φίλιππος Β', αφού πρώτα σταθεροποίησε την κατάσταση στο εσωτερικό της χώρας του και νίκησε άλλους εξωτερικούς εχθρούς, ετοιμάστηκε να εκδιώξει τους Ιλλυριούς από το έδαφος της Μακεδονίας. Τότε ο Βάρδυλλις πρότεινε ειρήνη, με τον όρο όμως να κρατήσει τα εδάφη που είχε καταλάβει. Ο Φίλιππος απέρριψε την πρόταση και εισέβαλλε στη Λυγκηστίδα. Η αποφασιστική μάχη φαίνεται πως δόθηκε στην πεδιάδα της Πελαγονίας, βόρεια της Λυχνίτιδας λίμνης (Οχρίδα), κοντά στο σημερινό Μοναστήρι, με τους δύο αντιπάλους να διαθέτουν ο καθένας από 10.000 πεζούς και 500-600 ιππείς. Οι Ιλλυριοί νικήθηκαν και υποχώρησαν άτακτα, καταδιωκόμενοι. Έτσι, τα σύνορα της Μακεδονίας με την Ιλλυρία επανήλθαν στη λίμνη Λυχνίτιδα. . Αργότερα (356 μ.Χ.), οι Ιλλυριοί συμμάχησαν με τους Αθηναίους, τους Παίονες και τους Θράκες στον πόλεμο των τελευταίων με τον Φίλιππο. Και πάλι όμως ηττήθηκαν.

Κατά τη βασιλεία του γιου του Βαρδύλλιος, Κλείτου, το ιλλυρικό βασίλειο τέθηκε υπό την επικυριαρχία του Φιλίππου (352 μ.Χ.). . Ο Κλείτος επαναστάτησε κατά τις αρχές τις βασιλείας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, σε συνεργασία με τον βασιλιά του ιλλυρικού φύλου των Ταυλαντίων Γλαυκία. Όμως, ο συνασπισμός τους νικήθηκε από τον Αλέξανδρο σε νυκτερινή μάχη έξω από το οχυρό Πήλιο στην κοιλάδα του Εορδαϊκού ποταμού. Στη συνέχεια, ελαφρό πεζικό των Ιλλυριών συμμετείχε στην εκστρατεία του Αλεξάνδρου κατά των Περσών.

Μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αναδύθηκαν πάλι ιλλυρικά βασίλεια. Το 312 π.Χ., ο βασιλιάς των Ταυλαντίων Γλαυκίας κατέλαβε την Επίδαμνο.

Επί βασιλείας του Άγρωνα (3ος αιώνας π.Χ.), οι Ιλλυριοί συμμάχησαν με τον Δημήτριο Β' της Μακεδονίας εναντίων των Δαρδάνων. Επίσης συμμάχησαν με τους Ακαρνάνες εναντίον της Αιτωλικής Συμπολιτείας που είχε εισβάλλει στο έδαφος των τελευταίων και τους νίκησαν το 231 π.Χ. Την επόμενη άνοιξη, οι Ιλλυριοί υπό τη βασίλισσα Τεύτα, σύζυγο και διάδοχο του Άγρωνα, εισέβαλλαν αιφνιδιαστικά στο Κοινό των Ηπειρωτών το οποίο δεν περίμενε επίθεση, και κατέλαβαν την πρωτεύουσά του Φοινίκη (νοτιοδυτικά του σημερινού Δέλβινου στην Αλβανία). Οι Ηπειρώτες έσπευσαν να ανακαταλάβουν την πρωτεύουσά τους πριν καταφθάσουν ενισχύσεις 5.000 ανδρών που έστειλε η Τεύτα, αλλά νικήθηκαν και κάλεσαν σε βοήθεια τους Αιτωλούς. Τότε οι Ιλλυριοί ήρθαν σε συμφωνία με τους Έλληνες και αποσύρθηκαν απελευθερώνοντας τους αιχμαλώτους και κρατώντας τα λάφυρα. Οι Ηπειρώτες, μάλιστα, αναγκάστηκαν αργότερα να συμμαχήσουν με την Τεύτα.

