Kokaj

 Kokaj është një fshat në Malet e Karadakut (Malet e Zeza), Gjilan, Kosovë. Shtrihet në juglindje të Gjilanit në gjersinë gjeografike veriore prej 42° 23' 26 dhe 21° 34' 46 të gjatësisë gjeografike lindore dhe  lartësi mbidetare 565 m lagjja e Poshtme dhe 643m lagjja e Epërme. Si vendbanim është krijuar para dy shekujve kur banorët e parë erdhen nga vendbanimi i Sanxhakut të Nishit, Klaiq. Fshati Kokaj përbëhet prej tri lagjeve të ndara njëra nga tjetra, e ato janë: Mahalla e Poshtme, Mahalla e Epërme dhe në mes tyre shtrihet Gurina, ku edhe është shkolla e fshatit e ndërtuar në vitn 1967, me iniciativën e plakut Nezir Haliti.

Etimologjia
Emrin Kokaj e ka marrë nga familja e dikurshme feudale Kokaj nga trolli i Shqipërisë veriore, ku edhe ndodhet vendbanimi me të njejtin emër në veri të Koplikut. Me të njejtin emer njihet edhe nji prrua në qytetin Bajram Curri. Ky venbanim njihet edhe me emrin, Inatovc, por banorët dhe rrethina kurr nuk e kan njohur me këtë emër, sepse është emër i imponuar me pushtimin e këtyre trojeve nga ushtria serbe në vitin 1912. Të parët e këtij vendbanimi sëpari u vendosen në fshatin Pogragjë, ku edhe sot ruhet emri i sokakut me këtë emër, " sokaku i Kokajve"ku edhe kan jetur 3 vite. Pastaj tokën e blejtën nga Isa Beu i Shkupit, ndërsa kontraten e kan bërë në Vranjë. Në kontratë shkruante se është paguar toka nga "Kisha e Epërme" në veri, e në jug deri në " Zllatare ",ndërsa në lindje nga Lumi Sllubica e në perendim deri te Lumi Llapushnicë.

Toponimet
thumb|250px|Lagje Gurinathumb|250px|right|Shtëpi e lënë.

Nga toponimet më tē rëndësishme janë: Harrnicat, Ara e Kishës, Ara e Magjethatës, Dushkaja,Gurina, Rrahi, Kacekaba,  Roga e Vogël, Roga e Rrushit, Gumnishta, Plepishta, Pehari, Qarret, Lekeni, Zabeli, Livadhi Veselit etj.

Demografia
Sipas regjistrimit të parë që është bërë në vitin 1948 fshati Kokaj ka pasur 250 banorë, në vitin 1953 ka pasur 289 banorë, në vitin 1961,342, në vitin 1971, 386 ndërsa në vitin 1981, 376 banorë. Nga viti 1981 e këndej ka pasur vazhdimisht zvogëlim të popullsisë si pasojë e emigrimit të banorëve në drejtim të qendrës komunale të Gjilanit. Ramje të numrit të popullsisë ka shkaktuar lufta e fundit kur nga ky fshat u shpërngulën shumica e popullsisë si pasoj e pasigurisë. Në vitin 1999 paramilitarët serb kanë masakruar disa banoirë të këtij fshati. Sot në këtë fshat jetojnë vetëm pesë familje me rreth 30 banorë.

Ekonomia
Fshati Kokaj është fshat tipik agrarë. Nga sipërfaqja e përgjithshme 402 .52 ha, 121.21 sipërfaqe me ara, pemishte me 89 ari, me livadhe 5.00 ha, kullosa 20.00 ha, ndërsa pyje 234.00 ha. Sipërfaqet me toka jo produktive janë 23.00 ha.

