Lufta e Muçibabës

Lufta e Muçibabës. Më 30 nëntor të viti 1944 rreth 2 000, partisan prej Gjilanit, në Pisjan e në Zhegër kaluan lumin Morava e Binçes dhe  para orës nëntë të mëngjesit iu ofruan Muçibabës. Aty i priten rojet shqiptare. Kolonat partizane janë shtrirë për dhe. Ata kishin kërkuar leje me kalue gjëja se për Preshevë. Kjo kërkesë e tyre nuk u pranua dhe ne ora 10-të filloi sulmi I tyre.

Forcat shqiptare në Myçybabë nuk kalonion 120, dhe gjat ditës këtij numri iu shtuan edhe pak vetë. Partizanët u zbrapsën katër herë dhe u ndoqën deri në Pisjan. Numri i tyre vinte e shtohej gjithnjë duke u shtuar me serb të katundeve të Anamoravës.

Në mbrëmje partizanët e bënë edhe nji sulm. Në këtë fazë të luftës u plagos komandanti i forcave shqiptare Ymer Myçibaba dhe shum të tjrerë u vranë. Armiku që mësynte prej tri anëve në ora tetë hynë në katund, nga i cili gratë dhe fëmijët ishin larguar me kohë dhe ishin vendos ne Kokaj, e Llocë. Një orë më vonë flaka iu dha shtëpive. Komandanti Ymer Myçybaba  i plagosur u bart dhe u vendos te nipat e tij në Kokaj, ku pas plagëve vdekjepruese ndërroi  jetë dhe u vorros në fshehtësi në varrezat e fshatit.

Luftarëve të Myçybabës nuk u erdhi ndihma e duhur, mbasi mijëra partisan i qenë ofruar Karadakut, si nga ana e Gjilanit ashtu edhe nga ana e Preshevës. Prezenca e tyre në pika të ndryshme i pengoi vullnetarët tonë të arrijnë në Myçibabë.

Djegja e 73 shtëpive të Muçibabës u dha forcë kolonave partizane që t'i ngjiten Karadakut nga ana e Gjilanit, Preshevës, Ferizajit, Kaçanikut dhe Kumanovës. Për pak kohë, numri i tyre arriti rreth 20 000.

Për ta shtuar panikun, ata atë mbrëmje dhe të nesërmen krejtësisht ose pjesërieht i dogjën edhe : Depcën, Caravajkën, Lipovicën, Seferët, Lezbalitë, Kurbalijt etj.

Beteja e parë mbrojtëse në Karadak me 30 nëntor 1944
Komandanti, Ymer Saqip Muçibaba kishte mbajtur krahun perëndimor në Komitetin për mbrojtjen e trojeve etnike nga aneksimi i dhunshëm serb, për t’ia prerë vijën hyrjeve të forcave të huaja, përmes enklavave, te lumi i Morava e Binçës, të Brigadës XVII maqedone, i kujtohet Qamilit, nipit të Komandant Saqës se pas plagosjes në anën e majtë nën krahrorë të Ymerit, rezistencën e armatosur e kishte pas mbajturXhemajl Ibrahim Leki me një grup në tërheqje, ku i kishte pas veti njësitin e vezhguesve në prapavijën e luftes  barikadohet në Llapushnicë, ku derdhet prroi i Hardhisë në shpatin e Kokajve, po atë ditë ditë pas Shën-mitrit të vitit 1944, pasdite një luftë ballë për ballë me forcat armike që ia kishini vënë zjarrin Muçibabës. Atë ditë në vijen e frontit siç dihet kishte mbetë i plagosur për vdekje Komandanti Ymer Saqapi në tërheqje në drejtim të Kokajve, si edhe një luftëtar nga fshati Llovcë i lagjës së Hazirajve, Ahmet Haziri, plagoset dhe pas dy javësh vdes më vonë nga plagë e marrë vdekjepruese me 14 dhjetor 1944. Vija frontale e Betejës ishte nga Burica, Lipovica, Muçibaba, te Gryka e Lerajve e deri te Maja e Curreteve. Pastaj në tërheqje disa luftëtar me Xhemë Lekin( Xhemajl Ibrahimi) u fortifikuan në një shpellë guri dhe vran togun e diverzant të armikut, për ti dhënë leksion atyre që kishte mësy me shkel në Karadak. Disa prej tyre i kish pas nxënë taksiroti, e vriten aty, 6-të të parët mbetën të vrarë, dhe ma vonë përforcimet pati tjera që arritën të kapen dhe mbahen rob nga ana e çetnikëve, dy të rinjët, Jashari e Kadri Koka pasiqë i lidhën për pushkatim, i liruan sa për ti bartur me gomar për t'i ngarkuar të vrarët në Llapushnicë, ndërsa të tjerët e vrarë anës tjetër të vendi i quajtur te Qafa e Lekit në mes Buricës, Lipovicës e Muçibabës, të cilët i përcollën me çerret të mbushur përplot me trina pkah Pasjani. Të vrarët në fund të prrot të Katunishtës në lumin Llapushnicë, një nga një lidhur si ngarkesa me dry, dhe i kishin ngarkuar me një gomar, por një prej kufomave që ishte më i leht ia mërrte anën dhe, prej tyre e kishin lidhë në paragon të samarit deri te laku, te Mulliri i Kokës. Aty në lakesen për ballë Birës së kaçakëve u kishte rrëshitur njeri prej tyre e u kishte ra me kokë përtokë. Këte e paguan me nga një të rënie të kondaktit të pushkëve, Arifi i Muçibabës, Jashar e Kadri Koka, dhe nuk iu nda fare stupci deri sa ishin varrosur te vendi i quajtur Varret e Shkive në mjaën përkarshi.

