PoetsOfPrizren

http://www.kosovahaber.net/?page=2,22,3489

PRİZREN DİVAN EDEBİYATI ŞAİRLERİ Prizren’de şairlerin belirmesine kentte kültür hayatının gelişmiş olması etki etmiştir. Çünkü 1513 yılında tasdıklanan Suzi Çelebi Vakıfnamesine göre Suzi Çelebi’nin eğitmen olarak çalıştığı bir okul açtığını, kütüphane kurduğunu, XV. yüzyılda Mehmed Paşa’nın Prizren’de Medrese ve kütüphane kurduğunu, Mevlana müderris Ali Efendi’nin 1581 yılında bir medrese kurduğunu, Mahmut Paşa’nın ve Yavuz Mehmet efendinin birer medrese kurduklarını ve birçok mektebin çalıştığını vakıfnamelerden öğreniyoruz. Bu medrese ve mektep binalarının kimileri bugün de ayakta duruyorlar. 1874 yılının Prizren salnamesine göre kentte 23 caminin, 2 mescidin, 4 medresenin, 15 türbenin, 21 okulun varolduğunu 15 Ağustos 1871 yılında yayın hayatına başlayan “Prizren” gazetesinin 1874 yılına kadar yayımlandığını ve kentte varolan Sinani, Kadiri, Rufai, Halveti, Sa’di ve Melami tekkelerinin birer kültür ocağı olarak da etkinlik göstermeleriyle şairlerin belirmesine neden olduğunu bildiriyor. 1988 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları (Türkiye – Ankara) arasında Doç. Dr. Haluk İpekten, doç. Dr. Recep Toparlı, Doç. Dr. Naci Okçu ve Yrd. Doç Dr. Turgut Karabey tarafınca hazırlanmış Tezkirelere göre divan edebiyatı isimler sözlüğü kitap olarak yayımlandıktan sonra Prizren şairleri hakkında bilgi edinme olanakları sağlanmıştır. Bu isimler sözlüğünde yer alan Prizrenli şairler şunlardır:

1.AŞIK ÇELEBİ (1529 – 1572) Atai’ye göre Prizrenli’dir. Asıl adı Pir Mehmet’tir. Babası Ali (ö.1535) I.Selim zamanında İnegöl kadısı oldu, çok iyi Farsça bilen ve muamma çözmede ustaydı. İyi müfretleri vardır. Âşık Çelebi’de babasının izinden giderek Ebusuud’un fetva eminliğini yaptı. Daha sonra Silivri, Priştine, Serfiçi ve Narda’ya kadı oldu. Sonra Alaiyye’ye atandı. Bu görevinden memnun olmayıp Kanuninin ünlü gazelini tanzir edince Niğbolu’ya kadı oldu azledildi. II. Selim, Belgrad’tan İstanbul’a gelirken “Lummiyye” bir gazel sunup Kratova kadılığını aldı. Üsküp’te öldü. Üsküp’te türbesi Kadı sözcüğünden “Gazi baba” olarak söylendi. 163 yılında olagelen depremde türbesi yıkıldı ama bulunduğu yer Gazi baba olarak kaldı ve Üsküp’ün en büyük bir belediyesi oldu.

Aşık Çelebi’nin “Sigetvar-name”, “Mecmua-i Sükük”, “Hadis-i Erbain”, “Ravzatüş-şüheda”, “Şakayik çevirisi”, “Meşairü-ş şu’ara” ve “Divanı” vardır.

2.BAHARİ (ö.958–1551). Asıl adı Ali’dir. Latifi’ye göre Prizren’de doğdu. Seydi Çelebi’den mülazim oldu. Edirne ve karaferye’de müderislik yaptıktan sonra bazı ileri gelenlerin çocuklarına hocalık, ardından da kadılık yaptı. Önceleri Kemali, daha sonra Bahari mahlasını kullandı. Edirne’de öldü.

Tarih düşürmede ustaydı. “Yusuf u Züleyha”sı ve “Divan”ı vardır.

3.MÜMİN. Prizren’de doğdu. Asıl adı Abülmümindir. Nehari’nin oğludur. Sa’di Çelebi’den ders aldı. Sonra sarayda baltacılar hocası oldu. Emekliye ayrılarak inzivaya çekildi.

“Safur-name”, “Erkani Hamse-i İslamiye” ve “Divan”ı vardır.

4.NEHARİ. (ö 929/1522) Prizren’de doğdu. Sayı’nın kardeşidir. Öğrenim gördü. Bir süre sonra kasabasında inzivaya çekildi.

Güzel şiirleri vardır.

5.SA’Yİ. (ö. 1538 önce) Prizren’de doğdu, öğrenimini tamamladıktan sonra beklediği ilgiyi göremeyince Prizren’de uzlete çekildi. Bir gazelinin dönemin padişahı II. Beyazid tarafından beğenilmesi üzerine saraya davet edilerek gılman hocası tayin edildi. Sa’yi Nehari’nin kardeşidir. Yavuz dönemi sonunda, Latifi’ye göre Kanuni devri başında öldü.

Şiir ve inşasıyla tanındı. Camilerde okunan bir tarifatı ve gemicilik ıtılahı ile ilgili bir kasidesi meşhurdur.

6. SUZİ. (ö.931/1524-25) Üsküp yakınındaki Prizren kasabasında doğdu. Öğrenim gördükten sonra görev almadı. Mihail oğullarından Ali ve Mehmet Bey’lerin hizmetinde bulundu. Nakşibendî tarikatına girdi. Bir ara kadılık yaptı. Yavuz Sultan Selim dönemi şairlerindendir.

Şiirleri lirik ve temizdir. Mihal oğlu Ali Bey’in Bosna uçlarındaki gazalarını nazmetti. Bu mesnevisi 15.000 beyittir.

7.SÜCÜDİ. (ö.1538’den önce) Prizren’de doğdu. Çok içki içmesinden dolayı kendisine sucu iti derlerdi. Piri Paşa ve Tazi – zade Cafer Çelebi merebbalarındandır. Divan kâtibi ve sonra bölük silahtar kâtibi olmuştur. Bu görevde iken öldü.

İshak Çelebi’nin Sultan Beyazid devri tarihini, Sultan Selim’in Arap ve Acem fethini yazarak zeyl etti. Revani ile karşılıklı hicivleri vardır. Şiirleri sadedir. Nazireleri vardır.

