Stampa:5 1

Në 3 shtator 1920 pas shumë luftimesh të pabarabarta forcat shqiptare hynë fitimtarë në qytetin e Vlorës, duke i detyruar pushtuesit italianë të largoheshin, jo vetëm nga rrethi i Vlorës, por edhe nga Saranda, Durrësi e Shëngjini.

L U F T A   E    V L O R Ë S 1920

N Ë P Ë R M J E T  P E R S O N A Z H E V E

VLORË   2006 LUFTA  E     VLORËS - GJËNDJA    NË   PRAG    TË   LUFTËS

Në  Baçardha,  në  29  maj  1920,  u  mblodhën  rrotull  200  burra  të  krahinës  së  Vlorës,  për  t’i  dhënë  përgjigje  aneksimit  të  Vlorës  nga  Italia  pa  marrë  mendimin  dhe  aprovimin  e  popullit  të  Vlorës. Ata vendosën  t’u  përgjigjen  edhe  fyerjeve  të  ushtarëve  italianë  që  në  28  Nëndor  1919  e  lidhën  Flamurin  Kombëtar  në  bishtë  të  qënit,  ata  donin  t’u  përgjigjen  edhe  atyre  ushtarëve  italianë  të  ndodhur  në  postë-komandat  italiane,  në  shumicën  e  fshatrave  të  Vlorës,  që  u  kërkonin  fshatarëve  vajzat  për  të  bërë  dashuri,  e  pa  pranueshme  për  mentalitetin  e  kohës  dhe  të  fshatarit  tonë. Ata i  jepnin  përgjigje  edhe  Konferencës  së  Paqesë  që  ia  linte  Vlorën  Italis. Në Vlorë  ishin  përqëndruar  rrotull   10000  trupa,  të  shpërndarë  në  këtë  mënyrë: 1] në  Vlorë-Kaninë  qëndra  e  komandës  së  lartë,  nënkomanda  e  divizionit  të  36,  komanda  artileri-xhenjo  dhe  të  gjitha  drejtorive  të  shërbimit  llogjistik  e  administrativ. Komandant-Tenente General  Settimo  Piaçentini. Komandant Divizioni--  Major  General  Emanuele  Pulieze,  ndimës  i  tij  General  De  Luca. Pulieze kish  ndërtuar  vijën  e  fortifikimeve  rreth  qytetit  ku  u  mobilizuan  1200-1500  ardit,  kom  i  arditëve  kolonel  Messe. 2] Quotta  115-  qëndër  spitalore,  automobilistike  dhe  ushqimore. Komanda e  4  e  artilerisë  së  përzier,  komanda  e  157-tës  bateri  malore,  batalioni  alpin,  batalioni  72  i  infanterisë,  qëndra  e  karabinjerisë. Kom. General Enriko  Gotti,  Kom. Garnizoni Cavallo  Michele. Në Kotë  ndodheshin  4-5  depo  me  ushqime,  ilaçe  dhe  armatim. 3]Gjormi-qëndër e  kompanisë  mitraliere. Kom. Kapiten Bergamachi  4] Kalaja Matohasanaj  -batalioni  i  72,  regjimenti  infanterisë,  seksion  artilerie  të  baterisë  182  malore  70  m|m. Kom. Një major. 5] Kalaja Tepelenë -qëndër  enjë  batalioni  të  infanterisë,  seksion  artilerie  i  157-tës  bateri  dhe  stacion  karabinjerësh. Kom major  Bronzini  6]  Llogora-një  pjesë  e  batalionit  35  të  regjimentit  të  10  bersalierëve,  reparti  105. 9 oficer,  65  ushtarë  dy  topa,  8  mitroloza. Kom  kapiten  Bonansea. 