Anglia

Anglia është shteti më i amdh dhe më i populluar i Britanisë së Madhe. Popullata e saj përbëjnë më shumë se 83% të popullatës së Britanisë së Madhe, derisa pjesa kontinentale e Anglisë okupon pjesën më të madhe jugore të Ishullit Britanik dhe ndan kufi tokësor me Skocinë në veri dhe Uellsin në perëndim. Ka dalje në Detin Veriut, Detin irlandez, Detin Kelt, Kanalin e Bristolit dhe Kanalin Anglez.

Anglia u bë shtet i bashkuar në vitin 927 dhe merr emrin nga Angles, një nga klanet gjermanike që u vendosën aty në shekullin e 5-të dhe të 6-të. Kryeqyteti i Anglisë është Londra, sipërfaqja më e madhe urbane në Britani, dhe zona më e madhe urbane në Bashkimin Europian për nga shumica e gjërave por jo të gjitha.

Anglia renditet ndër qendrat e zhvillimit kulturor më me ndikim. Është vendlindja e Gjuhës Angleze dhe Kishës Angleze, si dhe Ligji Anglez formon bazat e sistemeve juridike të shumë shteteve; Londra ishte qendra e perandorisë britanike, dhe vendi ishte vendlindja e Revolucionit Industrial. Anglia ishte shteti i parë në botë që u Industrializua. Anglia ishte demokracia e parë parlamentare dhe si pasojë shumë inovacione kushtetuese, ekzekutive dhe juridike që kanë origjinë angleze janë adoptuar nga shumë vende në botë.

Emri
Anglia e ka marrë emrin nga Angles, klan gjermanik që erdhën në Angli në shekullin e 5të dhe të 6të, dhe që mendohet se kanë ardhur nga siujdhesa e Angelnit, Danimarka e sotme dhe një pjesë e Gjermanisë veriore. Etimologjia e mëtejshme e emrit të këtij klani mbetet jo e sigurt, edhe pse një teori e famshme thotë se nuk duhet të kërkohet më larg se vetë fjala angle, që i referohet regjionit Holstein.

Parahistoria
thumb|200px|[[Stonehenge, një monument i kohës së Bronzit në Wiltshire]]

Veglat dhe eshtrat e gjetur në Norfolk dhe Suffolk tregojnë se Homo erectusët kanë jetuar në Angli rreth 700,000 vjet më parë. Gjatë kësaj kohe, Anglia ishte e bashkuar me Europën kontinentale nëpërmjet një ure të madhe tokësore. Vendi ku tani ndodhet Kanali Anglez ishte një lumë i madh që rrjedhte në drejtim të perëndimit. Kjo zonë ishte shumë pak e populluar gjatë Periudhës së Akullnajave, si edhe ishujt e tjerë Britanik. Në rikolonizimin që pasoi, pas periudhës së akullnajave, kërkime gjenetike tregojnë se Anglia e sotme ishte zona e fundit e ishujve Britanik që u ripopullua, rreth 13,000 vjet më parë.

Pushtimi Romak
Britania tanimë kishte qenë shënjestra e shumë pushtimeve, të planifikuara dhe të kohës, nga forcat e Republikës Romake dhe Perandorisë Romake. Së pari u pushtua nga diktatori romak Jul Cezari 55 Para Krishtit, por ishte pushtuar më plotësisht nga perandori Claudius në 43 AD. Si vendet tjera në fund të perandorisë, Britania ka pasur lidhje tregtare me Romakët, dhe ndikimi i tyre ekonomik dhe kulturor ishte pjesë e rëndësishme e kohës së hekurit britanik para-romaks, sidomos në jug. Me rënien e Perandorisë Romake 400 vjet më vonë, Romakët u larguan nga Anglia.

Gjeografia
Anglia përbën dy të tretat qendrore dhe jugore të ishulli të Britanisë së Madhe, gjithashtu ka edhe ishuj nga të cilët më i madhi është Ishulli Wight. Ndan kufi me Skocinë në veri dhe me Uellsin në perëndim. Është më afër me Europën kontinentale se cilado pjesë tjetër e Britanisë, e ndarë nga Franca vetëm nga 52 km det. Tuneli i Kanalit, bashkon Anglinë me Europën kontinentale. Kufiri Anglo/Francez është në mes të këtij tuneli.

Një pjesë e madhe e Anglisë përbëhet nga kodra, por ka më shumë male në veri me një rrip të maleve të ulëta, Penninet, që ndajnë lindjen me perëndimin. Zona tjera me male në veri janë : Regjioni i Liqejve,North York Moors, dhe Peak District. Linja e përafërt që ndan tipet e relievit shpesh përcaktohet nga vija "Tees-Exe line". Në jug të kësaj vije, ka zona më të mëdha të tokës së rafshët, përfshirë këtu Anglinë Lindore dhe Fens, megjithëse zonat e larta përfshijnë Cotswolds, Chilterns', North Downs, South Downs, Dartmoor dhe Exmoor''.

Limani më i madh natural në Angli është Poole, në bregdetin jug-qendror. Disa e konsiderojnë si limanin më të madh në Botë pas Sydneyt, Australi.

Klima
Anglia ka klimë me mjaft shira gjatë tërë vitit, edhe pse sezonet janë shumë të ndryshueshme në temperaturë. Sidoqoftë, këto temperatura rallë bien nën −5 °C ose ngriten mbi 30 °C. Era mbijetuese fryen nga jug-perëndimi, duke sjellë mot të butë dhe të lagët rregullisht nga Oqeani Atlantik në Angli. Është më e thata në lindje dhe më e ngrohta në jug, që është më së afërmi më Europën kontinentale. Dëbora mund të vijë në dimër dhe në pranverën e hershme, megjidhëse nuk është aq e shpeshtë larg vendeve të larta.

Kultura

 * Telekomunikacioni
 * Transporti
 * Ushtria
 * Turizmi

Shih dhe këtë

 * Britania e Madhe

Burime të dhënadh
Engeland Ngyiresi England Anglaterra Englaland إنجلترا Inglaterra İngiltərə Englånd Onglėjė Англія Ангельшчына Англия ইংল্যান্ড Bro-Saoz Engleska Anglaterra Anglie Англи Lloegr England England Engelska އިނގިރޭސިވިލާތް Αγγλία England Anglio Inglaterra Inglismaa Ingalaterra fa:انگلستان Englanti Ongland Angleterre Anglie Ingelân Sasana Sasainn Inglaterra - England Ingyaterra Sostyn אנגליה इंग्लैंड Engleska hsb:Jendźelska Angletè Anglia Անգլիա Anglaterra Inggris Anglia England Inghilterra イングランド Inggris ინგლისი 잉글랜드 Ingilîstan Pow Sows Anglia England Ingeland Inghiltæra Ingɛlandi ປະເທດອັງກິດ Anglija Anglija Ingarangi Англија ഇംഗ്ലണ്ട് इंग्लंड England Inglatlālpan England Engelaand (regio) Engeland England England Angliétèrre Anglatèrra Ingland Anglia Anghiltèra Inglaterra Inlatirra Engalterra Anglia Anglia Англия Nglaterra Ingland Engleska England Anglicko Anglija Ingriis Енглеска Engelane Inggris England Uingereza (nchi) இங்கிலாந்து Inglaterra Англия อังกฤษ Inglatera ʻIngilani Inglan İngiltere Англія انگلستان Angliya Inghiltera Anh Iengeland Linglän Ile Geesi 英格兰 英格蘭 Eng-tē INgilandi