Zyra Federative e Hetimit Amerikan

[134] dardanus iliacae primus pater urbis et auctor Dardanus ex Iove et Electra, Atlantis filia, genitus de Italia sorte abire conpulsus, agros Troicos petit ibique Dardanum oppidum in regione Dardania conlocavit. sane hic reddit quod ait supra 'cognatique patres'. sane sciendum Atlantes tres fuisse; unum Maurum, qui est maximus; alterum Italicum, patrem Electrae, unde natus est Dardanus; tertium Arcadicum, patrem Maiae, unde natus est Mercurius. sed nunc ex nominum similitudine facit errorem et dicit Electram et Maiam filias fuisse Atlantis maximi. nec praeter rationem ait et 'maximus' et 'Atlas idem Atlas generat': nam et ipse habuit etiam horum nominum filias, id est Electram et Maiam.
 * -Maurus Servius Honoratus, Commentary on the Aeneid of Vergil book 8, commline 134

[156] dardania derivativum nomen a constitutore. et notandum, regionem pro civitate positam. tuaque arma secuti ac si diceret 'tuas partes', vel imperium, ut socer arma Latinus habeto.
 * -Maurus Servius Honoratus, Commentary on the Aeneid of Vergil book 3, commline 156

[pr] In exponendis auctoribus haec consideranda sunt: poetae vita, titulus operis, qualitas carminis, scribentis intentio, numerus librorum, ordo librorum, explanatio. Vergilii haec vita est. patre Vergilio matre Magia fuit; civis Mantuanus, quae civitas est Venetiae. diversis in locis operam litteris dedit; nam et Cremonae et Mediolani et Neapoli studuit. adeo autem verecundissimus fuit, ut ex moribus cognomen acceperit; nam dictus est Parthenias. omni vita probatus uno tantum morbo laborabat; nam inpatiens libidinis fuit. primum ab hoc distichon factum est in Ballistam latronem
 * -Maurus Servius Honoratus, Commentary on the Aeneid of Vergil book 1, commline pr

Monte sub hoc lapidum tegitur Ballista sepultus: nocte die tutum carpe viator iter.

scripsit etiam septem sive octo libros hos: Cirin Aetnam Culicem Priapeia Catalepton Epigrammata Copam Diras. postea ortis bellis civilibus inter Antonium et Augustum, Augustus victor Cremonensium agros, quia pro Antonio senserant, dedit militibus suis. qui cum non sufficerent, his addidit agros Mantuanos, sublatos non propter civium culpam, sed propter vicinitatem Cremonensium: unde ipse in bucolicis Mantua vae miserae nimium vicina Cremonae (9.28). amissis ergo agris Romam venit et usus patrocinio Pollionis et Maecenatis solus agrum quem amiserat meruit. tunc ei proposuit Pollio ut carmen bucolicum scriberet, quod eum constat triennio scripsisse et emendasse. item proposuit Maecenas Georgica, quae scripsit emendavitque septem annis. postea ab Augusto Aeneidem propositam scripsit annis undecim, sed nec emendavit nec edidit: unde eam moriens praecepit incendi. Augustus vero, ne tantum opus periret, Tuccam et Varium hac lege iussit emendare, ut superflua demerent, nihil adderent tamen: unde et semiplenos eius invenimus versiculos, ut hic cursus fuit (1.534), et aliquos detractos, ut in principio; nam ab armis non coepit, sed sic

Ille ego, qui quondam gracili modulatus avena carmen, et egressus silvis vicina coegi ut quamvis avido parerent arva colono, gratum opus agricolis, at nunc horrentia Martis arma virumque cano

et in secundo hos versus constat esse detractos

aut ignibus aegra dedere. iamque adeo super unus eram, cum limina Vestae servantem et tacitam secreta in sede latentem Tyndarida aspicio; dant clara incendia lucem erranti passimque oculos per cuncta ferenti. illa sibi infestos eversa ob Pergama Teucros et Danaum poenam et deserti coniugis iras praemetuens, Troiae et patriae communis erinys, abdiderat sese atque aris invisa sedebat. exarsere ignes animo; subit ira cadentem ulcisci patriam et sceleratas sumere poenas. 'scilicet haec Spartam incolumis patriasque Mycenas aspiciet, partoque ibit regina triumpho, coniugiumque domumque patres natosque videbit, Iliadum turba et Phrygiis comitata ministris? occiderit ferro Priamus? Troia arserit igni? Dardanium totiens sudarit sanguine litus? non ita. namque etsi nullum memorabile nomen feminea in poena est, habet haec victoria laudem: extinxisse nefas tamen et sumpsisse merentis laudabor poenas, animumque explesse iuvabit †ultricis famam et cineres satiasse meorum.' talia iactabam et furiata mente ferebar, cum mihi se non ante alias

