Brigada e V-të Sulmuese

Brigada e V-të Sulmuese (Heroinë) e Frontit Antifashist Nacional-Çlirimtar e ka fillimin e saj më 28 nëntor të vitit 1943 në fshatin Gumenicë të Vlorës dhe e përfundon në maj 1945 në tokat e Jugosllavisë. Ajo është një nga brigadat e Ushtrisë Nacionalçlirimtare të Shqipërisë, e cila u inkuadrua në Diviziononin e V-të Sulmues pas kalimit në Kosovë më 4 tetor 1944, luftoi edhe për çlirimin e Kosovës dhe Sanxhakut. Përveç luftimeve të ashpra dhe kontributit të pa mat që ka dhënë Brigada e V Sulmuese në trojet e vendit tonë, kjo brigadë ka meritën e vet edhe në çlirimin e Kosovës.

Gjendja politiko-ushtarake në përgjithësi në Kosovë ndryshonte shumë në krahasim me Shqipërinë, aty influenconin disa faktorë. Pushtuesit gjermanë, shërbëtorët e tyre kolaboracionistë, si ballistë, çetnikë e ustashët serbo-malazezë zhvillonin një propagandë që nuk mund të kish asnjë kufi në fshatra e qytete ku banonin vetëm shqiptarë kundër lëvizjes Nacionalçlirimtare në Shqipëri dhe në Jugosllavi. Gjermanët dhe bashkëpunëtorët e tyre punonin në të dy krahët, edhe demaskonin Luftën Nacionalçlirimtare, edhe ? hidhnin kundër serbëve që luftonin në radhët e Ushtrisë Nacionalçlirimtare se qenë armiq të shqiptarëve dhe se kinse luftonin për të çliruar nga shtypja e Serbisë së vjetër. Sipas gjendjes reale që u ndodhën komandat dhe partizanët që në kontaktet e para me popullin e Kosovës u arrit në konkluzionin real se puna e armikut që kish bërë me popullin për shumë kohë, ku shfrytëzonte në maksimum ndjenjat nacionale të shqiptarëve, kish bërë shumë efekt në masën e popullit, që si pasojë kish bërë që shumë nga shqiptarët të ishin vënë në shërbim të okupatorëve, si në trupat e xhandarmërisë e të mercenarëve civilë edhe ata me pagesë. Boshti ? punës së armikut kish qenë "se po nuk u bashkuat me pushtuesin, do të mbeteni me Serbinë". Por nga ana tjetër qëndrimi shovinist e shumë armiqësor ? njerëzve të Titos, e kishin vënë Kosovën në mes dy zjarreve. Larja e hesapeve me popullin shqiptar të Kosovës pas lufte, qe menduar shumë djallëzisht e poshtërsisht nga ana e udhëheqjes jugosllave pavarësisht se në Konferencën e Bujanit, ku qenë pjesëmarrës edhe të deleguar jugosllavë, ku u vendos që Kosova do të vetëvendoste pas luftës për fatet e saj, ndaj dhe duhej të luftonte kundër ushtrive pushtuese. Këtë çështje e pengonin jugosllavët, se kishin plane të tjera që nuk diheshin në atë kohë nga udhëheqja shqiptare, ato dolën pas mbarimit të luftës dhe më tej. Në Kosovë nuk kishte pushtet të këshillave nacionalçlirimtar, këtë nuk e lejonin të dy krahët, as pushtuesi dhe reaksionarët, as udhëheqja jugosllave. Këto që u thanë më lartë janë në vazhdën e mendimit se brigadat tona që shkuan në Kosovë për ta çliruar atë dhe vetëm për këtë. Komanda operative planizon operacionin për çlirimin e Kosovës në tri faza kryesore. E para është organizimi e konsolidimi ? formacioneve luftarake si dhe formimi ? njësive të reja partizane. Faza e dytë ishte spastrimi dhe mbajtja nën kontroll të plotë të zonave