Bashkimi Sovjetik

Bashkimi Sovjetik apo Bashkimi i Republikave Socialiste Sovjetike shkurtesa BRSS deri në vitin 1991 ishte shteti me sipërfaqen më të madhe në botë. Shtrihej nga Evropa lindore deri në Azi dhe së bashku me sipërfaqen ujore kishte 22,4 milion kilometra katrorë. Në këtë sipërfaqe jetonin 284,4 milion banorë. Kryeqytet i këtij shteti ishte Moska ndërsa gjuhë shtetërore ishte rusishtja dhe në 15 republikat e bashkësisë, 20 republikat autonome dhe 8 territoreve autonome si gjuhë zyrtare ishin gjuhët e popujve përkatës.

Historia
Historia e Bashkimit Sovjetik fillon më 7/8 nëntor 1917 me Revolucionin e Tetorit (sipas kalendarit të vjetër 25/26 tetor 1917). Në 1918 nga bolshevikët proklamohet Federata Socialiste Ruse e Republikave Sovjetike, nxjerra e Kushtetutës së parë dhe më 17 korrik vrasja e familjes së Carit. Më 3 mars 1918 nënshkruhet marrëveshja e paqes me të cilën Bashkimi Sovjetik heq dorë nga sundimi në Poloni, vendet Baltike, Ukrainë, Finlandë dhe nga vendet e kërkuara në Kazakistan nga ana e Turqisë. Në maj të po këtij viti pason krijimi i shteteve jugore, Armenisë, Azerbajxhanit dhe Gjeorgjisë.

Armata e Kuqe del si fituese kundër Armatës së Bardhë (Gardistët e Bardhë) dhe trupave nga jashtë. Gjatë viteve 1919/20 Armata e Kuqe ri-pushton Ukrainën, më 1920 pushton Armenin, Azerbajxhanin, më 1921 edhe Gjeorgjinë ndërsa fillon luftën me Poloninë që zgjatë deri më 1921. Më 1919 themelohet Kominterna. Bashkimi Sovjetik më 1920 nënshkruan marrëveshjen për paqe me Estonin, Letonin dhe Finlandën, armëpushimin me Poloninë me të cilën edhe ri-tërheq kufirin.

Gjatë vitit 1921 shtypja e kryengritjes kundër bolshevikëve katastrofa e urisë merr 4-5 milion jeta të banorëve. Lenini ndërmerr reforma ekonomike për mënjanimin e pasojave të luftës. Më 1922 Bashkimi i Federatës Ruse me Ukrainë, Bjellorusinë, Transkauzinë në Bashkimin e Republikave Socialiste Sovjetike. Po në këtë vit Stalin vije në postin e Sekretarit Gjeneral të Partisë Komuniste të Rusisë, krijo një grup dhe eliminon kundërshtarët (Trockij, Sinovjen, Kamenev, Buharin) dhe merr pozicione e të parit të Sovjetëve. Më 1924 vdesë Lenini, krijohen disa republika dhe disa ndryshime me karaktere të zgjedhjes së problemeve etnike.

Sistemi Shtetëror
right|400px Sipas Kushtetutës bashkimi Sovjetik ishte Bashkësisë Shtetërore Shumë Nacionale Komuniste e cila kuptohej si diktaturë e proletariatit dhe që paraqitej me veprime totalitare me ndikime të ndryshme. Që me Kushtetutën e vitit 1936 (e bazuar në atë të 1924-ës) sigurohej roli prirës i Partisë Komuniste d.m.th Partisë Komuniste të BRSS-së në të gjitha lëmit shtetërore dhe shoqërore. Kjo e bënte që Bashkimi Sovjetik të kishte futur thellë sistemin shtetëror një partiakë që nga 1924-ta i cili ishte centralizuar dhe diktonte administratën, ekonominë dhe sistemin qeverisës.

Pas Kushtetutës së vitit 1977 (me ndryshime të shumëfishta; para së gjithash më 1 dhjetor 1988 dhe 1 mars e 26 dhjetorë 1990) sinjalizohej që Kryesia e Lartë Ekzekutive Sovjetike të kalonte në Kryesi kolektive. Kështu parashihej që funksioni i kryetarit të shtetit të i jepej të zgjedhurit drejt për drejt për një mandat pesë vjeçar. "De facto" praktikohej që Sekretari Gjeneral i Partisë Komuniste të BRSS-së të ishte prezantuesi më i lartë i shtetit, krye pari i shtetit.