totiens rauci Theseide Codri. qualitas carminis patet; nam est metrum heroicum et actus mixtus, ubi et poeta loquitur et alios inducit loquentes. est autem heroicum quod constat ex divinis humanisque personis, continens vera cum fictis; nam Aeneam ad Italiam venisse manifestum est, Venerem vero locutam cum Iove missumve Mercurium constat esse conpositum. est autem stilus grandiloquus, qui constat alto sermone magnisque sententiis. scimus enim tria esse genera dicendi, humile medium grandiloquum. intentio Vergilii haec est, Homerum imitari et Augustum laudare a parentibus; namque est filius Atiae, quae nata est de Iulia, sorore Caesaris, Iulius autem Caesar ab Iulo Aeneae originem ducit, ut confirmat ipse Vergilius a magno demissum nomen Iulo. de numero librorum nulla hic quaestio est, licet in aliis inveniatur auctoribus; nam Plautum alii dicunt unam et viginti fabulas scripsisse, alii quadraginta, alii centum. ordo quoque manifestus est, licet quidam superflue dicant secundum primum esse, tertium secundum, et primum tertium, ideo quia primo Ilium concidit, post erravit Aeneas, inde ad Didonis regna pervenit, nescientes hanc esse artem poeticam, ut a mediis incipientes per narrationem prima reddamus et non numquam futura praeoccupemus, ut per vaticinationem: quod etiam Horatius sic praecepit in arte poetica ut iam nunc dicat iam nunc debentia dici, pleraque differat et praesens in tempus omittat : unde constat perite fecisse Vergilium. sola superest explanatio, quae in sequenti expositione probabitur. haec quantum ad Aeneidem pertinet dixisse sufficiat, nam bucolicorum et georgicorum alia ratio est. sciendum praeterea est quod, sicut nunc dicturi thema proponimus, ita veteres incipiebant carmen a titulo carminis sui, ut puta arma virumque cano, Lucanus Bella per Emathios (1.1), Statius Fraternas acies alternaque regna.
 * * * titulus est Aeneis, derivativum nomen ab Aenea, ut a Theseo Theseis. sic Iuvenalis vexatus

