Estonia

Republika e Estonisë apo Estonia (anglisht: Estonia; estonisht: Eesti Vabariik apo Eesti) ndodhet në pjesën veriore të Evropës. Republika baltike është anëtare e Bashkësisë Evropiane që nga viti 2004. Shteti që fitoj pavarësinë me shkatërrimin e Bashkimit Sovjetik, në jug kufizohet nga Letonia ndërsa në lindje të sajë është Rusia. Nga gjiri i Finlandës në veri ndahet me Finlandën dhe Suedinë ndërsa Deti Baltik e ndanë atë në pjesën perëndim me pjesën jug-lindore të Suedisë.''

Historia
Sipas burimeve estoneze, këto vise kanë qenë të popullzuara nga koha gjersa kjo pesë e rruzullit ka qenë e ngrirë, diku rreth 11,000-13,000 vite më parë. Banorët më të vjetër llogaritet të kenë jetuar pran një lumi të quajtur sot Pärnu, afër qytetit Sindi (banorët e fshatit Pulli- në pjesën e djathtë të lumit). Këto vendbanime datojnë që nga mileniumi i VIII p.e.s.

Krishterimi në Estoni ka ndodhur pasi që gjermani "Livonian Sword Brethren" dhe Danimarka pushtuan këtë vend në vitin 1227. Fuqi të cilat kanë pushtuar këtë vend kanë qenë të ndryshme si Danimarka, Suedia, Polonia dhe së fundi (1710 de facto, 1721 de juro me Traktatin e Nystad-it) Rusia. Po thuaj se gjata këtyre pushtimeve paria dhe klasa lartë dhe mesme e shoqërisë Estoneze përbëhej nga shumica gjermanëve baltikë deri më 1918. Pas shpërbërjes së Rusisë Imperialiste, pas Revolucionit të Tetorit, Estonia deklarohet si Republikë e pavarur më 24 shkurt 1918. Pas Luftës Çlirimtare Estoneze dhe Traktatit të Tartur-it të nënshkruar më 2 shkurt 1920, Estonia ka 22 vite pavarësi, me një qeverisje të ngjashme parlamentare si qeveria e rivendosur më 1992, pas kolapsit të Sovjetikëve BRSS. Ky lloj qeverie në Estoni thirret Riigikogu dhe parlamentarët zgjedhën nga gjithë banorët në Estoni, mbi moshën 18-vjeçare. Riigikogu, ishte shpërbërë në vitin 1934 dhe vendi udhëhiqej me dekrete të presidentit Konstantin Päts, deri më mbajtjen e zgjedhjeve parlamentare në vitin 1938

Në qershore të vitit 1940, Estonia okupohet nga truat sovjetike, si rrjedhë e paktit Gjermano Sovjeti të nënshkruara në Molotov-Ribbentrop në vitin 1939. Inteligjenca e vendit si dhe shumë politikan ndër të cilët ishte edhe presidenti Konstantin Päts (u deportua në Rusi), u vranë dhe u keqtrajtuan apo deportuan në Rusi. Nga 1941-1944 ky vend ishte i okupuar nga Gjermania fashiste, pra derisa forcat gjermane nuk u munden nga sovjetikët. Pavarësinë, Estonia e ka rifituar më 20 gusht 1991 me Revolucionin e Këngës dhe me kolapsin e BRSS-së. Që nga kjo kohë ditë kombëtare në Estoni, ka mbetur 20 gushti.

Trupat e fundit sovjetike janë larguar nga Estonia më 31 gusht 1994,ndërsa më 29 mars 2004, Estonia ju bashkëngjitë Paktit Verior (NATO). Pranimi i saj në Bashkësinë Evropiane (BE) është bërë zyrtarisht më 1 maj 2004.

Më 18 maj 2005, Estonia ka nënshkruar marrëveshjen për kufijtë me Rusinë, kufijtë e Estonisë kanë mbetur ata që kanë qenë përdorur që nga 1991-ta, dhe që parlamenti Riigikongu i ka ratifikua më 20 qershor 2005. Pas këtij ratifikimi nga ana e estonezëve ka reaguar Rusia, duke pohuar se në preambulën Estoneze përfshihen pjesë të territorit të Estonisë gjatë kohës së BRSS dhe indirekt ato e reflektojnë kohen e okupimit dhe kjo është një desaster, dhe më së miri është që të i ri-fillojnë negociatat për këtë çështje.

