Lokalitete Shqiptare në Principatën serbe (1817-1865)

SHPENDI SOLLAKU NOE' DHE IDEALIZMI I  PATHYER Shënime rreth jetës dhe aktivitetit të Shpendi Sollaku Noé

Sh.S.Noé është  i  njohur  si  poet,   shkrimtar,  politikan, profesor,  kritik letrar  ,gazetar  investigator  në  fushën  e korrupsionit  të nomenklaturave shtetërore e të  simbiozës  së shteteve me kriminalitetin e organizuar. Noé është një organizatorët e udhëheqësit  e parë  të  opozitës  që,duke rrezikuar jetën  ,bënë të mundur krollimin e komunizmit në Lindje;është nga botuesit pionierë të shtypit  neodemokratik  europiano-lindor; është i pari që denoncoi    penetrimin   e   Mafia-s    në    Lindje   dhe infiltrimin  e kriminalitetit të organizuar  në nomenklaturat shtetërore;është i pari që denoncoi luftën në Ballkan (sidomos në Bosnje e Kosovë) dhe parashikoi  gjatësinë e zhvillimit të saj; është i pari që, kur  Perëndimi  duartrokiste  fitoren  e demokracisë në Lindje,ka  paralajmëruar  kthimin e shpejtë në fuqi të kriptokomunistëve. Noé u lind në Shqipëri më 3 prill 1957  në një  familje  nëpunësish. Kalon  një  fëmijëri   të  vështirë ngaqë, kur ishte  tre vjeç, babanë e  tij, një  monarkist , e dënojnë  me  burgim  si  "sabotator" të regjimit  të  Hoxhës. Familja e tij ,nëna dhe gjashtë fëmijë,në të cilën Noé është vëllai    më   i   vogël,  përjeton ,    përveç    vështirësive ekonomike, dhunën  psikologjike  dhe  terrorrin  e  luftës  së klasave. Noé-ja i  vogël  jeton  me dhimbje  sekuestrimin e shtëpisë,përjashtimin nga shkolla të të vëllait,imitimin nëpër cepa   rrugësh   të   prangave   me   duar   të   kryqëzuara nga  bijtë  e  çensorëve. E ëma, mësuese, transferohet larg shtëpisë dhe është vëllai i madh që,edhe pse adoloshent, luan rolin e babait  të  shtëpisë  ,që  "i detyron"   vëllezërit   të lexojnë   libra e  të  dëgjojnë  muzikë  klasike  gjatë   gjithë ditës,  duke  i  shpëtuar  mrekullisht  më  të  vegjëlit  prej konseguencave  më  të  shëmtuara  të  emargjinacionit. Akoma fëmijë, Noé  lexon  libra  "për të mëdhenj" dhe  që    herët    fillon  të  shkruajë  intensivisht madje të  botojë. Provon tregimin, novelën , dramën  dhe poezinë. Në moshën katërmbëdhjetë vjeçare fiton konkursin e muzikës në Tiranë,por s'mund të vazhdojë liceun artistik të Tiranës .Kthehet në qytetin  e  tij  e  frekuenton  Gjimnazin klasik  duke vazhduar të jetë  i shkëlqyer në mësime;vijon të lexojë, shkruajë e, herë pas here, të botojë. Në të  njëjtën  kohë  aktivizohet  si  aktor, këngëtar, libretist  e "show-friend"  e  fillon  të  frekuentojë ambientet   antiregjim. Gjatë  periudhës   së   Gjimnazit organizohen  dy  seminarë  kombëtarë  për talentet e rinj  me Noé-në dominues si  autor  e prezentator. Mbaron shkollën e mesme me nota të shkëlqyera ,por rrezikon të pëjashtohet nga provimet e pjekurisë për një palë pantallona "antikomuniste" dhe sepse këndonte në lulishte  me një grup miqsh  këngë të famshme  kantautorësh  të  huaj .Rezultattet shumë të mira nuk i mjaftuan  për të fituar  të  drejtën  e  vazhdimit   të Universitetit. Për tre  vjet rrjesht  vijon  dëshpërimisht  të kërkojë  të  drejtën  për  të  studiuar.Në moshën  18 vjeçare përgatit  librin  e tij  të  parë  pas  botimeve  në  gazeta  e revista.Shkrimtari i madh Ismail Kadare (prej vitit 1989 azilant politik në Francë), i  shkruan  shefit   të  Shtëpisë botuese "Naim Frashëri": "I  dashur  I... autori  i  këtyre vargjeve  është  një djalë me talent origjinal,ju kërkoj nëse