Kokaj

 Kokaj është një fshat në Malet e Karadakut (Malet e Zeza), Gjilan, Kosovë. Shtrihet në juglindje të Gjilanit në gjersinë gjeografike veriore prej 42° 23' 26 dhe 21° 34' 46 të gjatësisë gjeografike lindore dhe  lartësi mbidetare 565 m lagjja e Poshtme dhe 643m lagjja e Epërme. Si vendbanim është krijuar para dy shekujve kur banorët e parë erdhen nga vendbanimi i Sanxhakut të Nishit, Klaiq. Fshati Kokaj përbëhet prej tri lagjeve të ndara njëra nga tjetra, e ato janë: Mahalla e Poshtme, Mahalla e Epërme dhe në mes tyre shtrihet Gurina, ku edhe është shkolla e fshatit e ndërtuar në vitn 1967, me iniciativën e plakut Nezir Haliti.

Etimologjia
Emrin Kokaj rrjedhë nga familja e dikurshme feudale që kishte përjetue lulzimin më të lartë në periudhën e formimit të shtetit të Arbërit, si dhe gjatë perudhës së shtetit të Skenderbeut. Familja Kokaj me qender në Fushëdjegur të rrethit të Vlorës, përbënin substancën etnike që e mbanin shtetin ekonomikisht, pra fisi Kokaj shtrihej gjithë andej etnisë, sipas diplomatit dhe historianit të maxhistruar, Vrion Koka pas rënies së shtetit të Gjergj Kastrioti- Skenderbeu edhe janë deportuar banorët e këtij fisi shumica për Itali e vende tjera.

Një vendbanimi me emrin Kokaj është nga trolli i Shqipërisë veriore, ku edhe ndodhet vendbanimi me të njejtin emër në veri të Koplikut. . Me të njejtin emer njihet edhe nji përrua në qytetin Bajram Curri.

Klaiqi prej nga ishin ardhur banorët e fshati Kokaj. Nga ky vendbanim e kan prejardhjen banorët e fshatit Kokaj në Karadak, Klaiqi kishte më shumë se 80 shtëpi, kanë qenë të pasur dhe ekonomikisht të zhvilluar për shkak të tokës pjellore, ekonomike zejtare dhe  familjare. Më 1860 prej Klaiqit janë shpërngulur disa familje, si Kokajt, që kishin mundësi materiale dhe më të pasura për t'i ikur ekspeditave të komitave serb, pasiqë kishin qenë tagrambledhës (spahi), dhe shtypja ndaj tyre ishte më e theksuar jo vetëm në Klaiq, por edhe në fshatra të tjera, që kufizohej me lagjet dhe vendbanimet e dikurshme shqiptare si: Gërgurovci, Bajra, Poroshtica, Llapashtica, Bucë, Drvodel, etj. Ata duke mbledhur taksa (të dhjetat) kanë rënë ndër ta edhe në hasmëri. Pasi Kokaj kishin marrë vendim të shpërngulen detyrimisht pasi që ishte sjell vendimi i një kuvendi që spahinjtë t’i shitnin tokat e tyre në Klaiq dhe të vendoseshin diku tjetër. Sipas disa të dhënave nga (R.Klaiqi)të shpërngulurit nga Kokajt u vendosën në jug të Mireshit (ish-Dobërçanit)dhe pastaj në Pogragjë, kur edhe është një rrugë e fshatit me emrin sokaku i Kokaj. Disa shtëpi, po në atë kohë janë vendosur në Gjilan. Shumica syresh jetojnë edhe sot në këto dy vendbanime. Mandej banorët e lagjes Klaiq të qytetit të Gjilanit,( të cilit ende i kan pronat e tyre në Klaiq të nacionalizuara pas Luftës së Dytë Botrore) muhaxhirët e fshatit Kokaj gjegjësisht një lagje e fshatit Ranatoc i cili ndodhet në Malet e Karadakut komuna e Preshevës.

Vendbanimi Kokaj në mes të Gjilanit dhe Preshevës, venbanim ky që pas vendosjes së pushtimit të Mbretëris SKS njihet edhe me emrin, Inatovc. Mirëpo, banorët e Kokajve dhe rrethina kurr nuk e kan njohur me këtë emër, sepse është emër i imponuar me pushtimin e këtyre trojeve nga ushtria serbe në vitin 1912. Sëpari u vendosen në Pogragjë, ku edhe kan jetur 3 vite. Pastaj tokën e blejtën nga Isa Beu i Shkupit, ndërsa kontraten e kan bërë në Vranjë. Në kontratë shkruante se është paguar toka nga "Kisha e Epërme" në veri, e në jug deri në " Zllatare ",ndërsa në lindje nga Lumi Sllubica e në perendim deri te Lumi Llapushnicë. Klaiqi është fshat në komunën e Lebanës të Jabllanicës (sot Serbia jugore), dikur i banuar me shqiptarë të cilët u dëbuan me dhunë nga pushtuesit serb. Rreth 50 vjetë më vonë në vitin 1878, pas pushtimit nga ushtria e tretë serbe nga banorët e mbetur në Klaiq të Lebanës fshatit Kokaj e dëbuan pas uzurpimit të shtëpive dhe ekonomisë disa familjarëve të Ali Bylykbashi-Koka dhe Demir Klaiqit-Koka, të cilat vendosën në vendbanimin te Muhaxhiret e sotshën të Kokajve, sikur edhe tri familje tjera që janë vendosur në mes të Kaçanikut dhe Ferizajit dhe mbajnë mbiemrin Koka, dhe shumë familje tjera në Gjilan, Preshevë, Prishtinë, Shkup, Kumanovë, e tjera.