8.ŞEMİ. (ö. 936/15**) Prizrende doğdu. Vezir Piri Paşa’dan yardım gördü. Mevlevi tarikatına girdi. İstanbul’da şeyh Vefa Tekkesine yerleşti. Burada öldü. Kanuni dönemi şairlerindendir.

<p style="text-align:justify">Mesneviye şerh yazdı. Divanı vardır.

<p style="text-align:justify">9.TECELLİ: (ö. 1100 – 1689), Prizrende doğdu. Asıl adı Zülfikar’dır. Öğrenimini tamamlayıp kâtip oldu. Tekirdağlı Mustafa Paşa’ya nedimlik ve kâtiplik yaptı. Daha sonra muhasebeciliğine yükseldi. Ordu ile Sofya yakınlarında bulunuyorken öldü. Ölümü Safayi ve Salim’de 110–1688-89, Beliğ’de 1107 – 1695 olarak kayıtlıdır. Divanı vardır.

<p style="text-align:justify">Hasan Kaleşi’nin “Prizren kao kulturni centar za vreme turskog perioda” başlıklı çalışmasında şu şair ve yazarların da adları geçmektedir.

<p style="text-align:justify">10. MEVLANA MÜDERİS ALİ EFENDİ. Bu adı taşıyan ve 1581 yılında kurulan caminin avlusunda bugün de türbesi korunan Mevlana Müderris Ali-efendinin Baydavi’nin Kur’an tefsirini yorumladığını Mehmet Tahir “Menkıbe” sinde bildirmektedir. Prizren’de bir medrese kurduğu ve medresede müderris olduğu bilinmektedir.

<p style="text-align:justify">11.MEHMET TAHİR – Emin Paşa Medresesinde müderris idi, 1874 yılında Prizren sancağının müftüsü olarak bir vakıfname tanziminde ve Prizren salnamesinde adı geçmektedir. Oğlu Muhammed Emin (geçlerde Koca Müftü olarak geçer) Meclisi Mebusan’da milletvekili idi.

<p style="text-align:justify">Birçok bölümden oluşan “Menakıp” olarak adlandırdığı bu bölümler Prizren, Prizren’deki eserler ve kişiler hakkında bilgiler getirmektedir.

<p style="text-align:justify">12.SÜLEYMAN EFENDİ ACİZE BABA. Sa’di tarikatının Rumeli’de kurucusu ve yayıcısıdır. Önce 1111 (1699 – 1700) yılında Yakova’da bir Sa’di tekkesi kurmuştur, sonra Prizren’de Maraş mahallesinde halkın Hisar tekkesi olarak adlandırdığı Sa’di tekkesini tesis etmiştir. 1160 – 1747 yılında ölmüştür. Şair olduğu ve bir divaninin bulunduğu bilinmektedir.

<p style="text-align:justify">13.HACİ ÖMER LÜTFİ. 15 Ocak 1871 yılında Prizren’de doğdu ve 129 yılında doğum kentinde öldü. İptidaiyi ve rüştiyeyi Prizren’de okudu. 1887 yılında İstanbul’da Fatih medresesine kaydını yaptı. 1901 yılında Kahire ‘de Al Azhar üniversitesine kaydını yaptı. 8.03.1905 yılında Prizren’e döndü. Melami tekkesi şeyhi oldu.

<p style="text-align:justify">“Divan”ı, “Tevhid-i bari”, “İrşadi talip”, “Ashab-i Bedr”, “Diyau l-usna”, “Mevizalar” vs. Eseri vardır.

<p style="text-align:justify">Prof. Dr. Nimetullah Hafız Prizren’de doğmuş, yaratmış ve vefat etmiş olan bir aşığı tespit edip, eserlerini derlemiş, hayatı ve kişiliği ile ilgili bilgiler toplayıp “Âşık Ferki hayatı ve eserleri” başlığı altında Prizren “Doğru Yol” KGSD “Esin” dergisi yayınları arasında 1986 yılında kitabı yayımlamıştır.

<p style="text-align:justify">14.ÂŞIK FERKİ 1867 yılında Prizren’de doğdu. Öz adı İbrahim soyadı Sipahidir. Babası Sadullah Sipahidir. Güzel şiir söyleme kabiliyeti kendini gurbete yolculuk etmesine neden oldu. Destanlar söyledi, 1908 yılında Prizren’de öldü.

<p style="text-align:justify">==ŞAİR VEHBİ==

<p style="text-align:justify">ŞAİR VEHBİ, 1315 / 1897–98 Melami tekkesinde 47 x 40 sm. boyutunda kağıt üzerinde yazılmış iki sütun halinde yedi çift dizeli Şeyh Hulusş Efendi levhasının son dizesinde bu tarihi Vehbi adında şairin yazdığı belirtilmiştir. Kitabedeki yazı Şeyh Hulusi Efendiye ağıttır. 5 heceli ve a a, b b olarak kafiyelidir. Şiir 1315 / 1897–98 yılında yazıldığına göre şair bu yılda yaşamış. Şiir anlayışı yüksek olduğu levhanın ilk dizelerinden de görülüyor: “Sırr-ı akdem, hadisata zahir oldu bir zeman Feyz-i nur ile uyandı çeşm-i kalb-i aşıkan” Bu şairlerden başka kimlikleri bilinen Mehmed Tahir Efendinin Emin Paşa Medreseni, Cuma Camii kitabe metinlerinin, Hacı Ömer Lütfi’nin Şey Hacı Seyfeddin Efendi ve Terzi Memi camiinin tamirine ait olan kitabe metinlerinin yazarı oldukları bilinmektedir. ŞAİR TAHİR Emin Paşa camiinin avlusunda aynı adlı medrese binası bulunmaktadır. Binanın kıbleye bakan duvarında 67x55 sm. büyüklüğünde bir mermer kitabe vardır. İki sütunlu ve 12 dizeli olan bu kitabe metninin yazarı şair Tahir’dir. Şair bu tarihi düşürdüğünü sondan bir önceki dizede belirtmiştir. Kitabelerde korunan şairlerin metinleri şimdilik şairlerin kimlikleri hakkında hemen de hiç bilgi vermiyorlar, ama belli bir dönemde yaşadıklarını, şair anlayışlarının ne denli olduğunu öğrenmemize ipucu vermektedirler. Aynı isimde, mahlasla metin müelliflerine Prizren çevresinde ve başka yerleşim yerlerindeki kitabelerde de rastlanmaktadır ki bu metinlerin derlenmesiyle şimdilik kimliklerini bilmediğimiz bu şairler hakkında bilgilerimiz artacaktır. Mehmet Tahir Efendi (1883 yılında vefat etti) Kütüphanemde bulunan el yazma “Menkıbelerden. Devamında şu bilgileri de veriyor: “Buralarını fetheden Türk askerleri beraberlerinde büyük yardımlar getirdiler. Gerekli olan her şeyi düzenlediler, iktidarı oturttular ve kentimize yerleştiler. İyi işlerle hizmet ettiler, okumamızı sağladılar ve gözlerimizi açtılar. (Transkripsiyondan) On binlerce kişiyi buralara iskân ettirdiler. Türk mültecileriyle birlikte İspanyol’dan 800.000 kişi Rumeli’ye yerleşti. Prizrendeki Mâverâünnehirliler (Horasanlılar-Doğan güneşliler) mültecilerin Prizren’e serbestçe yerleşmesine yardımcı oldular. Suzi bir cami inşa etti, Hoca Musa bizim yöreden idi Ali Hoca, Sofi Hoca Hacı Veli ve Mahmut bizim şairlerimizdi. Cafer Hoca ve Telker (Tezgir) Hoca da bunlardandı. Berbat Hoca ve Mümin bizim aramızdandı. Hakkı, Razı, Kubura ve Kiracı Hasan kentin ünlüleriydi.