Politika

 * Artikulli kryesor Sistemi shtetrorë

Njësitë administrative

 * Artikulli kryesor Njësitë administrative të Estonis

Estonia ka 15 njësi administrative të quajtura "makonad" (org.:maakonnad; njëjës: maakond) dhe ato janë:

thumb|400px|[[Njësitë administrative "Makonad" të Estonisë]]
 * Harju maakond
 * Hiiu maakond
 * Ida-Viru maakond
 * Jõgeva maakond
 * Järva maakond
 * Lääne maakond
 * Lääne-Viru maakond
 * Põlva maakond
 * Pärnu maakond
 * Rapla maakond
 * Saare maakond
 * Tartu maakond
 * Valga maakond
 * Viljandi maakond
 * Võru maakond

Gjeografia

 * Artikulli kryesor Gjeografia e Estonisë

Sipërfaqja e përgjithshme e Estonisë është 45,226 km2, shtrihet rreth koordinatave gjeografike 59 00 V, 26 00 L dhe 43,211 km2 të kësaj sipërfaqeje janë tokë ndërsa 2,015 km2 ujë. Vija bregdetare e Estonisë është 3,794 km e gjatë.

Klima në Estoni është oqeanike me lagështi bregdetare, me dimër të butë dhe verë të ftohtë.

Relievi i Estonisë është teren kryesisht i rrafshët në pjesën veriore dhe malorë në pjesën jugore. Pika më e ultë gjendet përgjatë bregdetit në detin baltik (0m) dhe ajo më e lara në lartësi mbidetare prej 318 metrave në vendin e quajtur Suur Munamagi

Ekonomia

 * Artikulli kryesor Ekonmia e Estonisë

Demografia

 * Artikulli kryesor Demografia e Estonisë

Duke pasur vetëm 1.3 milion banorë, Estonia është një ndër vendet më së paku të populluara në Bashkimin Europian. Rritja e popullsisë është 1.41 fëmijë në muaj. Estonia ka pak qytete të mëdha, më të populluarat janë Talini, Tartu, Narva, Kohtla-Järve dhe Pärnu.Regjoini më i madh është pa dyshim ai i Talinit, përfshirë këtu qytetet Maardu, Saue dhe komuna më të vogla si Viimsi, Tabasalu, Vääna-Jõesuu and Männiku.

Kultura

 * Artikulli kryesor Kultura e Estonisë

Të tjera

 * Telekomunikacioni
 * Transporti
 * Ushtria
 * Pushime

Lidhje të jashtme

 * Qeveria	:
 * Kryetari	:
 * Parlamenti	:
 * Ministria	:
 * Official State Website (eRiik) (anglisht)
 * Estonia Country Guide


 * Estonica - from A to Z about Estonia
 * Estonia Pictures
 * Estonia Map

Burime të dhënash
ace:Èstonia Estland Estland ኤስቶኒያ Estonia Estland إستونيا ܐܣܛܘܢܝܐ arz:استونيا Estonia Estoniya Estland Estėjė Estonya Эстонія Эстонія Естония Estonia ইস্তোনিয়া এস্তোনিয়া Estonia Estonija Estònia Эстони Estonia Estonia crh:Estoniya Estonsko Estóńskô Є́сть Эстони Estonia Estland Estland Estonya Estniska ཨིསི་ཊོ་ནི་ཡ། Estonia Εσθονία Estonia Estonio Estonia Eesti Estonia fa:استونی Viro Eesti Estland Estonie Èstonie Estonie Estlân An Eastóin Eastòinia Estonia - Eesti Etoña ઈસ્ટોનિયા Yn Estaan Oi-sâ-nì-â ‘Esetonia אסטוניה एस्टोनिया hif:Estonia Estonija hsb:Estiska Estoni Észtország Էստոնիա Estonia Estonia Estonia Estonia Estonia Eistland Estonia エストニア estis ესტონეთი kab:Isṭuni Estonia Эстония Estland ಎಸ್ಟೊನಿಯ 에스토니아 Estonya Эстония Estoni Эстония Estonia Estonia Estland Esland Estònia Estonia Estonia Estija Igaunija mdf:Эсти мастор mhr:Эстоний Естонија എസ്റ്റോണിയ Эстон एस्टोनिया Estonia Estonja myv:Эстэнь Мастор Estonia Estonia Eestland Estlaand इस्टोनिया Estland Estland Estland nov:Estonia Estonnie Ééstii Bikéyah Estònia Эстони Estonia Estonia Eschdooni Estonya Estonia Estònia pnb:اسٹونیا اېسټونيا Estónia Istunya Estoniya Estonia Estonia Эстония एस्टोनिया sah:Эстония Estònia Estonia Estonie Estlánda Estonija Estonia Estónsko Estonija Естонија IWestoniya stq:Estlound Estland Estonia szl:Estůńijo எசுத்தோனியா ఎస్టోనియా Estónia Эстония ประเทศเอสโตเนีย Estonya Estonia Estonya Estoniä Эстония ئېستونىيە Естонія استونیا Estoniya Estonia Estonia Estland Lestiyän Estonya Estooni wuu:爱沙尼亚 עסטלאנד Estonia 爱沙尼亚 愛沙尼亞 Eesti 愛沙尼亞