Ρωμαική κυριαρχία
Στους πολέμους των Ρωμαίων κατά των Ιλλυριών του 229 π.Χ. και 219 π.Χ., η Ρώμη νίκησε τις φυλές των Ιλλυριών στην κοιλάδα των ποταμών Νερέτβα και κατέστειλε την πειρατεία που είχε καταστήσει την Αδριατική επισφαλή για το ρωμαϊκό  εμπόριο. Έγιναν δύο εκστρατείες, η πρώτη εναντίον της Βασίλισσας των Ιλλυριών Τέυτα και η δεύτερη ενάντια σε έναν Έλληνα, τον Δημήτριο του Φάρου. Η αρχική εκστρατεία του 229 π.Χ. χαρακτηρίζεται από την πρώτη ρωμαϊκή εισβολή, μέσω της Αδριατικής θάλασσας.

2ος Ιλλυρικός πόλεμος
Ο δεύτερος πόλεμος κατά των Ιλλυριών διήρκεσε από το 220 Π.Χ. μέχρι το 219 π.Χ.. Το 219 π.Χ. η ρωμαϊκή Δημοκρατία ήταν σε πόλεμο με τους Κέλτες της εντεύθεν των Άλπεων Γαλατίας και άρχιζε ο Β' Καρχηδονιακός πόλεμος. Αυτές οι περισπάσεις έδωσαν στον Δημήτριο το χρόνο που χρειαζόταν για να ναυπηγήσει νέο πολεμικό στόλο 90 πλοίων. Με αυτό το στόλο, ο Δημήτριος έπλευσε νότια στη Λύσσο και, παραβιάζοντας την προηγούμενη συνθήκη, άρχισε πόλεμο. Ο στόλος του Δημητρίου επιτέθηκε αρχικά στην Πύλο όπου συνέλαβε 50 πλοία. Από την Πύλο, ο στόλος κατέπλευσε στις Κυκλάδες, καταστέλλοντας καθ' οδόν την αντίσταση εναντίον του. Ο Δημήτριος έκανε το στρατηγικό λάθος να στείλει τμήμα του στόλου του στην Αδριατική και, με τις δυνάμεις του διαιρεμένες, η Ελληνική πόλη Διμάλη κατελήφθη από το ρωμαϊκό στόλο υπό τον Αιμίλιο Παύλο. Από τη Διμάλη, ο στόλος έπλευσε προς τη Φάρο. Οι Ρωμαίοι είχαν νικήσει. Ο Δημήτριος ξέφυγε στη Μακεδονία όπου έγινε σύμβουλος στην αυλή του Φιλίππου Ε', και παρέμεινε μέχρι το θάνατό του στη Μεσσήνη το 214 π.Χ.

Μετά από σαράντα έτη διαλείπουσας πάλης, η Ιλλυρία έγινε επαρχία το 168 π.Χ. Πέρασαν άλλα εκατό χρόνια, εντούτοις, πριν τελικά υποταχτούν οι παράκτιοι Ιλλυριοί και οι δαλματικές φυλές.

Θρησκεία
Ελάχιστα είναι γνωστα για τη μυθολογία και τη θρησκεία των Ιλλυριών. Τα λιγα που γνωρίζουμε προέρχονται κυρίως από μη ορθά αποκαλούμενους Ιλλυριούς, δηλαδη Λιβυρνούς και άλλους. Αλλά γνωρίζουμε ότι δεν ειχαν πάνθεον, σε αντιθεση με αλλους αρχαίους λαούς όπως οι Έλληνες. Η μυθολογία των Ιλλυριών είναι γνωστή μόνο μέσω της αναφοράς των θεοτήτων των Ιλλυριών στα ρωμαϊκά μνημεία της αυτοκρατορικής περιόδου, όπου και ταυτίζονται, μερικές φορές, με θεούς του κλασσικού πανθέου. Δεν φαίνεται να υπάρχει κανένας προεξέχων θεός και θα είχε υπάρξει σημαντικές διαφορές μεταξύ των διάφορων Ιλλυρικών φυλών. Έτσι οι Ιλλυριοί δεν ανέπτυξαν ομοιόμορφη κοσμολογία, στην οποία να σκηνοθετήσουν τις θρησκευτικές πρακτικές τους.