ŞAİR SA’Dİ
<p style="text-align:justify">1747 yılında yaşadığı belli olan Sa’di bilinmeyen şairin mahlasıdır. Mahlasına göre ve Prizren’de Sa’di tarikatı şeyhi ve bu tarikatın kurucusu ve yayıcısı olan Acizi Süleyman Efendinin ölümüne sunulmuş bir ağıt olan bu kitabeye göre şairin saadete, uğura mensup anlamına gelen “Sa’di” mahlasını aldığı tahmin edilebilir. 35 x 35 sm. Boyutunda bir levha olan kitabe iki sütun olarak yazılmış dokuz çift dizelidir. Dizeler onbeş hecelidir. Birinci, ikinci ve üçüncü dizeler kafiyelidir. Şairin adı sondan bir önceki “Raşha-i kilküm mücevher düşdü tarih Sa’diya” dizede geçmektedir. Şair Acizi Süleyman Efendiyi yakından tanıdığı kitabe olan aıttan bellidir. Kitabe Hicri 1160 yılında yazıldığına göre şair Sa’di’nin bu yılda yani Miladi 1747 yılında yaşadığı bellidir. Tezkirelerde Prizren’de bulunan bu kitabenin şiirini yazan şair Sa’di hakkında söz edilmiyor.

<p style="text-align:justify">==ŞAİR RAGIP==

<p style="text-align:justify">, 1223/ 1808

<p style="text-align:justify">Hicri 1223 Miladi 1808 yıllarında yaşamış bir şairdir Ragıp. İstekli, isteyen, rağbet eden anlamında olan Ragıp şairin Prizren’de Çuhacı Mahmud camiinin giriş kapısı üzerinde duran 68,5 x 43 sm. boyutunda mermer kitabe metninin yazarıdır. Üç sütun olarak yedi çift dizeden oluşan metin dizeleri onbir heceli, ilk birinci ve ikinci dize ve devamda ikinci dizeler “a” ünlüsüyle bitip ikinci dizeler birbirine kafiyelidir. Caminin kuruluş ve tamirine ait bir tarihtir. Tarihin müellifi sondan bir önceki dizede şöyle belirtilmiştir:

<p style="text-align:justify">“Didi çün nazmı ile Ragıb tarih”

<p style="text-align:justify">==ŞAİR NURİ==

<p style="text-align:justify">1231 / 1816

<p style="text-align:justify">Prizren Saat Kulesi’nin, Kaledeki Mahmud Paşa camiinin ve Mamuşa köyünde çeşme kitabelerinin metin yazarıdır şair Nuri. Kaledeki Saat Kule kitabesi 14 dizelidir. Mahmud Paşa Camii kitabesi 67,5 x 53,5 sm. boyutunda mermer üzerine yazılmış on dizelidir. İki bile kitabe metninin ilk iki dizesi kafiyelidir, devamda ikinci dizeler birbirine kafiyelidirler. Birinci kitabe Mahmud Paşa’nın Belgrad ve Semendire savaşlarında aldığı ganimetlerden olan saati Prizren’deki saat kulleye taktığını, ikinci kitabe Mahmud Paşa'’ın Kale içinde kurduğu camiye aittir. Kitabe metinlerinin şair Nuri tarafınca yazıldığı kitabelerin son dizeden bir önceki dizede böyle belirtilmiştir;

<p style="text-align:justify">l. kitabede: “Şükür bir eşref-ı sa’at bulup Nuri dedi tarih”

<p style="text-align:justify">2. kitabede: “Bir gelmegile hoş tekmil olmuş görünce Nuri söyledi tarih”

<p style="text-align:justify">Mamuşa’da Kamber Bey Camii avlusunda Mahmut Paşa’nın yaptırdığı çeşme kitabesi iki sütunlu ve on dizelidir.

<p style="text-align:justify">Nuri’nin Mahmut Paşa’nın sevdiği ve takdir ettiği bir şair olduğu bellidir. Bu yüzden Mahmut Paşa’nın yaptırdığı veya onardığı mimari eserlere takılan mermer kitabelerin metinlerini şair Nuri yazmıştır. Bu tarihler heceli ve kafiyeli şiirdir. Mahmud Paşa Prizren sancağının en büyük idare amiri – mutasarrıfı, Sofya ve Niş valiliklerinde bulunduğu bilinmektedir. Kitabe metinlerinden anlaşılıyor ki şair Nuri Mahmut Paşa’nın yanında bulunmuş, kâtipliğini yaparak Belgrad ve Semendire savaşlarına katılmış. Tezkirelerde bu dönemde Nuri adında yaşamış bir şaire rastlanmıyor.

