Gjuha japoneze

Gjuha japoneze (japonishtja) (日本語 Nihongo) është gjuhë e folur nga më shumë se 125 000 000 persona që jetojnë në ishullin e Japonisë duke përfshirë edhe Ryukyus (Rjukjus). Gjuha tjetër që përdoret në Japoni është Ainu, që tashmë flitet vetëm nga një pjesë e vogël personash në Hokaido, por megjithatë ajo është prap shumë e njohur. Japonishtja nuk është e lidhur ngushtë me ndonjë gjuhë tjetër edhe pse mendimi që ajo ka një farë lidhje të largët me gjuhën koreane (sipas disa shkollarve) dhe akoma më të largët me gjuhët altaike, nuk përjashtohet si ide. Gjuha japoneze e pastër ka dalur në shekullin e VIII (era jonë). Gjuha japoneze përmban shumë huazime dhe barbarizma (të cilat me kalimin e kohës mund të kenë humbur kuptimin e vërtetë të tyre ose mund të jenë shëndrruar) të rrjedhura nga gjuha kineze, që i janë përshatur fonetikës së banorve vendas. Pavarsisht se japonezët e ruajnë me fanatizëm gjuhën e tyre, në televizione dhe në gazeta spikasin shumë fjalë të huaja (sidomos nga anglishtja).

Sistemi shkrimit të japonishtes është një sistem i përshtatur dhe modifikuar nga ana e e banorëve të japonisë për të shkruajtur gjuhën japoneze. E bazuar në shkrimin kinez, japonishtja zhvilloi dhe një sistem pjesërisht hilografik ku zanoret kanë një rol të rëndësishëm. Në shekullin e 9 dhe të 10-të pati një zhvillim të një mënyre të shkruari me emrin Hiragana, që është një thjeshtëzim (përshtatje gjatë vizatimit të gërmave duke lehtësuar lakimine ideografeve) i mënyrës së të shkruarit të karaktereve (gërmave) kineze. Ndërsa Katakana, e lindur në të njëjtën kohë me Hiraganën bazohet në elementet e karkatereve (gërmave) kineze. Japonishtja moderne përfshin përdorimin e gjërë të Hiraganës si edhe të Katakanës.

Klasifikimi
Gjuhtarë të cilët janë specializuar në gjuhën japoneze, kanë rënë dakort se japonishtja është njëra nga gjuhët japoneze; ku tjetra gjuhë në këtë grup është Ryukyuan. Megjithatë një pikpamje e vjetër nga persona jo të specializuar, thonë që japonishtja është një gjuhë e vetme dhe e izoluar, dhe se gjuhët Ryukyuan janë thjeshtë dialekte.

Pavarsisht nga kjo, lidhja ngushtë e gjuhës japoneze me ndonjë gjuhë tjetër është akoma në pikpyetje. Teori të shumta janë propozuar nga studiuesit për japonishten, si një gjuhë e vdekur e folur nga banorët e lashtë që banonin penisulën Koreane. Ide të tjera janë se ajo e ka prejardhjen nga gjuha Koreane, gjuhët altaike dhe gjuhët austronesiane. Mendohet gjithashtu se japonishtja mund të jetë një gjuhë kreole. Edhe sot e kësaj dite këto tori përplasen me njëra tjetrën, por do të duhej një analizë shumë e thellë për të nxjerrë në pah një analizë sa do të saktë.

Shtrirja gjeografike
Gjuhë e folur në territorin Japonez nga më shumë se 125 milion njerëz, shumica e të cilëve jetojnë në shtetin e Japonisë. Ajo flitet gjithashtu edhe në ishullin e Ryukyus, Kore, Taivan, në disa pjesë të SH.B.A (Kalifornia and Hauai) dhe Brazil (ku ndodhet edhe pjesa më e madhe e komuniteteve japoneze). Gjithashtu një komunitet i vogël emigrantësh japonezë ndodhet në Davao, Filipinë, por gjuha e tyre nuk është shumë e pastër dhe ata nuk flitet rrjedhshëm. Në ditët e sotme egzistojnë shumë persona që studjojnë gjuhën japoneze pasi kjo e fundit ëshë një gjuhë e rëndësishme në ditët e sotme.