periferike të qyteteve si dhe bllokimi ? rrugëve të komunikimit e tërheqjes së trupave gjermane. Faza e tretë do të ishte mësymja e përgjithshme për çlirimin e qyteteve dhe të tërë Kosovës. Me daljen e Brigadës V dhe të I në Kosovë si dhe kalimi i Brigadës së III Sulmuese në zonën e Tropojës, komanda e operacionit e përbërë prej Shefqet Peçit, Fadil Hoxhës e Manush Myftiut, si përfaqësues politike në komandë, u vendosën përkohësisht në Krumë. Në disa zona u morën masa mjaft serioze për shtimin e reparteve partizane nga dy batalionet që ekzistonin. Komanda e Brigadës së 5-të Sulmuese me urdhër të Komandës së Përgjithshme të Ushtrisë Nacionalçlirimtare, duhej të dërgonte një numër kuadrosh të zgjedhur e me shumë përvojë në Brigadën e 25-të S, siç kish dërguar më parë edhe në Brigadën e 24-të. Brigada e 5-të dërgoi këta kuadro: Xhevdet Hakami, Veli Kapo, Arqile Milo, Avni Hakani, Harito Çako, Maliq Sadushi, Memdu Tetova, Feim Zenelaj, Vitore Imeraj, Thimio Bombaj, Zyber Zyberaj, Aleko Rrapo, Zare Mici, Vojsi Skënderaj, Reiz Dudushi, Halit Xheviti etj. Në fazën e dyte të operacionit u bë spastrimi i zonave periferike të qyteteve që mbaheshin nën kontroll të nazistëve e bashkëpunëtorëve të tyre. Është interesant fakti që gjatë gjithë asaj kohe që kur forcat shqiptare dolën në Kosovë, u formua edhe komanda operative nga ana e komandës jugosllave, nuk u tregua asnjë lloj interesimi, nuk u kërkua asnjë lloj bashkëpunimi e bashkëveprimi, qoftë edhe operativ në përgjthësi. Kështu forcat tona edhe pse gjendeshin në një territor brenda Jugosllavisë, vepronin nën komandën e udhëheqjes shqiptare. Kjo vazhdoi për dy muaj rresht deri në çlirimin e Kosovës. Luftimet e forcave shqiptare vazhdojnë ditë e anët pa pushim, ku pati një numër të madh partizanësh të vrarë e të plagosur, por kërkohej me çdo kusht çlirimi i Kosovës. Dëshira e partizanëve ishte vazhdimi i luftës pa pushim, ata ishin gjithnjë e më tepër më superiorë se armiku, kishin dhe popullin me vete, edhe të mashtruarit xhandarë e mercenarë dorëzoheshin për ditë. Kuadrove dhe partizanëve ju mungonte përvoja e luftës në qytet nga të papriturat eventuale. Për luftën në qytet duheshin edhe masa të tjera që duhet t'i merrte çdo komandant dhe, pikë së pari, do të ishte instruktimi i partizanëve e çdo nënrepart të vogël mbi mënyrat e veprimeve.

Lista e partizanve te brigades se V-të
204. Musa Shahaj 205. Novruz Nuro 206. Gjysho Arapi 207. Vasil Gjiknuri 208. Afanato Vinçenco 209. Nustret Gjelo 210. Kamber Sulaj 211. Myftar Bocaj 212. Haxhi Labi 213. Qemal Begaj 214. Mulo Dervishaj 215. Dalan Canaj 216. Dane Elmazaj 217. Hariz Çumani 218. Vangjel Nëngresi 219. Raime Stepa 220. Hodo Gocaj 221. Kostanja Orlando 222. Hysen Hasanaj 223. Kapo Azemi 224. Sheremet Çaushi 225. Sefer Shanaj 226. Hysen Çino 227. Saliko Sulo 228. Çize Elezaj 229. Hysni Muka 230. Gani Mysteaku 231. Mezin Aliaj 232. Arshim Mero 233. Haki Gjondeda 234. Kaso Gjergji 235. Sotk Sako 236. Petrit Çakëri 237. Nexhip Pajaji 238. Dervish Basho 239. Lilo Nuraj 240. Xhebro