<p style="text-align:justify">==ŞAİR HIFZİ==

<p style="text-align:justify">1311 / 1893 – 94

<p style="text-align:justify">“Bani-i evvel Katib Sinan’a

<p style="text-align:justify">Ola beşaret ruh-i hümama

<p style="text-align:justify">Ban-i sani ehl-i hamiyyet

<p style="text-align:justify">Oldu muvaffak cidd-i hitama

<p style="text-align:justify">De Hıfzıya bir tarih-i ziba

<p style="text-align:justify">Ma’bed-i feyz bu ali mekama”

<p style="text-align:justify">Diyen şairin bu şiiri Prizren’de Katib Sinan Çelebi camiinin 1311 /1893–4 tarihinde yapılan tamirine ait olan kitabeye düşürdüğü tarihtir. Caminin iç kapısının üstünde bulunan 55 x 40 sm. boyutundaki iki sütunlu altı dizeli mermer kitabenin dizeleri on hecelidir, birinci ve ikinci düze kafiyeli iken, dördüncü, beşinci ve altıncı dize de birinci ve ikinci dizeye kafiyelidir.

<p style="text-align:justify">Bu kitabeden şair Hıfzı’nın 1893–94 yıllarında yaşadığı bellidir.


 * 1) list_article .box2 img.first_image_kolumn { width: 80px; }#list_article .box2 p.article_img { width: 90px; }#list_article .box2 span.date_time { width: 223px; }p.MsoNormal { margin: 0cm 0cm 10pt; line-height: 115%; font-size: 11pt; font-family: "Calibri","sans-serif"; }<p style="text-align:justify">Bugüne kadar kalan kamu yararına kurulmuş binalardan en cok camiler, medreseler, mektepler, çeşmeler, hamamlar, hükümet binaları, saat kuleler, taş köprüleri korunmuştur. Tüm bu binaların belirgin bir yerinde, genellikle ön cephesinde kurucusu, kuruluş tarihi hakkında bilgiler içeren kitabeleri vardır. Günümüze kadar kalan bu eserlerin bugün de birçoğunda bu kitabeler mevcuttur. Bu tür binalardan başka türbelerde baş ve ayak taşları kitabeli olan mezar taşları da bulunmaktadır. Bu kitabeler sayesinde mezarın kime ait olduğu, merhumun doğum ve ölüm tarihi gibi bilgilere sahip olmaktayız. Bu bilgiler dışında kitabeyi yazan şairin adı da çok kez belirtilmiştir. Kitabelerin çoğu nazım türünde bir veya birkaç iki dizeden veya, bir veya birkaç dörtlükten oluşmuştur. Bu dizeler hece vezinli ve uyaklıdır. Kitabeler sayesiyle biz bu eserlerin kurulup hizmete verildikleri tarihte yaşamış ama henüz kimlikleri bilinmeyen şairlerle de tanışıyoruz.

<p style="text-align:justify">Prizren’de ve çevresinde günümüze kadar ayakta duran Türk dönemi mimari eserlerin çoğu bugün de hizmet verdiyse de birçoğunun kitabesi korunamamış ama kitabenin takılı bulunduğu yerler bellidir. Varolan kitabelerin ve bugün mevcut olmayan ama zamanında çeşitli bilim adamının görüp çalışma konusu olan kitabelerin şairlerini tespit ederek bu yörelerde doğmuş, yaşayıp yaratmış olan bildiğimiz şairlerden başka bilmediğimiz şairler hakkında da ipuçları bulunmaktadır.

<p style="text-align:justify">ŞAİR ŞEYH ALİ, Hicri 981 Miladi 1573–74 yılında inşaatı tamamlanmış olan Gazi Mehmed Paşa camiinin giriş kapısı üzerinde duran 40x40 sm boyutunda mermere işlenmiş iki sütunda sekiz dizeli kitabenin şairidir. Şairin 1573–74 yıllarında yaşadığı ve kentin o dönemde en büyük en güzel camisi olan Gazi Mehmed Paşa camiine düşürdüğü bu tarihin kitabe olması zamanın ünlü şairlerinden olduğunun bir kanıtıdır. Prizren’de Sinani tarikatına mensup, Ümmi Sinan’dan ( Bursalı Mehmed Tahir Efendiye göre doğum yeri Prizren’dir ve 958-1551 de İstanbul’da vefat etmiştir) icazet almış ve Terzi Memi mahallesinde, Sarayboğazında tekke kurmuş bir Şeyh Ali vardır ki bugün de mezarı tekke haziresinde mevcuttur. Şeyh Ali’nin şair olduğu, keramet sahibi olduğu bilinmektedir. Onun kurduğu Sinani tekkesi, duasının kabul olmasıyla meleklerin bir gecede kazdıkları su kuyusu-pınar da Malkoç Baba, Çulli Dede ve Horoz Baba ‘nın yattığı türbe yanında bugün de mevcuttur ve ahali genellikle doğum yapamayan kadınların şifa bulması için suyundan içmektedirler.



<p style="text-align:justify"> Şeyh Ali’nin düşürdüğü tarih şöyledir:

<p style="text-align:justify">Yine Paşay-ı Mehmmed Gazi

<p style="text-align:justify">İtdi bir Cami’-i şerif ihya

<p style="text-align:justify">Yapmadı anı şöhreti afet içün

<p style="text-align:justify">Eyledi belki Hakk içün mahza

<p style="text-align:justify">Şehr-i zerin cami’-i simin

Kıldı bu şehri cennetü’l-me’va

Şeyh ‘ Ali kasd idüp didi tarih

Ceddedallahu Ka’betü’l-fukara.