Plaku Salih Koka i kishte pritur te vendi i quajtur Rup, partizanet e revoltuar të cilëve u kumtua në emer të fshatit Kokaj se, pos fëmijëve deri 13 vjeë dhe pleqëve e grave e të sëmurëve nuk kishte njeri tjetër në Kokaj dhe nuk do të ketë rezistencë të armatuasur, ndëras burrat janë larguar nga paniku se mund të ju ndodh ndonjë e keqe, pasi që ishin dëgjuar të shtëna me armë dhe shkëmbim zjarri në [Muçibabë] dhe [Llapushnicë]. Bataloni duke kaluar kishte hasur në një zgurë lisi të fshehur te Mëhalla e poshtme e Kokajve, plakun Rexh nga [Burica] të cilin e kishin vrar me gjakëftoftësi nga afërsia. Nuk kaluan shumë ditë dhe prapë u kthyen të paftuar ashtu siç kishin ardhur pas Shën-mitrit, 30 nëntor 1944 për t'i marrë eshtrat e atyre që ishin vrarë për tokën e huaj. Duda e Xhemës që kishte qëlluar rastsisht ti bie aty pari në arën e saj. ku ishin varrosur, kishte dalë njëri nga ata që drejtonte cerremonialin e zhvarrimit për ti kërkuar asaj nëse, u kishte mbetur borxh për tokën që ishin varosur çetnikët. Sot e atë ditë vendi quhet te Vorret e shkive.

- Kjo është quajtur këtu prej atëherë si hanë e donë si vakafi, ku janë varrosur e zhvarrosur asqeria e huaj, secili prej atyre që u vranë i kanë mbledhur eshtrat, thonë Jonuz e Qahil Koka pjesëmarrës të asaj lufte pas kthimit të tyre nga mali, të cilët ishin vullnetar në vijen frontale te Qafa e Muçibabës. Dhashtë zoti e qofshin të fundit, si ogur i zi.Vendasit e kishin pranuar luftën nacional çlirimtare, por jo edhe pushtimin nga sllavokomunistet.

Krimet masive partizanoçetnike ne Karadak, sipas disa burimeve historike,(Historiku i Preshevës si dhe deshmitareve, filluan ne nentor te vitit 1944 e vazhduan deri ne pranvere te vitit 1945. Edhe pse krimet e serbeve ndaj shqiptareve ishin ne vazhdimesi e atyre te meparshme, megjithate ne kete periudhe krimet jane me masive. Kësisoj, me 6 tetor 1944 u formua brigada XVII maqedonase me Glisha Sharanoviqin komandant, e cila shpejt rriti numrin e ushtarëve. Me 14 nëntore, kjo brigadë hyri në Shkup për t`u nisur po atë ditë për në Kaçanik. Vetëm për një muaj e diçka, deri me 14 nëntor 1944 likuidoi rreth 200 shqiptarë. Pas vrasjes se 128 vetave ne fshatin Bllacë e Ultë, kjo brigadë u nis për në Karadak të Gjilanit, me atë rast në Stubell therri mizorisht tetë shqiptare. Vetëm në fund të nëtorit dhe fillim të dhjetor 1944 kaloi përmes Pasjanit, duke mobilizuar serbët lokal, në territorin e Karadakut lindor të Gjilanit dhe Preshevës, kinse per ti ndihmuar brigaden XVI te Serbisë, të cilat bëjnë plojen në Iseukaj ku u masakruan 93 veta, 33 veta në Gosponicë, 13 veta në Sllubicë, e tjerë.

Krahu juglindor kishte mbajtur ushtritë e huaja për të mos invaduar deri në ditën e Bajramit,28 qershor-28 gusht 1944, Beteja për udhë të Frengit.

Fronti i përbashkët lindor i Aleancës antifashiste Jalta, ia kishte prerë vijën zonës perëndimore dhe lindore, sipas pazarit të tyre tjetër kund. Secili që nuk i ka duart e përgjakura le t’i bashkohet aleancës antifashiste, u tha, Ferat Bej Draga, përfaqësuesve të legjislaturës së vjetër, Liman Staneci, e tjerëve.

Tkurrjet në lindje të vendit si Depcë, Carvajkë, Buhiq, Ilicë, Maxhere ishin nisur kaherë të parapërgaditen për aneksim me anë të vrasjeve të hapura dhe misterioze, përmes likudimeve, arrestimeve, dëbimeve, maltretimeve, varfërisë, mbjelljes së frikës. Zvoglimi i territoreve patë filluar me njëherë pas luftës serbo-turke (1876-1878) në territorin e Karadakut vendoset një numër i shqiptarëve (muhaxhirëve) të ikur nga trevat e Vranjës dhe të Toplicës. Pas luftërave ballkanike, Luftës së Parë dhe të Dytë Botërore një pjesë e shqiptarëve të këtushëm, për shkak të trysnive politike, fetare dhe ekonomike, shpërngulet për në Turqi.Karadaku (nëntë fshatra të tij) i takonin Kosovës. Para Luftës së Dytë Botërore u aneksuan në territorin e komunëve të Bujanoci dhe Preshevës si qendra komunale të Kosovës lindore e të aneksuar nga Serbia.

Burim i të dhënave

 * Sipas dokumenteve të botuar Historiku i Preshevës dhe në librin e Ibrahim Kelmendit- Aliu "Presheva-... ", [Anamorava e Kosovës 1941-1945, si dhe dëshmitarëve të pjesëmarrësve të gjallë të atyre ngjarje, Flaka e Revulucionit, pjesa e IX small>

Shih edhe

 * Muçibabë