[1] arma multi varie disserunt cur ab armis Vergilius coeperit, omnes tamen inania sentire manifestum est, cum eum constet aliunde sumpsisse principium, sicut in praemissa eius vita monstratum est. per 'arma' autem bellum significat, et est tropus metonymia. nam arma quibus in bello utimur pro bello posuit, sicut toga qua in pace utimur pro pace ponitur, ut Cicero cedant arma togae, id est bellum paci. alii ideo 'arma' hoc loco proprie dicta accipiunt, primo quod fuerint victricia, secundo quod divina, tertio quod prope semper armis virum subiungit, ut arma virumque ferens et arma acri facienda viro. arma virumque figura usitata est ut non eo ordine respondeamus quo proposuimus; nam prius de erroribus Aeneae dicit, post de bello. hac autem figura etiam in prosa utimur. sic Cicero in Verrinis nam sine ullo sumptu nostro coriis, tunicis frumentoque suppeditato maximos exercitus nostros vestivit, aluit, armavit. non nulli autem hyperbaton putant, ut sit sensus talis 'arma virumque cano, genus unde Latinum Albanique patres atque altae moenia Romae', mox illa revoces 'Troiae qui primus ab oris'; sic enim causa operis declaratur, cur cogentibus fatis in Latium venerit. et est poeticum principium professivum 'arma virumque cano', invocativum 'Musa mihi causas memora', narrativum 'urbs antiqua fuit'. et professivum quattuor modis sumpsit: a duce 'arma virumque cano', ab itinere 'Troiae qui primus ab oris', a bello 'multa quoque et bello passus', a generis successu 'genus unde Latinum'. virum quem non dicit, sed circumstantiis ostendit Aeneam. et bene addidit post 'arma' 'virum', quia arma possunt et aliarum artium instrumenta dici, ut Cerealiaque arma. cano polysemus sermo est. tria enim significat: aliquando laudo, ut regemque canebant ; aliquando divino, ut ipsa canas oro ; aliquando canto, ut in hoc loco. nam proprie canto significat, quia cantanda sunt carmina. Troiae Troia regio est Asiae, Ilium civitas Troiae; plerumque tamen usurpant poetae et pro civitate vel regionem vel provinciam ponunt, ut Iuvenalis et flammis Asiam ferroque cadentem. Probus ait Troiam Graios et Aiax non debere per unam i scribi. qui primus quaerunt multi, cur Aeneam primum ad Italiam venisse dixerit, cum paulo post dicat Antenorem ante adventum Aeneae fundasse civitatem. constat quidem, sed habita temporum ratione peritissime Vergilius dixit. namque illo tempore, quo Aeneas ad Italiam venit, finis erat Italiae usque ad Rubiconem fluvium: cuius rei meminit Lucanus et Gallica certus limes ab Ausoniis disterminat arva colonis. unde apparet Antenorem non ad Italiam venisse, sed ad Galliam cisalpinam, in qua Venetia est. postea vero promotis usque ad Alpes Italiae finibus, novitas creavit errorem. plerique tamen quaestionem hanc volunt ex sequentibus solvi, ut videatur ob hoc addidisse Vergilius 'ad Lavina litora', ne significaret Antenorem. melior tamen est superior expositio. primus [ergo] non ante quem nemo, sed post quem nullus, tuque o, cui prima furentem fundit equum magno tellus percussa tridenti et hic mihi responsum primus dedit. vel laudative 'primus', ut primam qui legibus urbem fundabit, Curibus parvis. ab oris speciem pro genere; nam oras terras generaliter debemus accipere. sane praepositionem mutavit, nam 'ex oris' melius potuit dicere.

Nox erat, et terris animalia somnus habebat: effigies sacrae divom Phrygiique Penates, quos mecum a Troia mediisque ex ignibus urbis 150 extuleram, visi ante oculos adstare iacentis in somnis, multo manifesti lumine, qua se plena per insertas fundebat luna fenestras; tum sic adfari et curas his demere dictis: “Quod tibi delato Ortygiam dicturus Apollo est, 155 hic canit, et tua nos en ultro ad limina mittit. Nos te, Dardania incensa, tuaque arma secuti, nos tumidum sub te permensi classibus aequor+, idem venturos tollemus in astra nepotes, imperiumque urbi dabimus: tu moenia magnis 160 magna para, longumque fugae ne linque laborem. Mutandae sedes: non haec tibi litora suasit Delius, aut Cretae iussit considere Apollo. Est locus, Hesperiam Grai cognomine dicunt, terra antiqua, potens armis atque ubere glaebae; 165 Oenotri coluere viri; nunc fama minores Italiam dixisse ducis de nomine gentem: hae nobis propriae sedes; hinc Dardanus ortus, Iasiusque pater, genus a quo principe nostrum. Surge age, et haec laetus longaevo dicta parenti 170 haud dubitanda refer: Corythum terrasque requirat Ausonias; Dictaea negat tibi Iuppiter arva.” Talibus attonitus visis et voce deorum-- nec sopor illud erat, sed coram adgnoscere voltus velatasque comas praesentiaque ora videbar; 175 tum gelidus toto manabat corpore sudor+ corripio e stratis corpus, tendoque supinas ad caelum cum voce manus, et munera libo intemerata focis. Perfecto laetus honore Anchisen facio certum, remque ordine pando. 180 Adgnovit prolem ambiguam geminosque parentes, seque novo veterum deceptum errore locorum. Tum memorat: “Nate, Iliacis exercite fatis, sola mihi talis casus Cassandra canebat. Nunc repeto haec generi portendere debita nostro, 185 et saepe Hesperiam, saepe Itala regna vocare. Sed quis ad Hesperiae venturos litora Teucros crederet, aut quem tum vates Cassandra moveret? Cedamus Phoebo, et moniti meliora sequamur.” Sic ait, et cuncti dicto paremus ovantes. 190 Hanc quoque deserimus sedem, paucisque relictis vela damus, vastumque+ cava+ trabe+ currimus+ aequor.
 * -Maurus Servius Honoratus, Commentary on the Aeneid of Vergil book 1, commline 526