Kultura dhe arsimi
thumb|250px|right|Shkolla e fshatit thumb|250px|right|Xhamia e fshatit

Banorët gjegjësisht të rinjtë e fshatit Kokaj  përveç disa të rinjve që ishin shkolluar në mejtepet e Preshevës e më vonë në xhminë e përbashkët të ndërtuar në vitin 1930 pran lumit Sllubica,të tjerët nuk patën fat të shkollohen deri pas Luftë së dytë Botrore kur në fshatin Llocë u hap shkolla fillore. Deri në vitin 1967 vijuan shkollën fillore të ulët shumë gjenerata, të cilat vazhdonin shkollimin në Pogragjë e tutje. Në vitin 1967 plaku Nezir Haliti (Mixha Nezë)  ndërtoi shkollën me vetëkontribut dhe në pronën e vet në mes të fshatit në afërsi të lagjes Gurinë. Mësues të parë ishin pikërisht të rinjtë e këtij fshati të cilit ishin shkolluar si Rrustem Rrustemi e Halil Halili. Numri i nxënësve në të katër klasat ishte nga 45 e deri në 55 nxënës. Sot kësaj shkolle i kanoset rreziku i shuarjes për arsye të mungesës së nxënësve. Në këtë vit shkollorë i ndjekin mësimet vetëm katër nxënës me të cilët punon mësuesi veteran Shefki Xheladini.

Manifestime
Kokajt nga do ku janë, kan përcaktuar të dielen e fundit të korrikut Ditë të takimit familjar në vendbanimin Kokaj.

