Rusia

Rusia (rusisht: Россия, Rossija, lexo: Rasjijë), e njohur zyrtarisht si Rusia dhe Federata Ruse (rusisht: Российская Федерация, Rossijskaja Federacija), është vend në veri të Euroazisë, masivit të përbashkët tokësor të Evropës dhe Azisë. Ka rregullim shtetëror të republikës gjysmë-presidenciale dhe përbëhet nga 83 subjekte federale me shkallë të ndryshme të vetëqeverisjes. Rusia kufizohet, nga veriperëndimi në juglindje, me Norvegjinë, Finlandën, Estoninë, Letoninë, Lituaninë (përgjatë Rrethit të Kaliningradit), Poloninë (përgjatë Kaliningradit), Bjellorusinë, Ukrainën, Gjeorgjinë, Azerbajxhanin, Kazakistanin, Republikën Popullore të Kinës, Mongolinë dhe Republikën Popullore Demokratike të Koresë. Njëherësh, ndan kufi detar me Japoninë, Republikën e Koresë, Suedinë, Turqinë dhe Shtetet e Bashkuara.

Me 17.075.400 km², Rusia është shteti më i madh në botë përkah sipërfaqja, duke ngërthyer në vete mbi një të tetën e hapësirës tokësore të rruzullit; sipas popullsisë, 142 milionëshe, është vendi i nëntë në botë. Zgjatet përtej tërë Azisë veriore dhe 40% të Evropës, duke u shtrirë përgjatë 11 zonave kohore dhe duke përfshirë mjedise dhe relieve të ndryshme. Rusia ka rezervat më të mëdha botërore të mineraleve dhe energjisë, si dhe konsiderohet superfuqi e energjisë. Njëherësh, ka edhe rezervat më të mëdha të pyjeve, ndërsa liqenet e saj përbëjnë një të katërtën e ujërave të pangrirë të botës.

Historia kombëtare fillon me sllavët e lindjes, të cilët u njohën si tufë e veçantë në Evropë mes shekujve III dhe VIII p.K. Themeluar dhe sunduar nga klasa fisnike e vikingëve dhe pasardhësit e tyre, shteti i parë sllavolindor, Rusji i Kievit, u ngrit në shek. IX dhe përvetësoi krishterimin nga Perandoria Bizantine më 988, prej kur filloi shkrirja e kulturave sllave e bizantine që përkufizuan identitetin rus në mijëvjeçarin vijues. Rusji i Kievit u shpërbë përfundimisht dhe trualli i tij u nda në shumë shtete të vogla feudale. Trashëgimtari më i suksesshëm i Rusjit të Kievit ishte Dukati i Madh i Moskës, që shërbeu si forca kryesore në ecurinë e ribashkimit të Rusisë dhe luftën për pavarësi kundër Hordhisë së Artë. Moska gradualisht ribashkoi principatat ruse përreth dhe arriti të mbizotërojë trashëgiminë kulturore e politike të Rusjit të Kievit. Kah shekulli XVIII, vendi qe zgjeruar përmes pushtimeve, aneksimit dhe eksplorimit, duke u kthyer në Perandorinë Ruse, të tretën perandori më të madhe në histori, që shtrihej nga Polonia drejt lindjes deri në Oqeanin Paqësor dhe në Alaskë.

Rusia ndërtoi fuqi dhe ushtroi ndikim botëror si perandori dhe më pas si njësia më e madhe kushtetuese e Bashkimit Sovjetik, shteti më i madh në botë me rregullim kushtetues socialist dhe superfuqi e pranuar botërisht. Vendi njihet për cilësi në arte dhe shkenca. Federata Ruse u themelua pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik më 1991, por njihet si trashëgimtare e ligjshme e Bashkimit Sovjetik, ndonëse ndodhet në gjendje të dobësuar. Zë vendin e tetë në botë sipas PVB-së nominale dhe vendin e gjashtë sipas PVB me barazim të fuqisë blerëse; buxheti ushtarak rus është i teti në rruzull. Është njëra prej pesë fuqive në njohura bërthamore dhe posedon inventarin më të madh të armëve të shkatërrimit në masë. Rusia është anëtare e përhershme e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, pjesëtare e G8-shit, APEC-ut dhe Organizatën për Bashkëpunimit Shanghai, si dhe mise udhëheqëse e Bashkimit të Shteteve të Pavarura.

Politika
Politika e Shtetit

Njësitë shtetërore

 * Artikulli kryesor : Njësitë shtetërore të Rusisë

thumb|470px|Njësitë shtetërore të Rusisë

Federata Ruse përbëhet nga njësi shtetërore me të drejta dhe nivele të ndryshme që në përgjithësi japin 88 njësi kushtetuese. Nga të cilat 21 quhen republika, 48 quhen krahina (org.: oblast), 74 quhen kraji (org.: krai) si dhe 9 njësie autonome (okrug]) dhe një njësi autonome njësi tjetër autonome (org.: oblast). Përpos kësaj në Rusi janë dy qytete të quajtura qytete federale Moska dhe Petersburgu.

Në vitet e fundit janë krijuar shtatë njësi të nivelit në mes të shtetit dhe njësive tjera. Katër nga këto në pjesën Evropiane dhe tri në atë Aziatike.

Gjeografia

 * Artikulli kryesorë : Gjeografia e shtetit

Sipërfaqja e përgjithshme e Rusisë është 17,075,200 km2, shtrihet rreth koordinatave gjeografike 60 00 V, 100 00 L dhe 16,995,800 km 2 të kësaj sipërfaqeje janë tokë ndërsa 79,400 km 2 ujë.