7] Himarë-qëndër  e  komandës  regjimenti  10  të  bersalierve  dhe  batalionit  të  35. Kom i  zonës  general  brigade  Rossi,  kom  i  batalionit  35  kolonel  Manganeli. 8] Në Selenicë,  trupat  i  komandonte  majori  i  fanterisë  Guadalupi. 9] Në  gjirin  e  vlorës  ndodhej  fllota  me  anijet  “San  Mario”,  “Bruceti”,  “Dulio”,  “Alkina”,  “Orion”,  torpedinierët  “Arcione”  si  dhe  vaporri  “Loyd  Triestino”. 10] Aviacioni  në  Ujin  e  Ftohët  11]  Magazinat  në  Panaja. Post-komanda kishte  në  Vajzë  që  shërbente  për  kurim. Brataj, Drashovicë,  Penkovë,  Treblovë,  Rexhepaj  Sevaster,  Tragjas,  Dukat,  Ramicë,  Kuç,  Bolenë,  Progonat    etj. Italianët kishin  edhe  komandantin  e  trasportit  detar  Eugenio  Bizio,  që  e  përdorën  si  ndërmjetës  si  dhe  arbreshin  Xhiovani  Valencia,  i  cili  në  Panaja  ndihmoi  shqiptarët. Kjo ishte  pak  a  shumë  gjëndja  në  kampin  italianë. Përball këtyre  forcave,  këtyre  gjeneralëve  të  sprovuar,  u  renditën  gjeneralët  pa  dipllomë,  të  fshatrave  të  Vlorës,  por  që  në  zemrat  e  tyre  kishin  dipllomën  e  të  drejtës,  të  mbrojtjes  dhe  të  patriotizmit. Në  Baçardha  u  morën  një  seri  vendimesh  të  rëndësishme. U vendos  t’u  shpallej  luftë  forcave  italiane  në  Vlorë,  dhe  krahina  e  Vlorës  të  bashkohej  me  pjesën  tjetër  të  Shqiprisë. U zgjodh  një  këshill  ushtarak  prej  35  vetësh,  i  cili  emroi  një  Komandant  të  luftës  dhe  zgjodhi  një  shtab  prej  12  vetësh. Komandanti nuk  duhej  të  bënte    pjesë  në  këtë  shtab  i  cili  u  quajtë  ”Komiteti  Mbrojtja  Komtare”  ose  si  thirrej  në  popull  “Komisjoni”. Vendimet e  “Komitetit”  ishin  të  detyrushme  për  komandantin. Komandant u  zgjodh   major  Ahmet  Lepenica. Këshilli zgjodhi  antarë  të  “Komitetit” 1)Osman  Haxhiu  2) Qazim  Kokoshi- Vlorë  3) Alem  Mehmeti-Tragjas  4) Durro  Shaska-Kocul 5)  Beqir  Sulo  Agalliu-Vlorë  6) Qazim  Koculi-  Kocul  7) Ali  Beqiri- Velçë  8) Murat  Miftari-Tërbaç  9) Hamit Selmani-Dukat  10) Hysni  Shehu-Sevaster  11)Myqerem  Hamzarai-Kaninë  12) Sali Bedini-Armen. Këta të  dymbëdhjet  zgjodhën  njëzëri  kryetar  të “ Komitetit”  Osman  Haxhiun. Ahmet Lepenica -  Lepenicë--   ushtarak  i  vjetër  i   Perandorisë    Osmane¬,  i    qetë  dhe serioz,   kërkonte   garanci   për  çdo veprim. Në  Baçardha  u emrua  Komandant  i  përgjithshëm i luftës, pas   një   jave,  në   Kotë  dha dorë-heqjen    dhe  u  caktua  në policinë   e   luftës,   së    bashku   me   Shero Eminin. Vdiq në  1942. Osman Haxhiu --Armen--një  nga  mbështetësit   e   Ismail Qemalit,   ish   prefekt  i  Vlorës,  një  nga  njerzit  më  të  pasur  në  Vlorës, që  e  vuri  pasurin  e  tij  në  shërbim  të   Atdheut. Kryetar  i  “Komitetit  Mbrojtja    Kombtare”   Pas     luftës  deputet në Parlamentin  e  parë Shqiptarë. Djali  i tij  Myhedin Haxhiu, Kryetarë  i  Bashkisë  së  Vlorës. Pas “çlirimit” u  arratisë  jasht  shtetit  së  bashku  me  vëllan  e  tij  Galip  Haxhiun. Qazim Koculi-Kocul--mbaroi  shkollën  e  lartë  të  marinës në  Stamboll,  shërbeu  tre  vjet  në  marinën  turke,  mbështeti   Ismail  Qemalin,  në  Beun  u   zgjodh  antar  i  “ Komitetit   Mbrojtja  Kombtare“. Me dorheqjen e Ahmet  Lepenicës  në   Kotë  u  emrua  Komandant  i Luftës  së  Vlorës,  të  cilën  e  udhhoqi  gjatë  gjithë  luftës  deri  në  fitoren  e  saj. Pas luftës  prefekt  në  Vlorë,  senator  në  Lushnje,  deputet  në  Parlament,  Kryeministër  në  1921. Mbështeti fuqishëm  Fan  Nolin,  ministër  në  qeverrin  e  tij. U arratis  si  kundërshta  i  Zogut, u  këthye  në  qershor  1939,  pas  15  vjetësh. Në dhjetor  antar  i  këshillit  të  lart. Në 25  nëndor  1942  emrohet  nga  qeveria  e  Mustafa  Krujës   komisar  i  lart  në  Vlorë. Pas 40  ditësh  pushkatohet  nga  italianët  si  hakmarje  për  1920-tën Durro Shaska – Kocul -  një    nga    themelusit   e   “Klubit Labëria”    rrezikoi      dënimin  me Vdekje  në 1908   nga    turqit   ne në Stamboll. Një nga  mbështetësit  më   të    fuqishëm    të    Ismail   Qemalit. Luftoi  kundra   andartëve   grek   në   Tepelenë    dhe    trupave   të   Haxhi   Qamilit   në   Lushnje. Një  nga  më    të  pasurit  në  Vlorë,  që  vuri  në  dispozicion  të  luftës  djemt  dhe  pasurin. U zgjodh  në  Baçardha  antar  i  “Komitetit  Mbrojtja  Kombtare”  Djali  i  tij  Sadik  Shaska,  mbështetës  i  monarkis  përfaqsoi  Vlorën  në  katër  legjislatura  në  Parlamentin  Shqiptar. Pas “çlirimit”  familja  pësoi  persekutim  të  rënd. Vdiq në  1924 Myqerem Hamzarai-Kaninë--antari  më  i  ri  në  moshë  i  “Komitetit  Mbrojtja  Kombtare”. Në   aktin    e    shpalljes    së   Pamvarsisë    është    edhe   firma  e    Zini  Hamzarait,  i së njëjtës  familje. Senator  në   Kongresin  e   Lushnjes.Antar i shoqëris Bashkimi. Ishte njëri  nga  kryesorët  e  1932   në  “Lëvizjen  e  fshehtë  të  Vlorës”  në  1932. Në vitet  e  luftës  antifashiste  u  angazhua  familjarisht. Vdiq në  1946. Qazim Kokoshi-Vlorë--Delegat  në  Kuvendin  e  Vlorës firmosi  dokumentin e Pamvarsisë. U  zgjodh   antar   i     “Komitetit   Mbrojtja    