Vegla informatike

Vegla informatike është një vegël abstrakte e paprekëshme e krijuar nga operacionet matematikore që luhet nga llogaritës të ndryshëm të quajtur procesorë dhe për qëllim ka aktivizimin apo mbajtjen aktive dhe funksionale të makinave të ndryshme mekanike.

Tërsia e këtyre veglave në gjuhën profesionale të zhvilluesve të tyre është i njohur si (lexo:Softuer/Softver) "Software" dhe është termi më i përhapurë në botë për këto vegla.

Me kombinimin e veglave informatike krijohen programe të ndryshme informatike që mundësojnë aktivizimin dhe mbajtjen aktive të aparateve dhe makinave të automatizuara. Për dallim nga veglat mekanike informative të përdorura në paisje të ndryshme elektrike këto vegla futen në formë të dhënash në një pjesë elektronike të ashtë quajtuar procesor nga ku komndojnë pjeët tjera elektronike.

Me rritjen e zbatimit të teknologjisë elektronike në sferën argtuese dhe komunikative, për një kohë të gjatë u sigurua zhvillimi i mëtejshëm i elektronikës.

Historia
Dukuria e zbatimit të njohurive (informatave) mbi natyrën në natyrë nuk është e re. Si efekt i zbatimit të kësaj janë edhe botërat abtrake të krijuara pas fillimit të artikullimit të qënjes njerzore. Artikullimi i njëriut ka shkaktuar revulucion në zhvillimin e intelegjencës në planetin e quajtur Toka. Dukuria e zbatimit të informatave nga vetë veglat e punës është një kulm i këtij zhvillimi me të cilin botës së krijuar me artikullim i shtohet edhe një dimension, një artikullim i përsosur nëpërmjet veglave të punës.

Rruga e zhvillimit të intelegjencës deri te veglat informatike ka qenë e gjatë dhe përplot dështime e suksese. Në të kalurën janë bërë përpjekje të shumta që gjërat e vdekura të i fusin të veprojnë në bazë të një kodi. Deri me zbullimin e rrymimit elektrik dhe zbatimit të tij në veglat mekanike, kjo ka qenë e mundshme vetëm nëpërmjet kodeve mekanike. Ka pasur suksese për futjen në veprim sipas kodit biologjik por ai kishte vlerë vetëm për gjallesat.

Në jetën e përditëshme zbatimi i kodit mekanik është bërë në disa vegla mekanike si p.sh. kutia mekanike muzikore në të cilën në mënyrë mekanike bëhet leximi i të dhënave, makinat mekanike llogaritëse.

Me përsosëshmërin mekanike dhe kombinimin e saj me elektrocitetin, pra me ndërtimin e elektromakinave ishte hapur rruga e kodimit elektrik. Kjo paraqiste dukurin e parë të kombinimit të një substance me një fushë dhe lejonte komandimin e substances nga fusha e cila qarkullonte në substancë. Me këtë fillon edhe zhvillimi i elektronikës, që paraqiste një kufi në mes të makinave që si fuqi shtyrse përdornin rrymën dhe makinat të cilat këtë rrymë e përdornin edhe për leximin e një kodi elektromekanik me qëllim komandimi të pjesëve të ndryshme.

Kjo dukuri në jetën e përditëshme paraqitet me shpikje të shumta si televizori, makinat të tjera me vegla mekanik rregulluese (rregullatorë) si ajo e larje, frigoriferit etj.

Kulmi i zhvillimit të makinave elektronike formohet me zhvillimin e makinave llogaritës elektronike të cilat njëherit janë baza e zhvillimit të makinave që funksionojnë me kod informatik. Këto makina kanë aftësi të komandojnë në mënyrë më intelegjente rrymimim e elektricitetit me çka komandohet edhe aktivizimi i pjesëve të ndryshme elektrike dhe elektronike të makinave.

Aktivizimi, ndalimi i aktviteteve apo freskimi i të dhënave për makinat apo pjesët e saja me qëllim të kryerjes së një funksioni apo pune bëhet sipas një skeme të paramenduar të shkruar në një kod në një plan program me të dhëna operative që zakonisht quhen gjuhë programuese e cila është e koduar sipas gjuhës së makinës që luhet nga pjesët elektronike të quajtura procesor (aktiv dhe pasiv).

Me ndihmën e këtyre veglave primitive informative (gjuhëve programuese) krijohen vegla të ndryshme abstrakte me anën e të cilave bëhet i mundëshëm komandimi i substancës së vdekur dhe komunikimi i mendimit të njeriut nëpërmjetë fushës me substancën e vdekur dhe me vetë njeriun. Niveli i shkallës së zhvilimit të gjuhës programuese jepë njëherit edhe cilësin e artikullimit të njeriut në këtë dimesion. Varësisht se sa primitive është gjuha e përdorur aq më shpejtë e kupton makina dhe anasjelltas sa më komplekse është gjuha aq më shpejtë e kupton njeriu.

Përdorimi i gjërë i këtyre veglave ka arritur të merr kulminacionin në fushën e argëtimit dhe komunikimit ndërnjerzorë që bëhet me ndihmen e kompjuterit personal dhe konzolave të ndryshme të lidhura në një rrjetë nga të cilat më e njohura është rrjeta e ashtë quajur "internet". Me arritjen e kulimit në këto dy fusha të jetës është mundësuar kalimi shumë më i shpejtë nga veglat elektroteknike në ato elektronike e më këtë në fazën e parë të tyre në makina informatike. Së paku prezenca e tyre edhe në shoqërit më të zhvilluara nuk dominon.

Zhvillimet tenike
Kalimi nga kodi elektrik në kodin informatik te makinat elektronike ka filluar me zhvillimet teknike në lëmin e informatikës të cilat në përditëshmëri paraqiteshin nën emrin "Software". Ky pagëzim i kodit informatik i bërë nga pionieret e kodit informatik është bërë me qëllim të shpjegimit të funksionit përbrenda shoqëris me njohuri nga gjuha angleze ashtu që të dallonin nga kodet paraardhëse dhe nga makinat e paisura me këtë kodë "Hardware" që në fillim ishin kryesisht vegla elektronike të lidhura në një rrjetë me një qendër shërbyese të futur në kompjuter personal.

Jehona e zhvillimeve
Jehona e zhvillimeve të kodit informatik elektronik e sidomos veglave informatike ndër shtete e elektrifikuara dhe paksa të zhvilluara ekonomikisht ka qenë shumë e madhe sa në gjuhët e tyre të përditëshme kanë përvetësuar shumë fjalë nga zhvlluesit të cilët kryesisht përdorin gjuhën angleze si gjuhë ndërkomunikuese dhe si gjuhë ndërmjetsuese në mes të gjuhës së njeriut dhe gjuhës programuese. Përhapja e këtyre fjalëve ka tërhequr në gjirin e vetë gjithnjë e më shumë të interesuar jo vetëm në lëmin e informatikës por edhe të interesuar për qëllime komerciale. Kjo vie nga thjeshtësia e cila përdoret për të komunikuar në gjuhët programuese, thjeshtësi e cila nga komercialistët propagandohet si moderne dhe kuturë e avancuar.