Përdoruesi:Dan/Koka

thumb|200px|Zgjerimi më i madh i Perandorisë Romake. Perandoria Romake (latinisht: Imperium Romanum) ishte perandoria e ngritur dhe e qeverisur nga qyteti i Romës gjatë qindvjeçarëve 6 p.e.r. dhe 5-6 e.r.

Dy datat që shënojnë fillimin dhe fundin e perandorisë romake janë viti 27 p.e.r., fillimi i vitit të principatës së Oktavianit, me marrjen e titullit "August", dhe 395 e.r., kur me vdekjen e Teodosit perandoria u nda përfundimisht mes në pjesën perëndimore (pars occidentalis) dhe atë lindore (orientalis).

Shtysa e perandorisë romake ishte "Senati dhe Populli i Kuiritëve Romakë" (Senatus Populusque Quiritium Romanorum) shkurt, "S.P.Q.R."

Nga koha e Augustusit gjer ne Rënien e Perandorisë Perëndimore, Roma zotëronte Evroazinë Perëndimore dhe Afrikën e Veriut dhe përbënte shumicën e popullsisë së rajonit. Zgjerimi i Perandorisë Romake nisi shumë më parë se shteti Romak të kthehej në një perandori dhe arriti kulmin e saj nën Perandorin Trajan me pushtimin e Dacisë në vitin 106. Në këtë kulm sipërfaqja e zotëruar nga Perandoria Romake përfshinte rreth 5 900 000 km².

Tregtia, artet dhe kultura arritën lulëzimin e parë të lartë të tyre gjatë kohës së Perandorisë romake dhe në zonat e qeverisura nga ajo, poashtu cilësia dhe niveli i popullsisë së asaj kohe do të duhej të riarrihej në Evropë dhe Afrikën e Veriut shekuj më vonë.

Perandoria Romake ushtronte ndikimin e saj jo vetëm brenda kufinjve të saj, por edhe përtej tyre. Në gjysmën e saj lindore ky ndikim u përzie me elemente greko-helene dhe orientaliste. Përkundrazi Perëndimi u latinizua.

Gjuha latine si gjuha e Romës, ishte gjuha zyrtare që përdorej në mbarë Perandorinë romake. Megjithëkëtë, në perandorinë romake u përdorën dhe u ruajtën edhe gjuhët vendase. Latinishtja ka qenë me pas në mbarë Evropën me qindra vjet gjuha e të shkolluarve, sidomos në shkencë, gjer në kohën baroke. Ende në ditet e sotme latinishtja përdoret dhe rikrijohet në disa degë të shkencës, si p.sh. në mjekësi dhe biologji. Prej gjuhës latine kanë lindur disa gjuhe moderne romane Evropiane (Italishtja, Frëngjishtja, Spanjishtja, Portugalishtja dhe Rumanishtja, si edhe Ladinishtja dhe Retoromanishtja). Shumë fjalë të huazuara gjenden në gjuhët gjermanike dhe në sllavishten. Edhe gjuha shqipe është ndikuar shumë nga latinishtja dhe në të gjenden shumë huazime nga latinishtja.

Gjuha latine ka mbetur gjuha meshtare e kishës katolike romake deri në Këshillin e Dytë Vatikanor.

Fundi i Perandorisë Romake zakonisht është, edhe nëse jo shumë i saktë, 4 shtatori i vitit 476, kur perandori i fundit i Perandorisë Romake të Perëndimit, Romulus Augustus u hoq dhe nuk u zëvendësua. Megjithatë, Diokleciani, që u tërhoq në vitin 305, ishte perandori i fundit i një perandorie të pandarë, kryeqyteti i së cilës ishte Roma. Pas ndarjes së perandorisë në atë të Lindjes dhe të Perëndimit, të dyja pjesët vazhduan t´a paraqisnin veten si "Perandoria Romake". Perandoria Romake e Perëndimit u prir dhe ra gjatë qindvjeçarit të 5-të dh 6-të. Perandoria Romake e Lindjes (e cila përvetësoi më vonë gjuhën greke si gjuhën e saj zyrtare), njihet gjerësisht sot is Perandoria Bizantine, i ruajti traditat ligjore dhe kulturore greko-romake së bashku me elementet helenike dhe ortodokse të krishtera edhe për një mijëvjeçar tjetër, gjer në rënien e saj në duart e Perandorisë Osmane në vitin 1453.

