Mushkonja

Njëqindëkëmbëshi
Është një insekt që bën pjesë në grupin Litobida dhe në familjen Litobidi me lloje të ndryshme ku më i njohuri është Njëqindkëmbëshi i zakonshëm ose Lithobius forficatus. Janë inskte me trup të gjatë dhe të pajisur me shumë këmbë, të aftë në lëvizje shpejta e të shkathta. Gjenden në zonat e ngrohta të Euroazisë e të Amerikave. Familia nuk është e pranishme në Australi dhe në pjesën më të madhe të Amerikës Jugore dhe Afrikës.

Përshkrimi fizik
Në trupin e tij të gjatë prej 20-30 mm vihen re antenat e gjata dhe të mëndafshta të cilat janë organet e ndjeshmërisë së njëqindkëmbëshit, të cilat regjistrojnë levizjet dhe aromat e prodhuara nga gjahu i tij. ndërsa syri kap vetëm dritën, dhe disa lloje të guvave janë qorrë. Aparati i gojës është i ndërtuar nga tre palë "mashash". Dy palë shërbejnë për të afruar ushqimin në goje, ndërsa e treta shërben si instrument prerës. Aparati helmues gjendet në segmentin e qafës dhe ky është i ndërtuar nga dy masha që janë të kthyera dhe të mprehta, dhe të lidhura me gjëndrat e helmit. Këmbët ndodhen secila në cdo segment të trupit të tij, të cilat janë të gjata e shumë të nyjëzuara. Anëtarët e familjes Litobidi kanë githësej 15 palë këmbë. Në se një njëqindkëmbësh humb një nyje të këmbëve, është në gjendje ta rigjeneroje atë. Palët e fundit të këmbëve del mbrapa më tej fundit të bishtit të tij dhe nuk përdoret për të ecur. Në fakt ka një rol tjetër strategjik, janë një palë antenash te pasme. Duke përshkruar me një shpejtësi të madhe terrenin dhe me një shkathtësi të vecantë, njëqindkëmbëshi sulmon cdo insekt i vogël që antenat arrijnë të kapin. Lloji i njëqindkëmbëshve më të gjatë në botë arrin një gjatësi prej 30 cm, dhe gjuan kafshë të madhësisë së minjve ose bretkosa.

Në natyrë
Njëqindkëmbëshi i familjes Litobidi janë në prani të madhe në të gjitha rajonet e ngrohta të të gjithë botës, edhe pse shumë lloje jetojnë në pyjet tropikalë. Ditën, njëqindkëmbëshit fshihen poshtë gurëve, trungjeve të rënë, gjetheve të rëna, koreve të pemëve, ose groposen nën tokë. Por natën, kur lagështia e ajrit është më e madhe, dalin nga vendet e fshehura. Rezistentë dhe të përshtatshëm, disa specie kanë koloniozuar edhe ambientet e vështirë, ku mbetjet ne terren mbajnë lagështinë që është jetësore për ta. Nga speciet evropiane meë i zakonshmi ështe, Lithobius calcaratus e L.doboscqui që i gjejmë sidomos në zonat bujqësore e djerre, ndërsa L.forficatus, njëqindkëmbëshi i zakonshëm, dhe L.variegatus përshtaten shumë mirë kopshteve dhe ndërtesave, ku gjuajnë merimanga dhe miza.