Köşe Yazıları - 10.09.2010 15:50

KIŞLALAR: TABURLUK SUVARİ KIŞLASI, kale surları içinde bulunuyordu. 1912 yılından sonra yıkıldı. Yerinde kışa binasının temel duvar izleri mevcuttur. BAJDARANA KIŞLASI, son tamiri 1908 yılında yapıldı. 24 – 30 Mart 1999 günleri NATO tarafından bombalanarak yıkıldı. TERZİMAHALLE KIŞLASI, 1868 yılında kuruldu. Eski Yugoslavya döneminde de kışla olarak kullanıldı. Bir ara öğrenci yurdu olarak hizmet verdi. Şimdi Prizren civarındaki köylerde evleri yanan aileler tarafınca geçici konut olarak kullanılıyor. Farmakkos ilaç fabrikası yanındadır. BELEDİYE BİNASI, 1964 yılına kadar belediye meclis binası olarak kullanıldı. Şimdi terkedilmiş ve bakımsız kalmıştır. AGİT binasının karşısındadır. POSTAHANE: Binası 1864 yılında yapıldı. Telegrafhane olarak da kullanıldı. Bülbüldere’de Farmakos İlaç Fabrikası önünde bulunur. Konut olarak kullanılıyor. SAAT KULE Cuma Cami ve Ahmed Şemsüddin Bey hamamı arasında bulunur. ÇEŞMELER: Hicri 1291 Miladi 1875 mali yılına ait Prizren Salnamesinde kente 130 çeşmenin var olduğu kaydedilmiştir. Bu çeşmelerden bugüne kadar korunabilenler şunlardır: ALTI (TOPOKLU) ÇEŞME, Maraş mahallesinde bulunur.1997 yılında onarıldı. Yakınlığında kayalıklar içi açılarak içme suyu için kaptaj yapılmaya başladığı 1998 yılının Ağustos ayında suyu kesildi. BELEDİYE ÇEŞMESİ, kuruluş tarihi bilinmiyor. Osmanlı döneminde kurulmuş belediye binası önünden kent merkezine taşındı. Kesme taştan yapılıdır. Bayraklı camii ve Sinan Paşa Camii arasında bulunur. BİNBAŞI ÇEŞMESİ, kuruluş tarihi bilinmiyor. 1902 yılında tamir olunduğunu gösteren kitabe sökülüp kayboldu. Kesme taştan yapılıdır. İlyas Kuka camiinin giriş kapısının karşısında köşe başındadır. ESMA HANIM (TAŞ ) ÇEŞMESİ, kuruluş tarihi bilinmiyor. Körağa camiinden Kâtip Sinan camiine çıkaran yolda Küçük Saray karşısında, Mensur Doğan’ın evi önünde bulunurdu. Sökülerek Prizren arkeoloji müzesinde eski şekline getirildi. SOZİ ÇEŞMESİ, 1513 yılında Suzi Çelebi’niin onaylanan vakfiyesinde de adı geçer. Şimdi yerinde çeşme binasında iki üç kesme taşı ve yere gömülmüş içi oyulmuş süt mermer yalağı bulunuyor. Suzi camii önündedir. 1963 yılında eski halini gösteren fotoğraflar vardır. MARAŞ KAYNAĞI, abu zemzem ile kıyaslanan suyu vardı. 1998 yılında yakınlıktaki kayalığın içinde su kaptajı yapmak amacıyla kayalar mayınlanarak suyu kaçtı. Yanı başında anıt ağaç olan asırlık çınar bulunur. Susuz kuyusu mevcuttur. Maraşta’dır. MURİÇLER’İN ÇEŞMESİ, kuruluş tarihi belli değildir. Binası yıkılıp yerine pompalı çeşme takılmıştır. İçi oyulmuş süt beyaz mermer yalağı eski çeşmeden kalan bir izdir. SİNAN PAŞA ÇEŞMESİ, 1615 yılında Sinan Paşa tarafından yaptırılmış caminin önündedir. Binası kesme taştandır. Kent merkezi Şadırvanda’dır.



ŞADIRVAN, kuruluş tarihi bilinmiyor. Kent merkezindedir.

Köşe Yazıları - 25.08.2010 21:31

OKULLAR (MEKTEPLER, MEDRESELER, RÜJDİYE): Mektepler camilere aitti. Ayrı binalardan oluşurlar. Tercüman İskender Bey mektebi. Aynı adı taşıyan caminin 10 metre ilerisindedir. Şimdi Kızıl haçın deposu olarak kullanılıyor. Dragomanda Zelengora sok. bulunur. KATİP SİNAN METEBİ, aynı adı taşıyan caminin 15 metre ilerisinde bulunur. Eski bina yıkılarak 1988 yılında yerine yeni mektep binası yapıldı. CUHACI MAHMUT MEKTEBİ, aynı adı taşıyan camiye bitişiktir. Konut olarak kullanılıyor. Tabahana’da bulunur. SOZİ MEKTEBİ. Sozi camiinin bahçesindedir. Konut olarak kullanılıyor. Tabakhanada’dır. TERZİMEMİ MEKTEBİ, Aynı adı taşıyan caminin bitişiğindedir. Eski mektep binası yıktırılıp 1986 yılında yeni bina yapıldı, altında dükkânlar, katta ise ders görme odaları vardır. HOÇA MAHALLE MEKTEBİ, konut olarak kullanılıyor. Hoça Mahalle’de Mahmut Paşa Camii önündedir. İSMAİL BİN BEYTULLAH BEY MEKTEBİ, Cuma cam (Bogorodiça Levişka Klisesi) karşısında bulunur. yeRel birliğinin dairesi olarak kullanılıyor. MEHMET PAŞA MEDRESESİ, 1574 yılında yapıldı. Müderrislere ait bina 24 Mart 1999 gecesi bombalanıp yakıldı ve bina harcı taşınıp bulunduğu yer parka çevrildi. ÜMMİ GÜLSÜN MEDRESESİ, Emin Paşa camii avlusunda bulunuyor. Duvarında kurucusu ve kuruluş tarihini gösteren kitabesi vardır. YAVUZ MEHMET EMİN İBRAHİM BİN ABDULLAH MEDRESESİ. Sinan Paşa Camii karşısındadır. Kafeterya olarak kullanılıyor. İSLAHANA ( Sanat Okulu) 1871 yılında Saffet Paşa’nın girişimiyle kurulmasına rağmen okul olarak kullanılmadan Türk askeri hastanesi olarak kullanıldı. İslahana aynı adla bilinen mahallede, Kalender Baba türbesi karşısında bulunur. RÜŞTİYE binası 1936 yılına kadar rüştiye olarak hizmet verdi. Hastahane olarak kullanıldı. 1995 yılında bir bölümü yangından hasar gördü. Tabahana’da, Suzi Camii civarındadır.