Përsonalitete

 * Mustafë Koka ( Rushiti)
 * Zejnullah Halili
 * Arben Ramadani

Të martirizuarit (të vrarë, plagosur, burgosur dhe torturuarit) e fshatit Kokaj gjatë viteve 1943-2000
Të plagosur Të burgosur Të likuiduar
 * 1.	Hazir (Ramadan)Haziri-Në mars 1943, në vendkalimin kufitar bullgaro-italian në vendin e quajtur Suka – Capar vritet në pusi, Hazir Haziri (Kokaj) lidhja kryesore e LNÇ Gjilan-Kardak-Preshevë pas formimit të aradhës së pare shqiptare të komanduar nga Xheladin Kurbalia dhe Avdullah Presheva, varroset në Caparë dhe bashkë me të plagoset edhe bashkëfshatari i tij Hajredin (Halit) Haziri.
 * 2.	Daut Dalipi Dauti, i vrarë aksidentalisht në vijen e frontit në Tasjan të Preshevës me 1944. Varroset në Kokaj
 * 3.	Rufat Qazimi u vra më nëntor 1944,me 6 pjesëtarë tjerë të Batalonit kosovar të Rinisë në moshën 27 vjeçare. Varri nuk i dihet
 * 4.	Rrustem Dalip Rrustemi, i vrarë në fshatin Gosponicë me 13 banorë tjerë të këtij fshati nga bandat serbosllave tetor 1944, varoset në vendin varezën massive në Gosponicë të Preshevës.
 * 5.  Jonuz Halit Rexhepi u plagos në nëntor të vitit 1944 në Dukagjin. Me moshë 33 vjeçar. Pjesëtar i shumëfishtë i rradhëve ushtarake të grupimit SS dhe Brigadave nacional-çlirimtare të Kosovës.
 * 6. Hetem Rushit Rushiti-Hetë Koka në gusht të vititi 1947 u burgos në Gjilan dhe u dënua me vdekje. Denimi iu shëndrrua në 20 vjet burg. I mbajti 12 vjet në Nish. Vdiq në burg, në moshën 73 vjeçare, nga torturat. Varri nuk i dihet.
 * 7. Muharrem Rushit Rushiti në gusht të vitit 1947 u burgos në Gjilan dhe u dënua me 13 vjet burg, i mbajti 7 vjet. Muharremi, porsi vëllau Etemi, vdiq në burgun e Nishit nga torturat e mëdha.
 * 8.	 Ajet Rushiti në tetor të vititi 1946 u dënua me 13 vjet burg në Mitrovicën e Sremit, i mbajti 10 vjet burg. Jeton në fshatin Leran.
 * 9.	 Vehbi Hetë – Kokaj më tetor të vitit 1946 u dënua 6 vjet burg në Prishtinë. I mbajti 1,5 vjet në Prishtinë, kurse 1 vit në Mitrovicë. Me moshë ishte 17 vjeç. Tani jeton në Kumanovë (Sipas kujtesës së Vehbi Etem Rushitit, i lindur më 2 shtator 1929 në fshatin Kokaj, jeton në Kumanovë që nga viti 1971, i cili rrëfen për ekzekutimet dhe torturat e rënda fizike ndaj familjes Rushiti)
 * 10.	 Mustafë Hetem Rashiti pas një përleshje më dy udbash gjatë arrestimit të tij në Remnik që shkuan ta burgosnin. Por, Mustafa i vrau të (dy udbashët) dhe doli në mal me Hasan Alijën e Remnikut. Ata u vranë me tradhti në vendkalimin kufitar te Bistrica të Prizrenit. Mustafa ishte 21 vjeç i shkolluar në Tiranë. Varri nuk i dihet. Rabije Mustafë (shoqja e Mustafës) Kokaj, më shtator 1951 në Zhur të Prizrenit u masakrua nga UDB`ja bashkë me të shoqin Mustafë Etemin. Ishte 20 vjeçe. Varri nuk i dihet. Hasan Alija-Remniku më shtator 1951 në Zhur të Prizrenit u kap dhe u vra nga UDB`ja mashkë me Mustafën dhe Rabijën. Me moshë ishte 48 vjeç. Varri nuk i dihet.Të vrarë me atë aksion kanë mbetur edhe. Agush Metaj Bresalci u bra në shtator 1951 në Zhur të Prizrenit së bashku me personat e lartpërmendur. Me moshë 35 vjeçar. Qibrije Agush Bresalci u bra nga UDB`ja në shator të vitit 1951 në vendkalimin kufitar te lumi Bistrica të Prizrenit.
 * 11. Rabit (Tahir) Dalipi, nga fshati  Kokaj,  mosha 48 vjeçar, babai 8 fëmijëve, i vrar me 6 prill 1999, nga paramilitarët serb në Llocë, duke u kthyer në shtëpi në Kokaj pasi që një ditë më pare ishin larguar nënbreshrin e armëve nga forcat militare serbe.
 * 12.	Avdi Rexhepi, mosha 22 vjeçar i vrar me 6 prill 1999, nga paramilitarët serb në Llocë, duke u kthyer së bashku me Rabitin (dhe dy moshatarët e tij të fshatit Llocë) në shtëpi në Kokaj pasi që një ditë më pare ishin larguar nënbreshrin e armëve nga forcat militare serbe.
 * 13. Arben Ramadani i lindur më 13 qershor 1981 në Kokaj. Ishte pjesëtar i UÇK-së pas luftës së Kosovë iu bashkua rradhëve të luftëtarëve të Lirisë në Kosovën Lindore dhe me me 19 maj, gjatë kalimit të zonës kufitare me armatim qëllohet për vdekje nga plumbat e armikut. Ashtu të plagosur, shokët e tërheqin deri në pikën Apokalips e [KFOR]-it në Pogragjë. Përkundër përpjekjeve të KFOR-it për t`ia shpëtuar jetën në Sojevë - Ferzaj, sytë e tij perëndojnë përgjithmonë për të mos vdekur kurrë. Sot eshtërat e tij pushojnë në vendlindjen e tij, ne Kokaj.


 * Daut Dalip Dauti
 * Rufat Qazimi Ismajli
 * Rrustem Dalip Rrustemi

Të plagosur:


 * Jonuz Halit Rexhepi
 * Hetem Rushit Rushiti-Hetë Koka
 * Mustafë Hetë Rashiti
 * Muharrem Rushit Rushiti
 * Idriz Rushit Rushiti

Figura:[Shembull.[jpg]==] Shih edhe këtë ==


 * Malet e Karadakut
 * Kokaj
 * Anamorava

Lidhje të Jashtme

 * http://www.fallingrain.com/world/YI/2/Kokince.html
 * http://www.geonames.org/790017/inatovce.html