është e mundur ,të bëj reçensionin e këtij libri". Kërkesa e Kadaresë  u  hodh  poshtë. Gjithçka ishte e bukur  për  Kadarenë, për botuesin e regjimit ishte e shëmtuar. Librit të Noé-së iu mohua botimi dhe autorit iu bë  presion  të kthehej  në klishenë  tradicionale  të realizmit socialist. Në vitin 1978,në sajë të ndërhyrjes energjike të Lidhjes së  Shkrimtarëve e personalisht   të  presidentit të saj,  poetit të madh  Dritëro Agolli,pranë Hoxhës,Noé-së i njihet e drejta  "jashtë kritereve"  për të studiuar në gjuhë e letërsi. Por,i sapo i regjistruar në Universitet e postojnë në ishullin e  Sazanit  për  të  kryer  shërbimin  ushtarak  si marinar  për tre vjet,ku u detyrua të bëjë  12 orë shërbim në 24 orë  e më  pas  punë  të  sforcuar  për të hapur  tunele! Në këtë periudhë, fshehurazi, ngaqë ushtarëve u ishte ndaluar me ligj të frekuentonin shkollën,duke rrezikuar arrestimin ,Noé frekuenton  në mënyrë  klandestine leksionet duke mbaruar në pak muaj të gjitha provimet(vitin e parë - në pesë ditë:për të ishte normale të jepte dy provime në ditë,i ndodhte madje shpesh te shlyente  edhe  tre  provime  në ditë duke marrë notën maksimale). Në 1980  i  vdes  i  ati,  por  oficerët  nuk  ia komunikuan .I lajmëruar  nën zë  nga  një marinar postier, shkëputet  në mesnatë nga  Sazani me një anije transporti e arrin në shtëpi pak orë para varrimit .Kthimi në ishull ishte infernal:survejim special,punë tunelesh dhe prerje të lejes për të parë familjen. Është e ëma  e moshuar, që, edhe  pse  e sëmurë,udhëton e i dërgon të birit literaturën e mohuar. I kthyer në liri në vitin 1982,Noé fillon punë si mësues në qytetin e Lushnjes,por meqenëse është  element  i padëshiruar,e transferojnë në një nga fshatrat më të varfëra të Shqipërisë, në një shkollë të mesme ku studiojnë  edhe bij të  të  burgosurve  politikë. Nuk mund të ëndërrojë të bëhet këngëtar  (zëri i regjistrohet  nga  sekretarët e partisë dhe i "ndalohet" si tepër perendimor) ;s'mund të bëhet as aktor.Në fshatin ku jep mësim ,Noé arrin të krijojë një grup talentësh të rinj (nxënës të tij)  që  arrijnë  të  botojnë deri në organet qëndrore duke e transformuar atë komunë në qendër provizore të lëvizjes letrare shkollore. Fillon ,dhe pse duke rrezikuar, të bëjë  aktivë edhe bijtë e të të internuarve (akt rreptësisht i ndaluar prej regjimit).Fusha e luftës kundër regjimit në atë kohë ishte propaganda gojore.Në të njëjtën  kohë  përpiqet të botojë  kritika, përkthime nga  rusishtja  e  italishtja, poezi etj.;përgatit një përmbledhje me tregime,  por më kot.Nuk i kthejnë asnjë përgjigje. Në vitin 1985 vdes Hoxha.Trashëgimtari i tij, Alia,   duke   menduar që  "e  keqja"  do   t'i  vinte  prej intelektualëve, krijon  një  klimë  në dukje  më të  butë  në trajtimin e shkrimtarëve dhe artistëve.Noé-në  e transferojnë në Lushnje në gjimnazet kryesore të qytetit. Në vitin 1987 arrin më në fund të  botojë  librin "Mëzat e Kaltër" ,i  çensuruar  prej regjimit menjëherë pas botimit dhe i ribotuar pjesërisht në vitin 1988,me shumë faqe të  grisura  të   poezive  që  nuk  duhet  të  qarkullonin. Vitet 1989-1990  përfaqësojnë kthesën politike të Lindjes e shënojnë  fillimin e epokës  më pjellore të Noé-së. Në 1990 themelon  Partinë e Vullnetit të Lirë (PVL) me intelektualë të tjerë të pakënaqur.Duke shikuar  afërsinë me programin e PD-së,  (në   fillimet  e saj   Parti  e   Studentëve   dhe Intelektualëve   të  Rinj),  Noé  kërkon   të  ndërhyje  e  të përfshihet në këtë parti bashkë me përkrahësit e tij.