Jakup Mato

Jakup (Halil) Mato Prof. Dr. lindi më 16 shtator 1934 në Fterra të rrethit të Sarandës, vdiq më 30 gusht 2005 në Tiranë.

Jeta
Shkollen fillore e mbaroi ne Fterrë. Shkollën shtatëvjeçare dhe të mesme e kreu në Gjirokastër. Mësues e drejtor shkolle në Kuçi i Kurveleshit të Vlorës. Pas përfundimit të studimeve të larta në Universitetin e Tiranës prane Fakultetit Histori-Filologji 1959, punoi në Institutin e Studimeve Pedagogjike. Me pas punoi ne Ministrinë e Arsimit dhe të Kulturës,(sot Ministria e Arsimit dhe Shkencës) në fillim si specialist i letersisë, pastaj kryeredaktor i gazetës "Mësuesi" dhe drejtor i arteve 1970.

Prof.Dr. Jakup Mato ka kryer detyra që lidheshin me artet. Midis të tjerave ka qenë drejtor i Institutit të Lartë të Arteve (sot: Akademia e Arteve) punonjës shkencor, dy herë drejtor i Qendrës për Studimin të Arteve të Akademisë së Shkencave. Për shumë vite ka dhënë leksionet e estetikës në Universitetin e Tiranës dhe në Institutin e Lartë të Arteve. Anëtar i bordit të Enciklopedisë së Artit Shqiptar. Sekretar shkencor i redaksisë së artit dhe kulturës të Fjalori enciklopedik shqiptar(botimi i ri-2008)

Krijimtaria
Që në vitet gjashtëdhjetë ka botuar një numër të madh artikujsh shkencorë e kritikë dhe ka mbajtur dhe botuar një sërë kumtesash për letërsinë dhe artet.

Libra
Ka botuar mongrafitë:
 * "Risi të letersisë shqipe", 1983
 * "Paradokset e satirës dhe të humorit", Toena 2000 ISBN 99927-1-267-8 / 9992712678
 * "Imazhe, kode, kumte", Botim i Akademise se Shkencave 2001 ISBN 99927-761-8-8 / 9992776188
 * "Rrjedhave të artit paraprofesionist", Botim i Akademise se Shkencave 2004 ISBN 99943-614-2-2
 * "Poetika e dramaturgjisë dhe mendimi estetik", Botim i Akademisë së Shkencave 2005 99943-763-330-2-2

Artikuj

 * Mato, Jakup „Shënime mbi vëllimin me tregime.’Era e tokës’“ Zëri i rinisë 13 gusht 1966
 * Mato, Jakup „Shënime mbi vëllimin me tregime. ’Një pushkë më shumë’“ Nentori Nr 9 1967 f 128–139 (Edhe tek „Artikuj dhe studime per letërsinë e sotme shqipe“. V II Tiranë 1974 335–374)
 * "Për një pasqyrim më të thellë dhe më të gjerë të dukurive tipike '' Nëntori, 1969, Nr. 9, S. 147–159.
 * Prozë e shkurtër, probleme të mëdha . Drita (gazetë), 1967, 5. Mars
 * Mato, Jakup „Kronikë në gur dhe disa tendenca të romanit tonë“ tek Nëntori Nr 7 1972 f 28–39


 * 654. Mato, Jakup. Ansambli Shtetëror i Këngëve dhe i Valleve Popullore shqiptare në Suedi e Norvegji .-Shqiptarja e re, 1976, nr.5, f.32-33.
 * 655. Mato, Jakup. Sukses i madh i artit tonë në vendet skandinave /Aktivitet i Ansamblit të Këngëve dhe Valleve Popullore/ .-Zëri i popullit, 1976, 12 shtator.
 * Mato, Jakup “Poetika e komikes (Vlera ideoestetike të humorit e të satirës ne veprën e D. Agollit) Nëntori Nr 6 1988 f 31-49
 * ”Folklordaki mizah ve hiciv artistik araclarinin niteligi” bei IV Milleterasi tuerk halk kueltuerue kongresi program ve bildiri oezetleri Ankara Turqi 1991 f 77
 * "Instituti shqiptar për studime dhe arte""Aks" Nr 19-20 1995
 * "Polemika: Konica -Noli ne vitet 1920-30" "Pajtimi" Nr f.35-49 1997
 * "Veshtrim historik mbi institucionet shkencore shqiptare. Nga idete dhe projektet e para deri ne vitin 1944" "Studime historike" Nr 3-4 1998
 * "Migrimi i te qeshures, ose kur popujt qeshin njelloj" "Perla" 4(12) f 39-50 1998
 * Mato,Jakup "Misioni anglez ne Fterre" gazeta "Fterra jonë" Nr 2 korri viti 2001
 * Emigrants involved in approaching and opposing attitudes to the albanian and italinan cultures në www.afcr-al.org
 * Mato,Jakup "The cultural paradoxes and the influneces on emigrants live"(About the book of Dr. Zyhdi Dervishi, "The crossed glimpses on the sea'' Krahu i shqiponjës 2008

Burim i të dhënave

 * Fjalori enciklopedik shqiptar (botimi i ri) botim i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë Tirana 2008 vëllimi i dytë  f 1657 ISBN 978-99956-10-29-9


 * Nasip Meçaj, Xhemil Çelaj, Fatmir Toçi" Enciklopedia e Kurveleshit" Toena ISBN : 978 - 99943 - 1 - 496 - 6
 * Hasan Hasani "Leksikoni i shkrimtareve shqiptare nga  1500-2001", S 294, Shtepia botuese Faik Konica Prishtina 2003 ISBN 9951-06-034-X (ose ISBN-13 9789951060349)


 * Apostol Pango "Enciklopedia e Delvinës dhe Sarandës" Toena f 243 ISBN 99927-1-597-9


 * Dalan Shapllo "Shikim teresor i problematikes se satires dhe te humorit" "Koha jone" e merkure 11. tetor 2000 Tirana


 * Josif Papagjoni "Mato tregon pardokset e satires dhe te humorit" "Shekulli" e marte 23. janar 2001 Tirana

Shih edhe

 * Per J.MATO []
 * Fterra jonë

Lidhje të jashtme

 * "On emigrants live"
 * "Krahu gjermanisht"

Jakup Halil Mato Jakup Mato Jakup Mato Jakup Mato Jakup Mato Jakup Mato Jakup Halil Mato Jakup Mato Jakup Mato Jakup Mato Jakup Mato Jakup Mato