Më 1990 presidenti i zgjedhur drejtë për drejtë për një mandat pesë vjeçar kishte një funksion të fuqishëm dhe merrte pozitën më të lartë, funksionin e krye parit të shtetit ndërsa veprimet e larta shtetërore dhe legjislative që nga 1989-ta i merrte Kongresi i Deputetëve të Popullit (2250 anëtarë, me mandate 5 vjeçare). Në kompetenca të kongresit ndër të tjera ishin edhe ndryshimet e Kushtetutës, çështjet themelore të brendshme dhe të jashtme si dhe zgjedhja e Krye Parit të Sovjetëve.

Si aktivist ligjvënës dhe organ kontrollues sinjalizohej Krye Pari i Sovjetëve (deri më 1989 Organi më i lartë/fuqiplotë) i përbërë nga dy dhoma me të drejta të barabarta dhe që secila kishte nga 271 deputet me mandat 5 vjeçar (të Bashkimit dhe të Kombeve). Nën kompetencat e tyre ishin ndër të tjerat edhe emërimi i kabinetit nën udhëheqjen e kryeministrit dhe të gjykatës kushtetues të Bashkimit Sovjetik. Punët e qeveris ishin në duar të Këshillit të Ministrave (deri më 1946 Këshilli i Komisionarëve të Popullit) nën udhëheqjen e kryeministrit.

Me fshirjen e të drejtës udhëheqëse të Partisë Komuniste të BRSS-së nga Kushtetuta në vitin 1990 u krijuan rrethanat e krijimit të sistemit shumë partiak. E drejta kushtetute e BRSS-së, 15 Republikat i shikonte si shtete të pavarura me të drejtë shkëputje, në të vërtet gjitha kompetencat gjendeshin në duar të Bashkësisë, shteti dhe kisha ishin të ndara. Kushtetuta i garantonte qytetarëve lirinë fetare dhe ateistëve propagandën kundër fesë. Feja ishte e kufizuar në lëmin kulturorë ndërsa veprimet fetare me fëmijët dhe të rinjtë ishin të ndaluara.

Sowjetunie Sowjetunion Unión de Republicas Sozialistas Sobieticas Sofiet Gesamnung الاتحاد السوفيتي Xunión Soviética Sovet İttifaqı Советтар Союзы Tarību Sājonga Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік Съюз на съветските социалистически републики সোভিয়েত ইউনিয়ন Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika Unió de Repúbliques Socialistes Soviètiques Unyong Sobyet crh:Şuralar Sotsialistik Cumhuriyetler Birligi Sovětský svaz Съвѣтьскъ Социалистичьскъ Димократїи Съвѫзъ СССР Yr Undeb Sofietaidd Sovjetunionen Sowjetunion Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών Soviet Union Sovetunio Unión Soviética Nõukogude Liit Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna fa:اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی Neuvostoliitto Sovjetsamveldið Union des républiques socialistes soviétiques Sowjetuny An tAontas Sóivéadach Aonadh Sobhiat URSS - СССР Unnaneys ny Pobblaghtyn Soveidjagh Soshiallagh ברית המועצות Sovjetski Savez Szovjetunió Խորհրդային Միություն Union Sovietic Uni Soviet Soviet-Uniono Sovétríkin Unione Sovietica ソビエト連邦 სსრკ Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы សហភាព សូវៀត ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ 소비에트 연방 Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst Советтик Социалисттик Республикалар Союзу Unio Rerum Publicarum Socialisticarum Sovieticarum Sowjetunioun Tarybų Sąjunga Padomju Savienība Сојуз на Советските Социјалистички Републики സോവിയറ്റ് യൂണിയന്‍ Зөвлөлт Холбоот Улс सोवियेत संघ Kesatuan Republik Sosialis Soviet Sovjet-Unie Sovjetunionen Sovjetunionen Unnion Soviétique Union de las Republicas Socialistas Sovieticas Советон Цæдис Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich União das Repúblicas Socialistas Soviéticas Susyalista Suwit Republikakunap Huñun Uniunea Sovietică Союз Советских Социалистических Республик Unioni Suviètica Soviet Union Sovjetski Savez සෝවියට් සංගමය Union of Soviet Socialist Republics Sovietsky zväz Sovjetska zveza Савез Совјетских Социјалистичких Република Sovjetunionen Umoja wa Kisovyeti szl:Sojuš Socjalistyčnych Sowjeckich Rypublik சோவியத் ஒன்றியம் సోవియట్ యూనియన్ Иттиҳоди Шӯравӣ สหภาพโซเวียต Unyong Sobyet Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Советлар Берлеге Союз Радянських Соціалістичних Республік Sovet Sotsialistlik Respublikalar Ittifoqi Union Sovietica Liên Xô סאוועטן פארבאנד 苏联 Soviet Siā-hōe-chú-gī Kiōng-hô-kok Liân-ha̍p 蘇聯