Historia e Britanisë së Madhe

300px|thumb|[[Beteja e Waterloos]]

Anglia dhe Skocia ekzistonin si vende të ndara sovrane dhe të pavarura me monarkët e tyre dhe struktura politike qysh nga shekulli i 9-të. Principata, dikur e pavarur, e Uellsit ra nën kontroll të monarkëve Anglez nga Statuti i Rhuddlanit më 1284, por u aneksua formalisht ose u "bashkua" me Anglinë nën dy "Ligjet e Uellsit" të vitit 1535 dhe 1542. Edhe pse Mbreti Skocez, James VI, u bë edhe mbreti i Anglisë më 1603, duke krijuar kështu "union personal" mes dy mbretërive, Anglia (me gjithë Uellsin) dhe Skocia mbetën të ndara deri kur Traktati i Unionit u pranua një shekull më vonë dhe u vë në zbatim nga "Aktet e Unionit 1707". Aktet e Unionit, të miratuara nga Parlametet e Anglisë dhe Skocisë respektivisht, krijuan një union politik në formën e një Mbretërie të Bashkuar të Britanisë së Madhe. Akti i Unionit 1800 bashkoi Mbretërine e Britanisë së Madhe me Mbretërinë e Irlandës, e cila gradualisht ishte vënë nën sundimin Anglez mes viteve 1541 dhe 1691, duke formuar kështu Mbretërinë e Britanisë së Madhe dhe Irlandës më 1801.

thumb|300px|Perandoria Britanike u bë perandoria më e madhe në histori

Gjatë shekullit të ardhshëm Britania e Madhe luajti rol të rëndësishëm në zhvillimin e ideave perëndimore të Demokracisë Parlamentare si dhe duke bërë kontribute të rëndësishme në Literaturë, Art dhe Shkencë. Revolucioni Industrail i drejtuar nga Britania e Madhe transformoi vendin. Gjatë kësaj periushe, ashtu si edhe Fuqitë e tjera botërore, Britania e Madhe u angazhua në eksplotime koloniale, përfshirë tregtimin e skllavëve, megjithëse miratimi i Aktit të tregtimit të skllavëve i vitit 1807 e bëri Britaninë e Madhe vendin e parë në botë që ndalonte tregtimin e skllavëve.

Pas humbjes së Napoleonit në "Luftërat Napoleonike", Brtiania u bë fuqia kryesore detare e shekullit të 19-të. Në majë të saj, Perandoria Britanike kontrollonte territore të mëdha në Azi, Afrikë, Oqeani dhe Amerikë.

Në fund të "Erës Viktoriane" Britania e Madhe humbi lidershipin e saj industrial, veçantërisht tek Perandoria Gjermane, e cila e kaloi Britaninë në prodhimin industrial dhe tregti në vitet e 1890-ta, dhe tek Shtetet e Bashkuara. Britania mbeti fuqi e lartë dhe perandoria e saj arriti madhësinë maksimale në vitin 1921, duke marrë mandatin e Ligës së Kombeve nga ish kolnitë Gjermane dhe Otomane pas Luftës së Parë Botërore.

Tensionet në Irlandë çuan deri te ndarja e Ishuli më 1920, përcjellë nga pavarsia e "Shtetit të pavarur Irlandez" më 1922. Gjashtë nga nëntë komunat e krahinës Ulster mbetën në Britaninë e Madhe, të cilat pastaj ndryshuan emrin nga "Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës" në "Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës Veriore" më 1927.

Pas Luftës së Parë Botërore, rrjeti i parë transmetues internacional, BBC, u krijua. Në vitin 1924 Lëvizja laburiste, e cila po forcohej qysh më 1890, formoi qeverinë e parë laburiste. Britania luftoi Gjermaninë Naziste në Luftën e Dytë Botërore, me aleatët e saj të Kommonwealthit, përfshirë këtu Kanada, Australia, Zelanda e Re, Afrika Jugore dhe India, më vonë duke u bashkuar me aleatë të tjerë si Shtetet e Bashkuara. Lideri i kohës së Luftës Uinston Churchill dhe pasardhësi i kohës së paqes Clement Atlee ndihmuan në krijimin e botës post-luftë si pjesë e "Treshes së Madhe". Lufta e Dytë Botërore e la Britaninë financiarisht të dëmtuar. Marrjet hua gjatë Luftës së dytë botërore nga Kanada dhe Shtetet e Bashkuara ishin të shtrenjta ekonomikisht por, së bashku me "Ndihmat Marshall" të post-luftës, Britania e Madhe nisi rrugën e shërimit.

Perandoria Britanike
"Shtatë vitet e luftës", që filluan më 1756, ishte lufta e parë me përmasa botërore, e luftuar në Europë, Indi, Amerikë Veriore, Karaibet, Filipinet dhe pjesa bregdetare e Afrikës. Nënshkrimi i "Traktatit të Parisit (1763)" ka pasur konsekuenca të rëndësishme për Brianinë dhe perandorinë e saj.

Shih dhe këtë

 * Britania e Madhe
 * Historia e Skocisë

Burime të dhënash
تاريخ المملكة المتحدة История на Обединеното кралство Història del Regne Unit de la Gran Bretanya i Irlanda del Nord Dějiny Spojeného království Hanes y Deyrnas Unedig Geschichte des Vereinigten Königreiches History of the United Kingdom Historia del Reino Unido Historio de Unuiĝinta Reĝlando Histoire du Royaume-Uni Historia do Reino Unido 영국의 역사 Povijest Ujedinjenog Kraljevstva Storia del Regno Unito היסטוריה של הממלכה המאוחדת Historia Britanniae et Hiberniae Geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk イギリスの歴史 Storbritannias historie História do Reino Unido History of the United Kingdom Dejiny Spojeného kráľovstva Zgodovina Velike Britanije Storbritanniens historia ประวัติศาสตร์ของหมู่เกาะอังกฤษ Birleşik Krallık tarihi היסטאריע פונעם פאראייניגטן קעניגרייך 聯合王國歷史