Kombtare” Mbështeti Fan    Nolin   në   1924. Një  nga kryesorët  e  lëvizjes  së  fshehtë  të Vlorës  në  1932. Kryetar Bashkie Në   Vlorë,   deputet  i  Vlorës,  me bindje  social-demokrate. Mbas “çlirimi”  u  burgos  dhe  vdiq  në  burg,në 1948  një  nga  familjet  më  të  persekutuara  të  Vlorës. Murat Miftari-Tërbaç--nënpunës,  i  aktivizuar  në  të                                           gjitha  lëvizjet  kombtare. U zgjodh   antar   I   ”Komitetit   të   Mbrojtjesë Kombtare”. Nga kryesorët  në lëvizjen  e  Vlorës. Familja e  tij gjat  luftës  antifashiste  ishte  në     krye  të  Nacional  Çlirimtares. Në gjyqet e  1946,  si  dëshmitar  kërkoi maturi  dhe  mosteprime. Alem Mehmeti-Tragjas-   mori   pjesë   në    të    gjitha  lëvizjet  Kombtare  kundra  turqisë. Një  nga  njerzit  më   të  afërt të Ismail  Qemalit. Komandant i xhandermarisë   (pa   rrogë)     në qeverinë    provizore  të  1912. U zgjodh    antar       i     ”Komitetit Mbrojtja   Kombtare”   Vdiq   në  1927. Ali Beqiri-Velçë-mori  pjesë  në  lëvizjen  kombtare, edhe  ky  rrezikoj  dënimin  me vdekje  në  Stamboll  në  1908. I squat  dhe  i  shkathët  në  të folur,  këto  cilsi  bë  të  zgjidhet antar  i  Mbrojtja  Kombtare”. Vdiq në  1942. Beqir Sulo  Agalliu-Vlorë-një  nga  familjet  e  Vlorës  me  kontribut  në  lëvizjen kombtare  U  zgjoth  antar  I  “Komitetit  Mbrojtja  Kombtare”. Përkrahës i  Nolit  në  1924.Antar  i  lëvizjes  së  fshehtë  të  Vlorës. U internua  nga gjermanët  dhe  vdiq  në   Mathauzen. Hysni Shehu-Sevaster-një  nga  njerzit  më  me autoritet  të  krahinës  së  Kudhsit,  të  cilën  e  përfaqsoi denjësisht  në  Luftën  e  Vlorës si  antar  i  “Komitetit  Mbrojtja Kombtare”. Pasardhësit e  tij u vran  dhe  u  burgosën  pas “çlirimit” Hamit Selmani-Dukat -u  zgjodh  antar  i  Komitetit Mbrojtja  Kombtare  në  moshën 76    vjeç. I hipte  kalit  dhe gjëndej në  Baçardha,  në  Beun, në  mal  të  Shashicës  e  kudo  ishin  shokët. Vdiq në  vitin 1923. Sali Bedini-Armen-dy  herë  mori  pjesë  në  aktivitetet kombtare,  në  shpalljen  e  Pamvarsisë  dhe  në  Luftën  e  Vlorës,  në Baçardha u zgjoth antar i Komitetit Mbrojtja Kombtare. Vdiq në  1925. Familja e  tij  përkrahu luftën Na-Çl Azbi Cano - Mavrovë - Kur  Ahmet  Lepenica  dha dorheqjen  në  Kotë, u zëvendësua  nga  Qazim  Koculi  si  Komandant  I përgjithshëm  i  luftës,  sipas vendimeve  të  Baçardhas, nuk  ishte  më  antarë  i  Komitetit. Në vend  të  tij  në  Kotë,  Azbi  Cano  u  zgjodh  antar  i  Komitetit. Familja mbështeti  fuqimisht  luftën  Nacional-Çlirimtare.

