Euro

Euro (shenja valutore: €; kodi valutor: EUR) është valuta zyrtare e Bashkimit Evropian (BE). Pesëmbëdhjetë shtete anëtare e kanë adoptuar, këto vende së bashku njihen si Eurozona (Austria, Belgjika, Qipro, Finlanda, Franca, Gjermania, Greqia, Irlanda, Italia, Luksemburgu, Malta, Holanda, Portugalia, Sllovenia, Spanja). Valuta gjithashtu përdoret në pesë shtete tjera me marrëveshje formale gjashtë shtete tjera pa marrëveshje të tilla. Si rezultat, euro është valuta e vetme për mbi 320 milion Evropianë. Përfshirë zonat që përdorin valuta "të kapura" mbas euros, euroja direkt ndikon rreth 500 milion njerëz në mbarë botën. Ndërsa janë mbi €610 miliardë në qarkullim që prej Dhjetorit 2006, euro ështa valuta me vlerën më të madhe të përbashkët të monedhave në qarkullim, duke e kapërcyer Dollarin e ShBA (USD).

Sipas vlerësimeve zyrtare të 2007 GDP, Eurozona është ekonomia më e madhe në botë nga Marsi 2008 pasi që kursi i këmbimit USD/EUR kaloi 1.56.

Euroja u prezantua në tregjet financiare të botës si valutë më 1999 dhe u lëshua në përdorim si monedha dhe banknota fizike më 1 Janar 2002. Ajo zëvendësoi ish-Njësinë Valutore Evropiane (ECU) me proporcione 1:1.

Euroja menaxhohet dhe administrohet nga Banka Qendrore Evropiane (ECB) me bazë në Frankfurt dhe Eurosistemi (i cili përbëhet nga bankak qendrore e vendeve të Eurozonës). Si bankë e pavarur qendrore, ECB-ja ka autoritet të vendosë politikat monetare. Eurosistemi merr pjesë në shtypjen dhe distribuimin e banknotave dhe monedhave euro, dhe operimin e sistemit pagues të Eurozonës.

Megjithëse gjithë shtetet anëtare të BE-së kanë të drejtë të bashkangjiten nëse i përmbushin disa detyrime monetare, jo të gjithë anëtarët e BE-së kanë vendorur ta adoptojnë valutën e re. Të gjitha vendet që i janë bashkuar BE-së qysh nga implementimi i Traktatit Maastricht kanë thënë se do ta adoptojnë euron në kohën e duhur. Maastrichti i obligoi anëtarët aktual të adoptonin euron; sidoqoftë, Britania e Madhe dhe Danimarka negociuan përjashtime nga ky detyrim për veten e tyre. Suedia e refuzoi euron në një referendum më 2003, dhe e ka shmangur detyrimin për tu bashkangjitur duke mos i plotësuar kushtet. Përveç kësaj, tri Mikroshtete Evropiane (Vatikani, Monako, dhe San Marino), megjithëse nuk janë anëtarë të BE-së, kanë adoptuar euron për shkak të lidhjeve valutore me vendet anëtare. Tri shtete të tjera Evropiane, Andorra, Mali i Zi, dhe Kosova kanë adoptuar euron unilaterisht, megjithës edhe këto nuk janë anëtare.)

Monedhat dhe banknotat
thumb|151px|[[Banka Qendrore Evropiane në Frankfurt, Gjermani, është përgjegjëse për politikat monetare të Eurozonës]]

Euroja ndahet në 100 cent (gjithashtu të njohur si "euro cent" për t'i dalluar nga monedhat tjera). Të gjitha monedhat euro në qarkullim (ku përfshihen monedhat komemorative €2) kanë "anën e zakonshme" që tregon vlerën e saj me 15 shtetet para të BE-së në prapavijë. Kjo anë u dizajnua nga Luc Luycx. Nga viti 2007 ose 2008 (varësisht nga shtetet) harta e “vjetër” u zëvendësua me një hartë të Evropës, duke treguar kështu edhe shtete që nuk janë anëtare të Bashkimit Evropian, p.sh. Norvegjia. Monedhat gjithashtu kanë një "anë kombëtare" që tregon një figurë të zgjedhur nga shteti që i prodhon. Monedhat Eura nga secili vend mund të përdoren në secilin vend tjetër të Eurozonës.