Xhelili 241. Fehti Alushi 242. Andrea Sava 243. Teki Qerimi 244. Kozma Dhamo 245. Emin Sheme 246. Izedin Bimo 247. Kio Thani 248. Thoma Simo 249. Zybe Kadriu 250. Nelo Gorishti 251. Azem Troqe 252. Farie Beqiraj 253. Farie Arapi 254. Nënoçe Osmani 255. Hanko Gjata 256. Goxho Nikaj 257. Avdyl Bizhga 258. Xhevit Malaj 259. Kristal Haxhimihali 260. Feim Zenelaj 261. Braho Ki 262. Kaliopi Bifsha 263. Istref Sihati 264. Bektashi Ramo 265. Matan Zuhaj 266. Arif Dano 267. Elmaz Murati 268. Petro Zizo 269. Idriz Ymeri 270. Rrapo Ulliraj 271. Bilal Hasani. 272. Ramo Arapi 273. Musa Sela 274. Seit Kacupaj 275. Mehnmet Meshani 276. Milto Likoka, 277. Izet Mucaj, 278. Vincenco Renato 279. Xhuzepe Rapa, 280. Seit Bajrami 281. Ibrahim Shabani 282. Xhemal Hadaj 283. Dino Dalani 284. Hito Resulaj 285. Lubica Mitrovica 286. Gani Gabaj 287. Xhevdet Cino 288. MuÇo Hysaj 289. Isa Hodo 290. Arshi Dervishaj 291. Selfo Kociaj 292. Nuredin Skurti 293. Shehat Halili 294. Beqir Baci 295. Bena VicengoAr 296. Armando Kostani 297. Shaqir Sinani 298. Kadri Korroveshi 299. Shaqir Uka 300. Sejdi Mullai 301. Tefo Mataj 302. Riza Bejko 303. Sheme Gjika 304. Jani Konstandini 305. Jakup Istefi 306. Durak Ahmetaj 307. Vezir Habilaj 308. Shefqet Ibrahimi 309. Shefqet Seferi 310. Arshi Makaj 311. Xhafer Xhaferaj 312. Vasil Pecukaj 313. Isuf Ibrahimi 314. Arif Rexhepi 315. Mersin Bresa 316. Qani Male 317. Riza Salati 318. Servet Pashako 319. Sali Gumishti 320. Arshi Dautaj 321. Sali Jetullahu 322. Hazis Serjani 323. Qemal Shabanaj 324. Hyrie Çoraj 325. Shyqyri Nelaj 326. Halil Ramadani 327. Halil Bajrami 328. Idriz Ibrahimi 329. Zeqo Rexhepi 330. Teslim Mahmutaj 331. Mydin Mydynaj 332. Xhema Lita 333. Arif Leto 334. Haxhi Derri 335. Bajram Ibrahimi 336. Gori Vrushi 337. Çaush Ymeraj 338. Karlo Palubo 339. Rushit Asllani 340. Hodo Bajrami 341. Shaban Serdani 342. Tahir Kadria 343. Rifat Kaloshi 344. Haziz Hasani 345. Koço Xhavara 346. Mero Begaj 347. Hasan Mërtiri 348. Rustem Bektashi 349. Islam Kaçora 350. Qerim Gazhi 351. Isak Tahiri 352. Bajram Saliu 353. Refat Llanaj 354. Sadik Beraj 355. Fejzo Memaj 356. Sami Pashaj 357. Gani Banaj 358. Haki Kanaj 359. Hajdar Myslymi 360. Gjin Kola 361. Haxhi Uka 362. Irakli Thani 363. Faslli Hasanaj 364. Aliko Alikaj 365. Thoma Dode 366. Ali Gradica 367. Hysen Aliaj 368. Hysni Tringaj 369. Qamil Bitri 370. Zonja Troqe 371. Aziz Pasha 372. Qamil Minga 373. Arif Lasku 374. Shaban Çala 375. Hamdi Shaqiri 376. Fejzo Xheladini 377. Met Hoti 378. Halil Muça 379. Rexhep Noka 380. Qamil Metaliaj 381. Niçi Foto 382. Asllani Islami 383. Etem Zykaj 384. Isak Tahiri 385. Kozma Nasi 386. Myslim Hamdiu 387. Mendu Hakiu 388. Nexhip Neziri 389. Qazim Ismaili 390. Qazim Shabani 391. Sotke Salo 392. Saban Hoxha 393. Manush Myftiu 394. Avni Hakani 395. Fitim Halili 396. Mahmut Myftiu 397. Gilo Lame 398. Ago Sinaj 399. Pilo Varfi 400. Mato Hasanmataj 401. Rustem Dauti 402. Leka Muço 403. Arito Çako 404. Idriz Imeraj 405. Karajfil Kapo 406. Nysret Xhelo 407. Nino Skëndo 408. Hajro Shyti