Botuar në  Gazetën  “Vlora”  3  korrik  2006

SKEMA E  LUFTËS  SË  VLORËS KOMISIONI Osman Haxiu  - Vlorë Qazim Kokoshi - Vlorë            Murat  Miftari - Tërbaç Alem Mehmeti - Tragjas           Hamit  Selmani - Dukat Durro Shaska - Kocul             Hysni  Shehu - Sevaster Beqir Sulo Agalliu - Vlorë       Myqerem Hamzarai - Kaninë Qazim Koculi  -  Kocul           Sali   Bedini - Armen Ali   Beqiri - Velçë             Azbi  Çano - Mavrovë

Komandant i  Përgjithshëm  i  Luftës Ahmet  Lepenica-(dha dorheqjen  pasë 6 ditëve Qazim  Koculi. Pesë Çetat  e  mëdha dhe  Komandantët  e fshatrave (Komandantët  e  vrarë  u  zëvendësuan  menjëherë0,

1)Çeta-Shullërit Komandant Kalo Telhai(dha dorëheqjen pas  6  ditëve) - Barjam  Qamili, Ramica-Caush  Tafili,  Elmas  Ademi,       Bashaj-- Zigur Lelo,  Zyber  Musai,  Dushan  Qamili,   Matogjin-Demir  Mystehaku, Velçë-Caush  Mehmeti, Hasan Hyso,    Vajzë-Çoban Nuredini,

2) Çeta-Kudhës Komandant Rrapo Çelo, Sevaster-Hamit  Mahili  Dushkarak-Qëndro Fega,  Shkoza-Kanan Maze, Mane Aliu Rexhepaj-Halim Rakipi, Mërtiraj-Salo Islami,

3) Çeta-Dukat Komandant Sheme Sadiku, Dukat-Hodo Zeqiri, Muhamet Maze,   Tragjas-Yzeir Muço, Sinan Mete,    Radhima-Bilbil  Sinani, Xhafer Asllani, Imer Radhima,

4) Çeta-Lumi Vlorës Komandant Sali Vranishti, Vranisht-Azem  Sulo, Daut Seferi,   Bolenë -Mato Robi, Kallarat-Feim Çelo,    Tërbaç-Selman  Hyseni, Selam  Abazi, Lepenicë-Sheme  Jazo,   Gjorm-Selam  Hasani,   Gumenicë-Bajram  Mehmeti, Deli  Bajrami,   Lapardha-  Selim  Suleimani,   Drashovicë-Hysni  Fallani,   Vërmik-Neim  Braka, Brataj-  Memo  Meto,   Kuç-Xhafer  Aliko,

5)Çeta e  Fëngut,  Komandant  Muço  Aliu, Treblovë-Hakim  Hyseni,   Kocul-Lilo  Hakani, Bylysh  Latifi, Mavrovë - Isuf  Rustemi,   Romës-  Mehmet  Musai,   Mallkeq-Mehmet  Selimi,   Armen-Fejzo  Islami,   Karbunar-  Muhamet  Cenaj,   Gërnec-  Dushan  Kaçi,

Të pa  inkuadruara  në  këto  pesë  çeta  ishi n: Kanina-Komandant  Beqir  Velo, Muhamet  Bedini, Mustafa  Bega Topalltia- Kom. Neki Hoshtima Narta- Kosta  Mano Çeprat- Vesel Çeprat Trevllazri- Kom. Qazim Ismaili, Ahmet  Hoxha Në Vlorë  erdhën  shumë  çeta  nga  të  gjitha  anët  e  vendit: Çeta e  Salaris  me  Komandant  Selam  Musai Kurveleshi- Kom. Riza Runa Mallakastra- Kom. Bektash Cakrani,  Kamber  Belishova, Hysni  Toska Mallakastra e  egër-  Kom. Halim Hamiti Skrapari- Kom. Riza Kodheli Berati-Kom. Seit Toptani, Izedin  Vrioni Peqini-Kom.Adem Gjinishi Gjirokastra- Javer  Hurshiti, Xhevdet  Picari Çamëri-Alush Seit  Taka,  Muharem  Rushiti Korça Kom. Kapiten Ferit  Frashëri  Sami  Koprencka, Tosun  Selenica Tirana-Ismail Haki  Kuçi, Ismail  Haki Libohova  erdhi  edhe  një çetë nga  Amerika  me  në  krye  Aqif  Përmetin  dhe Kareiman  Tatzatin,  me  Luftën  e  Vlorës  u  bashkuan  edhe çetat  ordinere të  Shaqo  Llapit, Duro  Durmishit  dhe  Myslym  Çorrit. Kishte edhe  një  grup  artilierësh  me  Kom. Azis Çamin  dhe  zëvendës  Elmas  Ademi, me  artilier Xhafer  Xhuveli  dhe Avduraman Çiraku. Policia e luftës komandohej nga Shero Emini e Ahmet Lepenica. Të gjitha  këto  çeta  dhe  komandantët  e  tyre  komandoheshin  nga  12  antarët  e  “Komitetit  të  Mbroitjes  Kombtare” dhe Komandanti i përgjithshëm Qazim Koculi.