Vlen të përmendet se, ndikimi në kulturë, ligj, teknologji, arte, gjuhë, fe, qeverisje, ushtri, dhe arkitekturën e qytetërimeve që pasuan vazhdon ende sot. Sistemi qeveritar i Perandorisë Romake ka ndikuar shumë në sistemin shtetëror Evropian para së gjithash në drejtësi dhe ligjshmëri.

Perandorët ilirë
Disa perandorë të tjerë me prejardhje ilire, apo pjesërisht të lindur në Iliri, veçanërisht afër qytetit të Sirmiumit. Megjithëkëtë, ata nuk përfshihen mes perandorëve ilirë. Në renditje kronologjike ata janë: (Kjo listë nuk është përfundimisht e plotë.)
 * Klaudiusi II goti (268-270), nga Panonia e Poshtëme.
 * Kuintilusi (270), vëllai i tij.
 * Aureliani (270-275), nga Panonia.
 * Markus Klaudius Tacitus (275-276), nga Umbria.
 * Florianusi (276), ndoshta gjysmë vëllai i tij poashtu nga Umbria.
 * Probusi (276-282), nga Panonia.
 * Markus Aurelius Karus (282-283), tradicionalisht përfshirë mes të ashtuquajturve "Perandorë Ilirë", lindur në Narbo të Galisë. Numeriani (283-284) dhe Karinusi (284-285) ishin bijtë e tij.
 * Para epokës së perandorëve ilirë:
 * Trajan Deciusi (249-251)
 * Pas epokës së perandorëve ilirë:
 * Diokleciani (285-306), lindur në Dalmaci
 * Maksimianus Herkulius (285-310)
 * Konstantini I i Madhi dhe familja e tij.
 * Justini I, lindur pranë Dardanisë.
 * Justiniani I i Madh.
 * Lista e saktë e Perandorëve Romakë. Perandorët ilirë.

Lidhje të jashtme
Romeinse Ryk Römisches Reich Rōmānisc Rīce إمبراطورية رومانية Imperiu Romanu Рымская імперыя Рымская Імперыя Римска империя রোমান সাম্রাজ্য Impalaeriezh roman Rimska imperija Imperi Romà crh:Roma İmperiyası Starověký Řím Yr Ymerodraeth Rufeinig Romerriget Römisches Reich Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία Roman Empire Romia Imperio Imperio Romano Rooma riik Erromatar Inperioa fa:امپراتوری روم Rooman valtakunta Na Matanitu ki Roma Empire romain Romeinske ryk Imperio Romano Lò-mâ Ti-koet הקיסרות הרומית रोमन साम्राज्य Rimsko Carstvo Római Birodalom Imperio roman Kekaisaran Romawi Rómverska keisaradæmið Impero romano ローマ帝国 latmo sosygugje'a Kakaisaran Romawi რომის იმპერია 로마 제국 Emperoureth Romanek Imperium Romanum Imperio Romano Réimescht Räich Impè Roman Romos imperija Romas impērija Римска империја റോമാ സാമ്രാജ്യം Imperu Ruman Röömsch Riek रोमन साम्राज्य Romeinse Rijk Romerriket Empèri Roman Cesarstwo rzymskie Imperi Roman Império Romano Romanu qhapaq llaqta Imperi roman Imperiul Roman Римская империя Mpiru rumanu Rimsko Carstvo Roman Empire Staroveký Rím Rimski imperij Le Malo o Roma Римско царство Romerska riket Dola la Roma ரோமப் பேரரசு จักรวรรดิโรมัน Roma İmparatorluğu Римська імперія رومی سلطنت Inpero Roman Đế quốc La Mã Romeins Ryk 羅馬帝國 Lô-má Tè-kok 羅馬帝國