Köşe Yazıları - 25.08.2010 21:31

OKULLAR (MEKTEPLER, MEDRESELER, RÜJDİYE): Mektepler camilere aitti. Ayrı binalardan oluşurlar. Tercüman İskender Bey mektebi. Aynı adı taşıyan caminin 10 metre ilerisindedir. Şimdi Kızıl haçın deposu olarak kullanılıyor. Dragomanda Zelengora sok. bulunur. KATİP SİNAN METEBİ, aynı adı taşıyan caminin 15 metre ilerisinde bulunur. Eski bina yıkılarak 1988 yılında yerine yeni mektep binası yapıldı. CUHACI MAHMUT MEKTEBİ, aynı adı taşıyan camiye bitişiktir. Konut olarak kullanılıyor. Tabahana’da bulunur. SOZİ MEKTEBİ. Sozi camiinin bahçesindedir. Konut olarak kullanılıyor. Tabakhanada’dır. TERZİMEMİ MEKTEBİ, Aynı adı taşıyan caminin bitişiğindedir. Eski mektep binası yıktırılıp 1986 yılında yeni bina yapıldı, altında dükkânlar, katta ise ders görme odaları vardır. HOÇA MAHALLE MEKTEBİ, konut olarak kullanılıyor. Hoça Mahalle’de Mahmut Paşa Camii önündedir. İSMAİL BİN BEYTULLAH BEY MEKTEBİ, Cuma cam (Bogorodiça Levişka Klisesi) karşısında bulunur. yeRel birliğinin dairesi olarak kullanılıyor. MEHMET PAŞA MEDRESESİ, 1574 yılında yapıldı. Müderrislere ait bina 24 Mart 1999 gecesi bombalanıp yakıldı ve bina harcı taşınıp bulunduğu yer parka çevrildi. ÜMMİ GÜLSÜN MEDRESESİ, Emin Paşa camii avlusunda bulunuyor. Duvarında kurucusu ve kuruluş tarihini gösteren kitabesi vardır. YAVUZ MEHMET EMİN İBRAHİM BİN ABDULLAH MEDRESESİ. Sinan Paşa Camii karşısındadır. Kafeterya olarak kullanılıyor. İSLAHANA ( Sanat Okulu) 1871 yılında Saffet Paşa’nın girişimiyle kurulmasına rağmen okul olarak kullanılmadan Türk askeri hastanesi olarak kullanıldı. İslahana aynı adla bilinen mahallede, Kalender Baba türbesi karşısında bulunur. RÜŞTİYE binası 1936 yılına kadar rüştiye olarak hizmet verdi. Hastahane olarak kullanıldı. 1995 yılında bir bölümü yangından hasar gördü. Tabahana’da, Suzi Camii civarındadır.

Köşe Yazıları - 21.06.2010 17:01

TÜRBELER:

Türbeler genellikle cami ve tekke hazirelerinde bulunur.

ŞAİR SUZİ VE NEHARİ ÇELEBİ KARDEŞLERİN TÜRBESİ. Bu iki kabrin mermer baş taşları kitabelidir. Şair Nehari’nin divanı vardır ve 1523 yılında vefat etmiştir. Suzi Çelebi 1513 yılında onaylanan vakfiyesiyle bir cami, cami yanında mektep, kütüphane, cami önünde çeşme, taş köprüsü, Prizren’den Grajdanik köyüne kadar uzanan su harkı, Grajdanik’te bir çiftlik ve bir değirmen vakfetmiştir. Macaristan ve Bosna seferlerinde Mihaloğlu Ali, bey’in ve oğlu Mehmet bey’in savaşlarını dile getiren 15000 beyitten oluşan bir mesnevinin müellifi olan Suzi Sultan II Beyazıt tarafından takdir edildi.

HAMAMLAR:

AHMED ŞEMSUDDİN BEY HAMAMI, 1498 yılında yapıldı. Arkeoloji müzesi olarak kullanılıyor. Körağa Mahallesinde, Osmanlı döneminde camiye dönüştürülen Cuma Cami-Bogorodiça Levişka kilisesi yanındadır. Hamama bitişik saat kule bulunuyor. Bahçesinde ise şehir merkezinden sökülerek yeniden eski haline getirilmiş Esma Hanım çeşmesi (Halk Taş çeşme demektedir) bulunur.

GAZİ MEHMED PAŞA HAMAMI, 1564 yılında Çifte hamam olarak yapıldı. Osmanlı Devri klasik hamamlarının özelliklerini taşıyan hamamda erkekler ve kadınlar için ayrı bölümler vardır. Osmanlı İmparatorluğunda sadece önemli idari ve kültür merkezi olan şehirlerde yapılmıştır. Kubbelerle örtülü olan iki bile bölümde soğukluk, ılıklık, sıcaklık, göbek taşı, dörder halvet hücreleri (yıkanma odaları) ve eyvan bulunur.

BÜLBÜLDERE’DE SARAY HAMAMI, kuruluş tarihi bilinmiyor. Binanın bir bölümü bugüne kadar korunmuştur. Farmakos ilaç fabrikasının bahçesinde bulunur.

KÖPRÜLER:

ALİ BEY TAŞ KÖPRÜSÜ. 1570 yılında yapıldı. Üç gözden oluşuyor. 1979 yılında selden yıkıldı, üç yıl sonra eski biçiminde yeniden yapıldı. Şehir merkezi Şadırvan civarındadır.

KIRPINAR TAŞ KÖPRÜSÜ. Kuruluş tarihi belli değil. Ayça şeklindedir. Prizren’den6 km. uzakta Prizren deresi üzerinde bulunur. Köprü etrafında içme su kaynakları vardır. Buraya Kırkpınar denir.

SUZİ KÖPRÜSÜ. 1508 yılında şair Suzi tarafından Prizren deresi üzerinde yaptırıldı. Taştan yapılmış olan köprünün kuzey tarafında bir gözü halen durmaktadır. Tabahana’da Suzi Camii karşısındadır.