Toponimet
thumb|250px|Lagje Gurinathumb|250px|right|Mahalla e Epërme

Nga toponimet më tē rëndësishme janë: Harrnicat, Ara e Kishës, Ara e Magjethatës, Dushkaja, Gurina, Rrahi, Kacekaba, Gumnishta, Dardhishta, Roga e Vogël, Roga e Madhe, Firaja, Kacurreta, Roga e Rrushit, Roga e Fletave,(Zll)atare, Gurët e Kuq, Rrezet, Gumnishta, Plepishta, Pehari, Qarret, Lekeni, Zabeli, Livadhi Veselit, Kroni i Dafinit, Kroni i Ftonit, Kroni i Haxhi Mustafës, Ara e Havës, Pusi i Dafinit, Pusi i Kallakanxhës, Lugu i Gjan, Ara Rup,Roga e Musteqerrës, Shpella e Kaçakëve, Shpella e Arushës, Puhishta, Rameridi, etj.

Demografia
Sipas regjistrimit të parë që është bërë në vitin 1948 fshati Kokaj ka pasur 250 banorë, në vitin 1953 ka pasur 289 banorë, në vitin 1961,342, në vitin 1971, 386 ndërsa në vitin 1981, 376 banorë. Nga viti 1981 e këndej ka pasur vazhdimisht zvogëlim të popullsisë si pasojë e emigrimit të banorëve në drejtim të qendrës komunale të Gjilanit. Ramje të numrit të popullsisë ka shkaktuar lufta e fundit kur nga ky fshat u shpërngulën shumica e popullsisë si pasoj e pasigurisë. Në vitin 1999 paramilitarët serb kanë masakruar disa banoirë të këtij fshati. Sot në këtë fshat jetojnë vetëm pesë familje me rreth 30 banorë.

Ekonomia
Fshati Kokaj është fshat tipik agrarë. Nga sipërfaqja e përgjithshme 402 .52 ha, 121.21 sipërfaqe me ara, pemishte me 89 ari, me livadhe 5.00 ha, kullosa 20.00 ha, ndërsa pyje 234.00 ha. Sipërfaqet me toka jo produktive janë 23.00 ha.

Kultura dhe arsimi
thumb|250px|right|Lagjet e fshatit thumb|250px|right|Shkolla e fshatit thumb|250px|right|Xhamia e fshatit

Banorët gjegjësisht të rinjtë e fshatit Kokaj  përveç disa të rinjve që ishin shkolluar në mejtepet e Preshevës e më vonë në xhminë e përbashkët të ndërtuar në vitin 1930 pran lumit Sllubica,të tjerët nuk patën fat të shkollohen deri pas Luftë së dytë Botrore kur në fshatin Llocë u hap shkolla fillore. Deri në vitin 1967 vijuan shkollën fillore të ulët shumë gjenerata, të cilat vazhdonin shkollimin në Pogragjë e tutje. Në vitin 1967 plaku Nezir Haliti (Mixha Nezë)  ndërtoi shkollën me vetëkontribut dhe në pronën e vet në mes të fshatit në afërsi të lagjes Gurinë. Mësues të parë ishin pikërisht të rinjtë e këtij fshati të cilit ishin shkolluar si Rrustem Rrustemi e Halil Halili. Numri i nxënësve në të katër klasat ishte nga 45 e deri në 55 nxënës. Sot kësaj shkolle i kanoset rreziku i shuarjes për arsye të mungesës së nxënësve. Në këtë vit shkollorë i ndjekin mësimet vetëm katër nxënës me të cilët punon mësuesi veteran Shefki Xheladini.

Pishtarët e parë të arsimit në fshatin Kokaj

 * Mustafë Koka (Rushiti)
 * Mulla Rifat Haliti
 * Zejnullah Halili
 * Rrustem Rrustemi
 * Halil Halili
 * Shefki Xheladini
 * Adem A.Jashari
 * Shaip Ajeti
 * Rahim Ymeri-Lloca

Manifestime
E dielja e fundit e korrikut - Ditë e takimit familjar Kokaj

Kokajt nga do ku janë, janë përcaktuar që e dielja e fundit e korrikut të jetë Ditë e takimit familjar në vendbanimin Kokaj dhe takimi mëton të jetë tradicional. Takimi i fundit në diasporë u mbajt me 06 qershor 2008 nga mërgimtarët në Bruk, Argau në Zvicer. thumb|center|250px| pamje nga Takimi Familjar thumb|left|250px| pamje nga Takimi Familjar

Përsonalitete

 * Hazir (Ramadan) Haziri
 * Mustafë Koka ( Rushiti)
 * Arben Ramadani
 * Zejnullah Halili
 * Rrustem Rrustemi
 * Nijazi Ramadani
 * Daut Dauti
 * Ilaz ef. Mustafa


 * Malet e Karadakut
 * Anamorava
 * Klaiqi
 * Lloca

Lidhje të Jashtme

 * Informatë mbi shtrirjen gjeografike


 * Informatë mbi shtrirjen gjeografike
 * Informatë mbi shtrirjen gjeografike
 * http://www.kokajt.com/ faqe zyrtare
 * http://www.info-kokaj.tk/