Vija bregdetare e Rusisë është 37,653 km e gjatë ndërsa kufiri tokësorë 20,017 km i gjatë.

Klima e Rusisë është klimë e llojllojshme. Në pjesën Evropiane dominon klima kontinentale pakë sa më e butë se në veri. Në Siberi dominon temperatura shumë të ulëta.

Në pjesën perëndimore të Uralit relievi i Rusisë përbëhet nga një terren me fusha të gjëra dhe male të ulëta. Relievin në Siberi e përbëjnë fushat e ngrira dhe me borë. Në regjionet përgjatë kufirit jugor, relievi përshkohet nga vargmale. Pika më e ultë e relievit (-28m) është në liqenin Kaspik dhe ajo më e larta në lartësi mbidetare prej 5,633 metrave në vendin e quajtur Gora El'brus.

Ekonomia
Ekonomia e shtetit

Demografia
Demografia e shtetit

Sipas regjistrimit të popullsisë së vitit 2002 Rusët përbënin 79.8%., mandej Tatarët 3.8%, Ukrainasët 2.0%, të tjërë 5.6 %. Në Rusi jetojnë edhe 17 grupe tjera etnike. Gjuha ruse është dominate me te shërbehen 98 % e popullsisë.

Shënimet për strukturën fetare  nuk janë të sakta sepse në regjistrimin epopullsisë nuk evidencohet. Vetëm nji numër i vogël i popullsisë është aktive sa i përket besimit fetarë. Fesë ortodokse tradicionale i përkasin 80 milion banorë, pastaj asja islame dhe shum pak katolik dhe budist.

Kultura
Kultura e shtetit Rusia eshte nje vend me afersisht 148.000.000 (148 milion) banor .Ne kete vend vetem 97 % jane njerez te ditur ndersa pjesa tjeter jane analfabet. Reth 80% e perbejne ruset ndersa 20% tjera i perpejne Ukrainasit,Tartaret etj. Dendesia e popullsise eshte me e madhe ne pjesen evropiane (30 banore per km2)dhe me e vogel eshte ne pjesen Aziatike me (3 banore per km2).

Të tjera

 * Telekomunikacioni
 * Transporti
 * Ushtria
 * Pushime

Lidhje të jashtme

 * Qeveria
 * Kryetari në Kremlin
 * Parlamenti :Dhoma e lartë
 * Parlamenti :Duma
 * Zëri i Rusisë - Redaksia në gjuhen shqipe
 * Ministria e kaskades (harta)


 * Webcam in Russia

Урыстәыла ace:Rusia Rusland Russland ሩሲያ Rusia Russland روسيا ܪܘܣܝܐ arz:روسيا Rusia Россиялъул Федерация Rusiya Federasiyası Рәсәй Russland Rosėjė Rusya Расія Расея Русия Rusia Risila রাশিয়া ཨུ་རུ་སུ། রাশিয়া Rusia Rusija Rússia Россе Rusya crh:Rusiye Rusko Ruskô Рѡсі́ꙗ Раççей Патшалăхĕ Ffederasiwn Rwsia Rusland Russland Rusya Rusojska ރޫސީވިލާތް ར་ཤི་ཡཱན་ཕེ་ཌི་རེ་ཤཱན Russia Ρωσία eml:Rossia Russia Rusio Rusia Venemaa Errusia Rússia fa:روسیه Venäjä Vinnemaa Russland Russie Russie Russie Ruslân An Rúis 俄羅斯 An Ruis Rusia - Россия Rrusia 𐍂𐌿𐍃𐌰𐌻𐌰𐌽𐌳 રશિયા Yn Roosh Ngò-lò-sṳ̂ Rūsia רוסיה hif:Russia Rusija hsb:Ruska Risi Oroszország Ռուսաստան Russia Rusia Russia Russia Rusia Rússland Russia ᐅᓛᓴ/ulaasa ロシア rukygu'e Rusia რუსეთი Rusia Ресей ರಷ್ಯಾ 러시아 रूस Rûsya Рочму Russi Орусия Russia Russland Rwasha Rusland Ruscia Rüssia Rusí Rusija Krievija mdf:Рузмастор Rosia mhr:Россий Rūhia Русија റഷ്യ Оросын Холбооны Улс रशिया Rusia Russja mwl:Rússia myv:Россия Мастор Russia Rusia Russland Ruslaand रसिया रुस Rusland Russland Russland nov:Rusia Russie Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah Russia Уæрæсе ਰੂਸ Russia Rusia Russland Rusha Rosja Federassion Russa pnb:روس pnt:Ρουσία روسيه Rússia Rusiya Russia Rusiya Rusia Arusia Россия sah:Арассыыйа Russia Russia Roushie Ruošša Rusija Russia Rusko Rusija Lusia Ruush Русија stq:Ruslound Rusia Ryssland Urusi szl:Rusyjo உருசியா రష్యా Русия ประเทศรัสเซีย Russiýa Rusya Rasia Rusya Русия Rūtia Россия رۇسىيە Росія روس Rossiya Federatsiyasi Rusia Nga Rusän Rûsseye Rusya Riisi wuu:俄罗斯 Орсн Орн Нутг רוסלאנד Rọ́síà Ezlozswh zea:Rusland 俄罗斯 俄羅斯 Lō͘-se-a 俄羅斯 IRashiya