Në organizimin e  luftës ishte  edhe  gjykata,  me  Kryetar Neki Xhenetin, prokuror Rasim  Babameto dhe  Avdul  Kuçi antarë  gjyqi Sif  Kedhi  e Agjah  Libohova. Sekretar ishin  Meçan  Selami (Kallarat) e Halim  Xhelo (Tërbaç) Pas luftrave të ashpra u çlirua  Kota dhe Drashovica,  komanda  dhe qëndra u  vendos  në Drashovicë. Pas disa  polemikave  u  caktua Qazim Kokoshi  prefekt. Një nga  problemet  më  të rëndësishme  të  luftës  ishte  furnizimi  me  ushqime  dhe municion. Xhafer Ypi,  Prefekti i Beratit,  vendosi  ti sjell deri  në  lum  pranë  Selenicës  të  gjitha  ndihmat  e  qeveris. Kryeministri Sulejman  Delvina  dhe  ministri  i brëndëshëm  Ahmet  Zogu  ishin  dy  njerzit  më  të fuqishëm,  që  përkrahën  pa  rezerva  Luftën  e  Vlorës. Dy nga  antarët  e  “Komitetit” Sali  Bedini  dhe Durro  Shaska bënë  organizimin  e  Vllehëve  të  zonës,  të  cilët  me  në  krye  Kol  Kitën,  me  karvanet  e  kuajve ,e  shpinin  furnizimin  në  magazinat  e  Llakatundit, Picarit, Lubonjës  dhe  prej  andej   në  Kotë  ku  merrej  në  dorzim  nga  Ali  Gjiriti  dhe Izet  Borshi. Përfaqsus i  luftës  pranë  qeveris  ishte  ministri  fuqiplot  Spiro  Jorgo  Koleka  dhe përfaqsus  në  shtetin  grek  me  qëndër  në  Korfus  Hamza  Isai. Himara kishte  përfaqsus  të  saj  Naqe  Konomin. Spitali në Kotë  drejtohej  nga  Dr  Sezai  Çomo,  për  mjekimet  pëdoreshin  mjekët  italian  të  zënë rob  dhe  dy  amerikan  që  kishin  ardhur  për  ndihmë. Me ilaçe furnizonin  farmacit  e  Rexhep  Hitos, Syrja  Libohova, Fadil  Kotoni, Nazif Halite dhe  Kryqi  i  Kuq  Amerikan. Në Vajzë  u  grumbulluan  robrit  dhe  Komandant  i  kampit  të  robërve  ish  vendosur  Rexhep  Suleimani. U vendos që  Piaçentinit  t’i  dërgohej   ultimatumi, tekstin  e  pregatiti  Avdul  Kuçi,  u  dorzua  nga  Mehmet  Selimi  (Mallkeq)  i  shoqëruar  nga  Halim  Laze (Kaninë)  dhe Adem  Aliko (Vranisht). Përkëthimin e  bëri  Ulise  Bozo  i  cili  shërbeu  si  ndërlidhës  ndërmjet  shqiptarve  dhe  italianve. Shtypi- ngjarjet  e  Vlorës  u  pasqyruan  në  gazetën  “Drita”  të  Veli  Harshovës  Gjirokastër,  “Kuvendi”  “Dielli”  të  Bostonit  etj. Shoqëria “Vatra”  e  Amerikës  dërgoi  “Bandën”  e  shoqërisë së  bashku  me  trupat  vullnetare. Bandën e  drejtonte  muzikanti  Thoma  Nasi. Nuk mbetën  pas  as  fetarët  në  këtë  luftë,  ku  spikasin  Babai  Teqes  Tepelenës  Ahmet  Turhani  Baba Xhaferi  Përmet,  Don  Marku,  miftiu  Osman  Muka  etj. Një rrol  të  veçant  pati   edhe   Xhovani  Valencia, arbresh magazinier në  Panaja, i  cili  u  dorzoi  magazinat  shqiptarëve.

Botuar në  Gazetën  “Vlora”  10 Korrik  2006