TEKKELER:

MUSA KUTUB EFENDİ (SİNANİ) TEKKESİ, 1576 yılında Horasanlı Kutup Musa efendi tarafından bu yörelerde kurulan ilk tekke binasıdır. Semahanesi çökmüş, tekke binası yıkılmak üzeredir. İki katlı harem binası halen hizmet etmektedir. Tekke binasının girişinde semahaneye yapışık Kutup Musa efendinin de kabininin bulunduğu türbe binası vardır. Eskiden tabakçıların-dericilerin imalathanesinin bulunduğu Tabakahane’de Suzi Camii ve Rüştiye binası karşısında bulunur. KADERİ (KURİLA) – ZİNCİRLİ TEKKESİ 1646 yılında yapıldı. Semahanesinde Kosova Savaşından kalma savaş aletleri ve silahları ile birlikte bakıma ihtiyacı olan eski sancaklar korunmaktadır. Tekke binasına bitişik geçmiş şeyhlerin kabirlerinin bulunduğu türbe binası vardır. Kuriladadır ve şimdi tekkenin şeyhi Şeyh Abdülkadırdır. HALVETİ TEKKESİ, 1691 yılında yapıldı. Tekke binası dört asırdır eski şeklini korumaktadır. Tekke binası ve semahane arasında şadırvanı vardır ve suyu özel olarak Kırpınar’dan getirilmiştir. Semahaneye bitişik şeyh ailesinin barındığı harem binası bulunur. Bu ev tekkenin kuruluş tarihine denktir. Tekkeyi şeyh Necati yönetmektedir. Şehir merkezinde, Theranda oteli tekkenin arazisinde kurulmuştur. SİNANİ (TERZİMAHALE’DE ŞEYH GANİ) TEKKESİ, 1668 yılında kuruldu. Semahane ve tekke binasının yarısı yıkıktır. Çok geniş bir haziresi vardır. Türbe binasının giriş kapsının sağında Kutup Musa Efendi tekkesinde derviş olan Ali ‘nin bir kerameti olarak bir gece içinde kazıldığına inanılan 8 metre derinliğinde bir su kuyusu vardır ki bugün bile suyu çeşitli derler, hastalıklar için şifa için kullanılmaktadır. Tekkeyi Şeyh Ali kurmuştur. Çok sayıda mezarın bulunduğu tekke bahçesinde Malkoçoğlu Ali beyin de mezarı vardır. Mezarların çoğunda baş taşlar kitabelidir. Terzimemi Camiinin yakınlığında, Mustafa Baki ilkokulu binasının karşısında bulunur. SAADİ (ACİZE BABA) TEKKESİ, 1700 yılında Süleyman efendi tarafından kuruldu. Şimdi tekkeye ait olan yıkılmış semahanenin temelleri bulunur. Semahaneye halen duran beton merdivenler çıkarıyordu. Bugüne kadar kalan türbe binası içinde divanı bulunan şair ve şeyh Süleyman efendinin ve tekkenin öteki büyüklerinin mezarları bulunur. Türbe binasının giriş kapsı üzerinde Osmanlıca bir kitabe vardır. Maraş’ta Maksut Paşa ardında ve Anıt ağacı olan büyük çınar yanında bulunur. KADERİ (SEYYİD ALİ BABA)-REZAKİ TEKKESİ 1830 yılında inşa edildi. Teke binası içinde Osmanlı ordusu şehitlerinden Gözcü Mahmut babanın kabri bulunur. Sandukası Türk bayrağı ile örtülüdür. BEKTAŞİ ( ÂDEM BABA) TEKKESİ, 1850 yılından önce kuruldu. 1940 yılından beri faal değildir. Tekke binasının duvarında mermer bir kitabe vardır ve bahçesinde bir türbe bulunur. Tekke binası konut olarak kullanılmaktadır. Troşan mahallesinde – Emniyet binasının batı tarafında İtfaiyecilere 20 metre uzakta bulunur. MELAMİ TEKKESİ, 1892 yılında yapıldı, 1954 yılında yıktırıldı. Müritler tekkenin yıkılmayan yardımcı binasında toplanıp faaliyetlerini sürdürüyorlar. Bu binaya bitişik Tekkenin şeyhlerinden Süleyman efendinin mezarının bulunduğu üstü kubbeli bir türbe bulunur. Tekke binası yerinde ve bahçesinde “Şadırvan ticaret merkezi” kurulmuştur. Kentin merkezi olan Şadırvan’dadır.



RIFAİ (ŞEYH HASAN)TEKKESİ 1893 yılında Beyzade’de kuruldu. Teknik okulunun yapılması için yıktırıldı ve Terzi Mahalle’de lise okulunun kuzeyinde yeniden yapıldı.

Köşe Yazıları - 16.05.2010 10:54 KÂTİP SİNAN CAMİİ 1591 yılında yapıldı ve 1893/94 tarihinde yapılan tamire ait olan kitabe caminin giriş kapısı üzerinde bulunmaktadır. Cami Tumba olarak bilinen ve peynir pazarının bulunduğu Nikola Tesla sokağındadır. SEYDİ BEY CAMİİ 1650 yıllarında yapıldı. Abdurrahman Ağa ve Hacı Halit tarafından 1811 ve 1873 yıllarına yaptırılan tamirlere ait kitabeler caminin sokaktan giriş kapısı ve cami binasına giriş kapısı üzerinde durmaktadır. Kentin merkezi olan Şadırvan civarında bulunur. KURİLA’DA SEYDİ BEY CAMİİ, 1650 yılında inşaatı başlamış. 1811 yılında tamir görmüş. 1875 yılında Derviş Paşa tarafından yaptırılan tamir sırasında minare eklenerek mescit camiye dönüştürülmüş. 1994 yılında cemaat tarafından kısa boylu olan minare yıktırılıp yerine cami binasına ahenkli olmayan yüksek bir minare yaptırıldı ve cami binasının güney tarafında yeni bir caminin inşaatına başlandı. Cami Kurila semtinde bulunur. TERZİ MEMİ CAMİİ, 1721 yılında Terzi Mehmet tarafından yaptırıldı. Kubbeli ve içi süslemelidir. Caminin kurulduğu tarihi müezzin mahfilinin sağ tarafında bulunur. Avlusunda baş taşları kitabeli olan birkaç mezar vardır. Terzi Mahalle’de bulunur. SİNAN PAŞA CAMİİ, Bosna ve Şam valisi Sinan Paşa tarafından 1615 yılında yapıldı.43,5 metre yüksekliğinde olan sivri minaresi vardır. Caminin iç duvarları bitki ve peyzaj resimleriyle süslüdür. Caminin kuruluş tarihini gösteren yazı mihrabın üzerinde duvara işlenmiş ve çerçeveye alınmış levhadadır. Kentin merkezi olan Şadırvan’da bulunur.



