Qumështi

Qumështi është prodhim i lëngëshëm i pa tejdukshëm me ngjyrë të bardhë që prodhohet nga gjëndrrat qumshtore të femrave gjitare (tek njerëzit e kafshët). Gjendrrat gjitare janë posaçërisht të specializuara për taitjen e qumështit. Aftësia e prodhimit të qumështit nga ana e femrave gjitare është karakteristika kyçe që i bën të dallohen.

Femrat gjitare zakonisht e bëjn prodhimin w qumështit pas lindjes dhe qumështi bëhet ushqimi kryesorë i të voglit. Të ushqyerit e të voglit nga qumështi i gjitarit të llojit të njejtë (njeriu me qumësht njeiu, lopa me umësht lope etj.) ndihmon në mbrojtjen e të voglit nga sëmundje të shumta, duke i shtruar imunitetin.

Meshkujt e tëgjitha llojeve të gjitarëve kan gji që janë pjesë kryesore e strukturës trupore të tyre gjiare, por nuk prodhojn qumësht.

Komponentët e qumështit të pa përpunuar janë të ndryshme varësisht nga lloji i gjitarit, gjithashtu qumështi ndryshon në përbërje edh brenda llojit varësisht nga raca ose kushtet tjera, por në tëgjitha rastet përmban sasi të konsiderueshme të yndyrës së ngopur, proteinave, kalciumit si dhe vitaminës C. Për fat të keq gjat ngrohjes së qumështit vitamina C shkatërrohet.

Njerëzi si dhe gjitarët tjerë mund të ushqehen me qumësht nëne gjat fëmijërisë së tyre. Disa gjitarë humbasin aftësinë e prodhimit të qumështit edhe për shkak të mos largimit të tijë nga gjinjtë.

Disa kafshë prodhojnë qumësht edhe pas kohës së caktuar të ushqimit të të voglit kështu që njerëzit i shfrytëzojnë këto gjitarë për mbledhjen e qumështit dhe përdorimin e tijë për prodhimin e ushqimeve të dryshme.

Prodhimtaria industriale
Në botën moderne qumështi prodhohet në nivel industiral. Niveli i konsumimit të qumështit është shumë i lartë gjithashtu edhe format e prodhimit, konzervimit e paketimit janë të llojeve të ndyshme.

Prdhimet të cilat për bazë kan qumështin janë të a numërta.


 * Prodhimet kryesore të qumshtit janë: kosi, gjiza, gjathi, (ajrani).


 * Prodhimet tjera të qumshtit: akulloreja,

Kafshët qumshtore
Kafshët qumështi i të cilëve përdoret për ushqim janë:
 * lopa
 * buallica
 * delja
 * dhija
 * pela
 * gomari
 * deveja
 * bafallo e ujit
 * dreri

Qumështi i balenës nuk konsumohet nga njerëzit, por është qumështi më yndyrorë me sasi mesatare: 10.9% proteina, 42.3% yndyrë dhe 2.0% llactozë dhe furnizon 443 kcal  energji për 100 gram.

Qumështi njerëzorë nuk prodhohet e as nuk shpërndahet industrialisht ose komercialisht, por megjithatë ekzistojnë banka në të cilat mund të dhurohet qumësht njerëzorë për shpërndarjen e tijë tekfoshnjat të cilat do të kishin të mira nga ai qumësht.

Përveç gjitarëve të rradhitur mësipër edhe të gjitha gjitaret tjera prodhojn qumësht, por janë të rralla ose rrallë herë prodhojnë qumësht përveç për të vegjëlit e tyre.

Përbërja e qumështit
Milk Composition Analysis, per 100 grams

Shih edhe

 * kosi
 * gjathi
 * gjiza

Lidhje të jashtme
Melk ወተት حليب Lleche Millk'i Muich Pėins Малако Мляко Nɔnɔ Laezh Mlijeko Llet ᒎᒎᔑᓈᐴ Mléko Llaeth Mælk Milch Γάλα Milk Lakto Leche Piim Esne fa:شیر (لبنیات) Maito Lait Lat Bainne חלב Mlijeko Tej Կաթ Lacte Susu Lakto Mjólk Latte 乳 Susu რძე 우유 Milesch Lac Mèlk Míliki Pienas Piens Млеко പാല്‍ Сүү Chichihualātl Melk Melk (drank) Mjølk Melk Lait Abe' Lach Millich Mleko Leite Lichi Lapte Молоко Amata Milk Mlieko Mleko Млеко Mjölk பால் นม Gatas Süt Söt Молоко Sut Sữa Laecea מילעך 牛奶 Leng 奶