(Arsyeja kryesore  ishte  pamundësia  ekonomike  e  PVL-së. )Duke konstatuar  që  në  fillimet tradhëtinë e idealeve mbi të cilat ishte  themeluar  Partia  Demokratike, Noé  dhe një pjesë e anëtarëve të kësaj organizate braktisin  PD-në  e shkojnë të forcojnë  radhët  e  të të porsalindurës Parti Republikane. Noé zgjidhet  anëtar  i  Komitetit drejtues të PR-së në të cilin  bëhet  shpejt  personazh i spikatur duke influencuar në zgjidhjen e problemeve kryesore deri në zgjedhjen për dy herë të kryetarit të Partisë,e  mënjanimin  e rrymës së brendshme pro-Berisha. Njëkohësisht Noé drejton Partinë në rrethin e Lushnjes(serbator kryesor i Partisë Republikane)dhe merret me organizimin e republikanëve në rrethe të tjera të vendit. Në ato  vite, veç  politikës, Noé  merret  me gazetari. Themelon gazetën  "Ora e Fjalës" dhe  influencon imazhin e gazetës tjetër  të  opozitës  "Republika". Shkruan shumë e shumë artikuj duke përdorur emra të ndryshëm. Njëkohësisht fusha e betejës për të nuk është vetëm lufta kundër komunizmit diktatorial,por sidomos  monizmi i ri  politik  i  përfaqësuar  prej  Partisë  "Kriptokomuniste" Demokratike. Veç kësaj -  infiltrimi  i   kriminalitetit  të organizuar  në  nomenklaturat  e  Lindjes. Në mitingjet e artikujt Noé do t'i thoshte gjërat lakuriq duke rrezikuar jetën në atentate e duke u bërë pre e gjyqit të Tiranës, në prill  1992. I tradhëtuar   në  ideale  dhe  i  ndodhur  i pambrojtur, për të shpëtuar  veten  dhe  familjen (të shoqen prokurore dhe djalin), si mbetet  gjë  tjetër  veç  kërkimit të azilit politik në Itali. (Familja e Noé-së është e vetmja të cilës  i  është  njohur  azili  politik  në Itali  në vitin 1992,pas të ashtuquajturës "fitore të demokracisë në Lindje"). Me intervistat,artikujt dhe librat e botuar ,me fjalimet në piaca e teatro italiane, Noé është  i pari që dha alarmin për  gjithçka që  po ndodhte  dhe veçanërisht  për të ardhmen e Shqipërisë,të Ballkanit e të Lindjes evropiane. Në Itali,ka botuar "Mbretëria  e  gjërave  të ndaluara"   (Dismisuratesti, 1995),  "Të   duartrokasësh Kaligolën" (Firenze Libri,1997),  "Me kryq mbi shpinë për në Galilea"  (Libroitaliano,1999), përkthimet  rikrijime  në italisht të Lahollit ,Gjermani   ( "Suicidio  delle  foglie" -Dismisuratesti,1995) dhe të Abazit,Suedi -Kosovë("Folle destino", Dismisuratesti , 1996). Një  pjesë    e   mirë  e krijimtarisë së tij është shkruar në italisht e shqip dhe librat janë ilustruar nga vetë autori(kopertina,murales e fotopoezi). Krijimtaria e tij ka gjetur përkthime në  gjermanisht ,suedisht e  anglisht  dhe  është botuar në Gjermani,Zvicër, Austri,SHBA,Indi, Japoni etj.Vargjet e tij janë përfshirë edhe në antologji botërore në gjermanisht e anglisht. Rreth krijimtarisë  së  Noé -së kanë shkruar gazeta  të  rëndësishme   italiane  si  "Il Messaggero",  "Il tempo",  "Ciociaria oggi",  "Gazzeta di Parma", "CIR-s Notizie", "Alto Adige" ,"La Nazione","Il Tirreno" etj, ; ajo  është   prezantuar   nga personazhe të rëndësishëm të letërsisë e të politikës italiane, nga drejtuesit kombëtarë të Amnesty International në Romë,tek Gianfranco Fini etj. Pë t'u përmendur intervistat   e rëndësishme dhënë  herë  pas here  në  kanalet  televizive  të   RAI-t,  Mediaset -it, TVN, RTTR,  GBR  etj.si dhe jehona e bërë  nga  këto  kanale  dhe   radioja kombëtare italiane për krijimtarinë dhe personalitetin e Noé-së.

Attilio Bertolucci

Siti i Shpendi Sollaku Noé - Këtu