Alfabeti
thumb|Tabela Kana

Gjuha japoneze moderne përdor tre dhoje shkrimesh:

Kanji (kanxhi)- Shkrim ku përdoren shkronja (ideografeve) me origjinë kineze.

Hiragana     - Ideografe të përshtatura nga hiroglifet kineze duke thjeshtëzuar mënyrën e vizatimit të tyre. Hiragana ka një përdorim të gjërë në Japoni.

Katakana     - Hiroglive kineze që përdoren zakonisht për të shkruar fjalë ose emra të huaj. Duke qenë se Japonishtja ka një sërë fjalësh të huazuara, për t'i dalluar ato nga fjalët origjinale në japonisht, përdoret ky lloj shkrimi.

Megjithatë në ditët e sotme në mënyrën e të shkruarit japonisht përdoren gjithashtu edhe shkronjat latine. Shkronjat latine zakonisht përdoren për shkurtime si “CD”, “PC” e të tjerë. Për më tepër, është e mundur konvertimi i të gjithë shkrimit nga japonisht në shkronja latine (rōmaji).

Këtu për shëmbull paraqiten disa fjalë në japonisht me shkronja latine (rōmaji):

''Watashi (uatashi) – Unë

Konichiwa (koniçiua) – Mirmëngjes

Sajonara – Mirupafshim

Kombinimi dhe renditja e fjalve në japonisht përcaktohet nga Kana (që është mënyra e të shprehurit e fjalës), dhe jo nga Kanji (kanxhi). Mënyra e shkrimit në japonisht është shumë ndryshe nga gjuhët hindo-europiane. Fjalia fillon nga ana e majtë, duke vazhduar poshtë. Japonia po pwrpiqet gjithmonw e mw shumw tw shmangw dhe tw ulw numrin e madh tw pwrdorimit tw shkronjave kineze. Pavarsisht se ka pasur progrese nw kwtw detyrw, numri i hiroglifeve tw huazuara nga vwndi fqinj wshtw akoma i madh dhe i pranishwm kudo.

Zanoret
Japonishtja ka një larmitet tingujsh. Shqiptimi i zanoreve është i njëjtë me atë të italishtes, shqipes ose spanjishtes. E vetmja gërmë që është e veçantë është zanorja U që shqiptohet pak a shumë si "juu". Japonishtja ka gjithsej 5 zanore (shih figurën për detaje), të cilat kanë versionin e tyre të zgjatur dhe të shkurtër. Në gjuhën japoneze zakonisht theksi bie në zanoren e parë të fjalës, edhe pse kjo është diçka e diskutueshme.

Shih edhe

 * Japonia

Lidhje të jashtme

 * www.ethnologue.com (në anglisht)
 * dictionary.laborlawtalk.com (në anglisht)

Idioma chaponés لغة يابانية Xaponés Yapon dili Японски език Japaneg Japanski jezik Japonès Japonština Japaneg Japansk (sprog) Japanische Sprache Japanese language Japana lingvo Idioma japonés Jaapani keel Japoniera fa:زبان ژاپنی Japanin kieli Japonais Seapáinis Lingua xaponesa יפנית जापानी भाषा Japanski jezik Japán nyelv Ճապոներեն Lingua japonese Bahasa Jepang Japoniana linguo Japanska Lingua giapponese 日本語 იაპონური ენა 일본어 Nihonek Lingua Iaponica Idioma japonezo Japans Japonų kalba Japāņu valoda Јапонски јазик Bahasa Jepun Japans Japansk språk Japansk språk Język japoński Língua japonesa Limba japoneză Японский язык Lingua giappunisa Japanski jezik Japanese language Japončina Japonščina Јапански језик Basa Jepang Japanska ஜப்பானிய மொழி ภาษาญี่ปุ่น Japonca Yapon tele ياپون تىلى Японська мова Tiếng Nhật Bản 日语 日本語 Ji̍t-pún-oē 日語