TERCÜMAN İSKENDER (DRAGOMAN) CAMİİ, 1795 yılından önce diplomatların dragomanı-çevirmeni olan İskender bey tarafından kuruldu. Bajdarana’dan Kurila’ya giden yol üzerinde – Dragoman mahallesinde bulunur. MARKILIÇ – ÇOĞACI MAHMUD CAMİİ, XVIII. Yüzyılın ortasında yapıldı, 1808 yılında Abdullah Ağa tarafından yapılan tamire ait kitabesi bulunur. Tabahana’dadır.

EMİN PAŞA CAMİİ 1831/32 yılında yapıldı. İç duvarları Prizren’de en süslü olan camidir. Giriş kapısı üzerinde caminin kurucusu ve kuruluş tarihinden bilgi veren kitabe vardır. Bahçesinde caminin kurucusu Emin Paşa’nın ve ailesine ait baş taşları kitabeli olan mezarlar bulunur. Mehmet Paşa Hamamı kuzeybatısında bulunur. MAHMUT PAŞA (HOÇA HAHALLE) CAMİİ, 1833 yılında Prizren mütesarifi, Sofya ve Niş valisi olan Mahmut Paşa tarafından yapıldı. Caminin kurucusu ve kuruluş tarihi hakkında bilgi veren kitabe caminin giriş kapısı üzerinde bulunur. Cami Hoça Mahalle semtindedir. HACI RAMADAN (KÖRAĞA) CAMİİ, XIII yy. Yapıldı, 1995 yılında son tamir yapıldı. Sokaktan giriş kapısının sol tarafında kesme taştan yapılmış tarihi bir çeşme vardır. Körağa mahallesindedir. AHMET BEY (TABAHANA) CAMİİ 1863 yılından önce yapılmıştır. 1997 yılında yapılan son tamirle son cemaat yerinde yapılan eklemelerle namaz yeri genişletilmiştir. Tabahana mahallesinde bulunur.

Köşe Yazıları - 27.04.2010 18:00CAMİLER (Kuruluş yıllarına göre):

KIRIK CAMİ olarak bilinen NAMAZGÂH, 21 Haziran 1455 günü Fatih’in ulu komutanlarından ulu kumandanlarından İsa Bey tarafından kuruldu. Otogarın ve Filigran Kuyumcular şirketi arasında bulunur. Binanın kıble duvarından bir bölümü bugüne kadar kalmıştır. Namazgâhta 199o yılında yapılan sondaj çalışmaları sırasında 9,20x7,60 metre büyüklüğünde ve 80 sm. kalınlığında taş duvarları ortaya çıkarılmıştır.



SUZİ CAMİİ. 1512/13 yılında yapılmıştır. Tabakhana’da Prizren deresinin sol kıyındadır. İbadete açıktır. Caminin kurucusu Suzi Çelebi olarak bilinen ve 15000 beyitten oluşan “Mihail oğlu Ali Bey’in Gazavatnamesini” yazan şairin vakfıdır. Cami haziresinde Suzi Çelebi, kardeşi şair Nehari çelebinin kabirleri bulunduğu türbe ve üstün değeri olan sanat anlayışıyla işlenmiş kitabeli mezar taşlarının işaret ettiği vali, paşa gibi zamanın ileri gelen kişilerin yattığı mezarlar bulunur. EVRENOS YAKUP BEY (veya halkın ARASTA olarak adlandırdığı) CAMİ 1526 yılında kurulmuştur. Kent merkezindeki posta hane binasının karşısında bulunurdu. 1963 yılında cami binası yıktırılıp minaresi bu güne kadar ayakta durmaktadır. HACI KASIM CAMİİ hizmet görmek için Anadolu’dan gelen veteriner Hacı Kasım tarafından 1526 yılında yaptırıldı. Caminin iç kapısı üzerinde 1831 yılında yaptırılan tamire ait kitabe bulunur. İslahana’da Mustafa Baki sokağında bulunur. Cami avlusunda Seyfeddin efendiye ait olan baş taşı kitabeli bir mezar bulunur. MEHMET KULKİ BEY CAMİİ 1534 yılında kurulmuştur. Merkez postahane binasının ve Halveti tekkesinin arasındadır. 

YENİ MAHALLE (CAFER BABA) CAMİİ, 1538 yılında yapılmıştır. Yeni mahalle de bulunur. İLİYAZ KUKA CAMİİ, 1548 yılında inşa edilmiştir. İlyaz Kuka mahallesinde bulunur. 1897/98 yılında Ahmet Bey tarafından yapılan tamire kitabe caminin giriş kapısı üzerinde bulunur, minare tamirine ait kitabe ise minarenin dış tarafındadır. Üzeri çatılı içten kubbeli olan caminin mihrabı üzerinde bir caminin tasviri bulunur. Pencere söveleri etrafındaki süsleme işleri nden izler bulunmaktadır. Cami haziresinde sanat değeri yüksek olan kitabeli birkaç mezara ait baş ve ayak taşı bulunur. MÜDERİS ALİ EFENDİ CAMİİ, 1543 yılında yapıldı. Katolik kilisesinin giriş kapsını karşısında bulunur. MAKSUT PAŞA (MARAŞ ) CAMİİ, 1566 yılında Hasan Çelebi tarafından mescit olarak yapıldı, 1644 yılında Mısır valisi Maksut Paşa tarafından minare eklenerek camiye dönüştürüldü. Maraş’ta bulunmaktadır. Camide son tamir işleri ve bahçesindeki şadırvan 1991 yılında yapılmıştır. MEHMET PAŞA (BAYRAKLI) CAMİİ, 1573/74 yılında yapıldı. Balkanlarda en güzel camilerden biridir. İç duvarlarındaki kalem işleri üstün bir sanat işidir. Prizren’in merkez camisidir. Bitişiğinde Mehmet paşa medrese binası, kütüphane binası, cami bahçesinde baştaşları kitabeli mezar taşları, türbe binası ve sokaktan cami avlusuna girerken İslam Birliği Heyetinin yönetim binası olarak kullandığı bir yapı bulunmaktadır. Caminin giriş kapsı üzerinde caminin kurucusu ve kuruluş tarihi hakkında bilgi veren mermer üzerinde kabartma bir kitabe bulunur.