Μερικές θεότητες είναι γνωστές αποκλειστικά από την Ίστρια (όπου όμως ζούσαν Λιβύρνοι), όπως οι Εία, Μαλεσόκους, Μπορία, και Ιρία. Στη Λιβυρνία η Ανζότικα ταυτίζεται με την Αφροδίτη. Άλλα τοπικά θεονύμια περιλαμβάνουν τα Λάτρα, Σεντόνα και Ικά. Ο Μπίντους-Ποσειδώνας λατρεύτηκε μεταξύ των Ιαπόδων (που ούτε αυτοί είναι πραγματικοί Ιλλυριοί). Στον Βορρά, στα θερμά λουτρά Τοπούσκο αφιερώθηκε στον Βιντάσους και τη Θάνα, που αντιστοιχούν με τις ρωμαϊκές θεότητες Σιλβάνους και Ντιάνα. Από τα ανατολικά Βαλκάνια, η λατρεία του Θράκα ιππέα διαδόθηκε στην Ιλλυρία κατά τη διάρκεια του πρώτων αιώνων π.Χ. Ο Θεός Μεδάυρας, που αναφέρεται σε μια αφιέρωση στην Λαμβαέσις στην Αφρική από έναν ρωμαίο γερουσιαστή και ιθαγενή του Ριζίνιου, εμφανίζεται να είναι ίδιος με τον θράκα ιππέα, που περιγράφεται ιππευοντας και φέροντας λόγχη. Οι Δαλματοί ειχαν τον Αρμάτους ως θεό του πολέμου.

Κατά το Μεσαίωνα
Οι Ιλλυριοί αναφέρονται για τελευταία φορά στη συλλογή αγιολογικών κειμένων, γνωστή ως Θαύματα του Αγίου Δημητρίου (Miracula Sancti Demetri) η οποία γράφτηκε κατά τον 7ο αιώνα μ.Χ.

Στον Εθνικισμό
Αλβανικός Εθνικισμός (γνωστός ως Αλβανισμός    η Πάν-Αλβανισμός  ) αναφέρεται σε εθνικιστικές αλβανικές ιδεολογίες και θεωρίες που συγκροτήθηκαν επι κομμουνιστικής Αλβανίας (1945-1991), τη συνεχισή τους στη σύγχρονη Αλβανία καθώς και την εξάπλωση τους στο Κόσοβο. Η αλβανικη εθνικιστική ιδεολογία θεωρεί οτι οι Αλβανοί είναι Ιλλυριοί και τους ταυτίζει με μη Ιλλυρικούς λαούς όπως τους Αρχαίους Έλληνες τους μυθικούς Πελασγούς και τους Ετρούσκους δίνοντας σε όλους αυτούς τους λαούς αλβανική προέλευση. Αυτού του είδους οι ιδεολογίες συσχετίζονται με αλυτρωτισμό και αισθήματα υπεροχής έναντι άλλων λαών και εθνών (σωβινισμός). .
 * Δες Αλβανικός Εθνικισμός

Πηγές

 * Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, (τόμοι Γ1, Γ2, Δ), Εκδοτική Αθηνών, 1972.
 * John Wilkes. The Illyrians, Blackwell, 1992. ISBN 0-631-14671-7

Εξωτερικοί Σύνδεσμοι

 * Η Ιλλυρία στην εγκυκλοπαίδεια Brittannica
 * Ο πολιτισμός Χάαλστατ στην εγκυκλοπαίδεια Brittannica
 * Χάρτης της ιλλυρικής επέκτασης, από το Πανεπιστήμιο του Όρεγκον

Δες επίσης

 * Παννονία
 * Ιλλυριός
 * Δάρδανος ο Ιλλυριός
 * Βιρκέννα

Илирия Ilirija Il·líria Ilýrie Illyria Illyrien Illyrien Illyria Ilirio Iliria Illüüria fa:ایلیریا Illyria Illyrie Illyrje Iliria איליריה Illyria Illyría Illiria イリュリア ილირია 일리리아 Ilyrija Ilīrija Илирија Illyrië Illyria Illyria Illyrie Iliria Ilíria Iliria Иллирия Ilirija Illyria Ilirët Illyrien İllirya Іллірія 伊利里亚