 * -P. Vergilius Maro, Aeneid (ed. J. B. Greenough) book 3, card 147
 * Other versions: ed. John Dryden, in English;   ed. Theodore C. Williams, in English
 * Nos te, Dardania incensa, tuaque arma secuti,
 * nos tumidum sub te permensi classibus aequor,
 * idem venturos tollemus in astra nepotes,
 * imperiumque urbi dabimus: tu moenia magnis
 * magna para, longumque fugae ne linque laborem.


 * -P. Vergilius Maro, Aeneid (ed. J. B. Greenough) book 2, card 268
 * Other versions: ed. John Dryden, in English;   ed. Theodore C. Williams, in English
 * Ultro flens ipse videbar
 * Compellare virum et maestas expromere voces:
 * “O lux Dardaniae, spes O fidissima Teucrum,
 * quae tantae tenuere morae?


 * -Maurus Servius Honoratus, Commentary on the Aeneid of Vergil book 11, commline 349
 * lumina ducum id est proceres, ut o lux Dardaniae.


 * 
 * Maurus Servius Honoratus, Commentary on the Aeneid of Vergil book 11, commline 287
 * dardanus pro 'Dardanius populus'.


 * -C. Valerius Catullus, Carmina (ed. E. T. Merrill) poem 64, line 366
 * Other versions: ed. Sir Richard Francis Burton, in English;   ed. Leonard C. Smithers, in English
 * nam simul ac fessis dederit fors copiam Achivis
 * urbis Dardaniae Neptunia solvere vincla,
 * alta Polyxenia madefient caede sepulcra,
 * quae, velut ancipiti succumbens victima ferro,
 * proiciet truncum submisso poplite corpus.


 * -P. Vergilius Maro, Aeneid (ed. J. B. Greenough) book 4, card 630
 * Other versions: ed. John Dryden, in English;   ed. Theodore C. Williams, in English
 * Urbem praeclaram statui; mea moenia vidi;
 * ulta virum, poenas inimico a fratre recepi;
 * felix, heu nimium felix, si litora tantum
 * numquam Dardaniae tetigissent nostra carinae!


 * -Maurus Servius Honoratus, Commentary on the Aeneid of Vergil book 5, commline 788
 * cavsas tanti sciat illa furoris bene supprimit: contra ipsam enim sunt quae Iuno in decimo exsequitur, ut 'me duce Dardanius Spartam expugnavit adulter'.


 * -P. Vergilius Maro, Aeneid (ed. J. B. Greenough) book 10, card 308
 * Other versions: ed. John Dryden, in English;   ed. Theodore C. Williams, in English
 * Tu quoque, flaventem prima lanugine malas
 * dum sequeris Clytium infelix, nova gaudia, Cydon,
 * Dardania stratus dextra, securus amorum,
 * qui iuvenum tibi semper erant, miserande iaceres,
 * ni fratrum stipata cohors foret obvia, Phorci
 * progenies, septem numero, septenaque tela
 * coniciunt; partim galea clipeoque resultant
 * inrita, deflexit partim stringentia corpus
 * alma Venus.


 * -Maurus Servius Honoratus, Commentary on the Aeneid of Vergil book 3, commline 167
 * et Dardanus quidem contracta in Troia iuventute Dardaniam urbem condidit, a qua Troianorum origo crevit.


 * -Maurus Servius Honoratus, Commentary on the Aeneid of Vergil book 4, commline 662
 * dardanus pro Dardanius: Plautus natus Argis ex Argo patre: vel quod ipse Aeneas ante Dardanus dictus est.


 * -P. Vergilius Maro, Aeneid (ed. J. B. Greenough) book 7, card 286
 * Other versions: ed. John Dryden, in English;   ed. Theodore C. Williams, in English
 * Ecce autem Inachiis sese referebat ab Argis
 * saeva Iovis coniunx aurasque invecta tenebat,
 * et laetum Aenean classemque ex aethere longe
 * Dardaniam Siculo prospexit ab usque Pachyno.