Donominimet e monedhave janë €2, €1, 50 cent, 20 cent, 10 cent, 5 cent, 2 cent dhe 1 cent. Në Holandë, disa, dhe në Finlandë, me ligj, transaksionet në para janë të rrethuara deri tek 5 centët e fundit, për të shmangur përdorimin e dy monedhave më të vogla.

Historia e Euros
Paraqitja e euros si mjet ligjor për pagesë nga disa anëtarë të Bashkimit Evropian ka një historik, i cili filloi në Romë. Marrëveshja e Romës (1958) parashikonte krijimin e një tregu të përbashkët evropian. Në këtë marrëveshje bazohet edhe akti i vetëm evropian (1986) dhe Marrëveshja për Unionin Evropian (1992), të cilat i promovoi Unioni Ekonomik dhe Monetar (UEM) dhe që paraqesin bazat për një valutë të përbashkët.

Më 1 janar 1999, 11 anëtarët e BE-së: Belgjika, Gjermania, Spanja, Franca, Irlanda, Italia, Luksemburgu, Holanda, Austria, Portugalia dhe Finlanda) filluan aplikimin e euros si valutë e vetme. Ndërsa më 1 janar të vitit 2001 këtyre antarëve ju bashkangjit edhe Greqia.

Valuta evropiane ka dalë nga disa marrveshje të pregatitura dhe të nënshkruara nga antarët e Këshillit të Evropës i përbërë nga liderët e shteteve ose nga qeveritë e secilit shtet-anëtar të Unionit Evropian. Pas pajtimit të tyre është bërë ratifikimi nga secili shtet veçe e veçë dhe në dhjetor të vitit 1995 në Madrid vendosen për pagëzimin e kësaj valute "euro".

Ndërrimi i banknotave
Ndërrimi i banknotave kombëtare në Euro ka flluar më 1 janar 1999 dhe anëtarët e kanë bërë këtë brenda dy muajsh. Brenda kësaj kohe janë përdorur paralel valuta komëtare dhe euro pas kësaj kohe valuta kombëtare është tërequr nga tregu si mjet ligjor i pagesës. Pas kalimit të këtij afati të gjitha banknotat kombëtare mund të shkëmbehen në euro vetem nga 12 bankat qendrore kombëtare në afat prej 10 viteve dhe pa provizion.

Simboli i euros
Simboli grafik i euros (€) është inspiruar nga shkronja greke epsilon dhe ka të bëjë me shkronjën e parë të fjalës “Evropa”. Vijat paralele e përfaqësojnë stabilitetin e Euros. Shkurtesa zyrtare e euros, e cila është evidentuar nga Organizata Ndërkombëtare për Standardizim (ISO) dhe përdoret për qëllime zyrtare, financiare dhe komerciale, është ‘EUR’.

Shiko edhe këtë

 * Bashkimi Evropian
 * Eurozona
 * Lista e Euro banknotave
 * Lista e Euro moedhave

Lidhje të jashtme

 * Banka Qendrore Evropiane
 * Euro-banknota dhe monedha të hekurta
 * Europedia: Guide to European policies and legislation

Euro Euro ዩሮ Euro يورو Euru Avro Euro Eurs Еўра Эўра Евро ইউরো ইউরো Euro Euro Euro Euro Евро Ewro Euro Euro Euro Ευρώ Euro Eŭro Euro Euro Euro Euru fa:یورو Euro Õuro Euro Euro Erô Euro Euro Euro Euro Euro Euro אירו यूरो Euro hsb:Euro Euró Եւրօ Euro Euro Euro Euro Evra Euro ユーロ ronru'u Euro ევრო 유로 Euro Euro Euro Euro Euro Euro Euro Euro Euras EUR Евро യൂറോ युरो Euro Ewro Euro Euro Euro Euro Euro Étchu Èuro Euro Euro Euro Euro Iwru Euro Euro Евро Euru Euro Euro Euro Euro Euro Evro Евро Euro Euro Euro szl:Ojro ஐரோ Евро ยูโร Euro Avro Євро Euro Euro wa:Motî:euro wuu:欧元 איירא Euro 欧元 Euro 歐元