 * -Phaedrus, Fabulae Aesopiae (ed. L. Mueller) book 3, poem prologus, line 27
 * Other versions: ed. Christopher Smart, in English
 * Sed iam quodcumque fuerit, ut dixit Sinon,
 * Ad regem cum Dardaniae perductus foret,
 * Librum exarabo tertium Aesopi stilo,
 * Honori et meritis dedicans illum tuis.


 * 
 * Maurus Servius Honoratus, Commentary on the Aeneid of Vergil book 1, commline 650
 * et paulo post 'Mycenis', cum Spartana fuerit, quae civitas est in Laconica; nam legimus me duce Dardanius Spartam expugnavit adulter.


 * 
 * P. Ovidius Naso, Amores, Epistulae, Medicamina faciei femineae, Ars amatoria, Remedia amoris (ed. R. Ehwald) Ep., poem 16, line 333
 * Other versions: in English

Ipse tibi hoc suadet rebus, non voce, maritus, 300   Neve sui furtis hospitis obstet, abest. Non habuit tempus, quo Cresia regna videret, Aptius -- o mira calliditate virum! 'Res, et ut Idaei mando tibi,' dixit iturus, 'Curam pro nobis hospitis, uxor, agas.' 305 Neclegis absentis, testor, mandata mariti! Cura tibi non est hospitis ulla tui. Huncine tu speras, hominem sine pectore, dotes Posse satis formae, Tyndari, nosse tuae? Falleris -- ignorat; nec, si bona magna putaret, 310   Quae tenet, externo crederet illa viro. Ut te nec mea vox nec te meus incitet ardor, Cogimur ipsius commoditate frui -- Aut erimus stulti, sic ut superemus et ipsum, Si tam securum tempus abibit iners. 315 Paene suis ad te manibus deducit amantem; Utere mandantis simplicitate viri! Sola iaces viduo tam longa nocte cubili; In viduo iaceo solus et ipse toro. Te mihi meque tibi communia gaudia iungant; 320   Candidior medio nox erit illa die. Tunc ego iurabo quaevis tibi numina meque Adstringam verbis in sacra vestra meis; Tunc ego, si non est fallax fiducia nostri, Efficiam praesens, ut mea regna petas. 325 Si pudet et metuis ne me videare secuta, Ipse reus sine te criminis huius ero; Nam sequar Aegidae factum* fratrumque tuorum. Exemplo tangi non propiore potes. Te rapuit Theseus, geminas Leucippidas illi*; 330   Quartus in exemplis adnumerabor ego. Troica classis adest armis instructa virisque; Iam facient celeres remus et aura vias. Ibis Dardanias ingens regina per urbes, Teque novam credet vulgus adesse deam, 335 Quaque feres gressus, adolebunt cinnama flammae, Caesaque sanguineam victima planget humum. Dona pater fratresque et cum genetrice sorores Iliadesque omnes totaque Troia dabit. Ei mihi! pars a me vix dicitur ulla futuri. 340   Plura feres, quam quae littera nostra refert.


 * -P. Vergilius Maro, Aeneid (ed. J. B. Greenough) book 5, card 700
 * Other versions: ed. John Dryden, in English;   ed. Theodore C. Williams, in English
 * Est tibi Dardanius divinae stirpis Acestes:
 * hunc cape consiliis socium et coniunge volentem;
 * huic trade, amissis superant qui navibus, et quos
 * pertaesum magni incepti rerumque tuarum est;
 * longaevosque senes ac fessas aequore matres,
 * et quidquid tecum invalidum metuensque pericli est,
 * delige, et his habeant terris sine moenia fessi:
 * urbem appellabunt permisso nomine Acestam.


 * -P. Ovidius Naso, Amores, Epistulae, Medicamina faciei femineae, Ars amatoria, Remedia amoris (ed. R. Ehwald) Ep., poem 8, line 41
 * Other versions: in English
 * Tu mihi, quod matri pater est; quas egerat olim
 * Dardanius partis advena, Pyrrhus agit.