Benjamin Franklin

thumb|right|Vetë-portret i da Vinçit Leonardo da Vinci ka lindur më 15 Prill 1452 në Ankiano të Vinçit dhe ka vdekur më 2 Maj 1519 në Kështjellën e Cloux (Kluks), Ambuaz. Ishte arkitekt i famshëm, shpikës, inxhenier, piktor e gdhendës (skulptor) italian i Rilindjes. Babai i tij - Ser Piero da Vinci - ishte ndoshta i pasur ose noter; e ëma një fshatare me emrin Katerina. Pasiqë lindi para futjes së mbiemrave modern evropian, emri i tij i plotë ishte "Leonardo di Ser Piero da Vinci".

Si piktor (vizatues), ishte nxënës i Verrocchio (Verrokio), në shitoren e të cilit njohu bashknxënësin Lorenzo di Credi (Lorenco di Kredi), që shquhej për stilin e tij ndërtues të hijshëm me vija të prera e të sakta. Këto mënyra të di Credi -t nuk munguan të ndikojnë Leonardon, por më pas ishte radha e Lorencos të mësonte nga Leonardo.

Da Vinci mund të mendohet si një kryetip i njeriut të rilindjes dhe është përcaktuar shpesh si një gjeni,për shkak të shkëlqimit të tij në të gjitha fushat e artit,për zbulimet e tij shkencore dhe shpikjet teknike,që duken një përparim i madh në krahasim me kohën e tij.

Jeta
Mbi jetën e Leonardo da Vinçit dihet shumë pak. Por qarkullojnë një sasi e pambarimtë pasaktësish e thjesht fantazish, përfundim i pesë shekujsh studimesh të përafërta.

Leonardo i firmoste punët e tij vetem me "Leonardo" ose "lo,Leonardo" ("Leonardi"). Prandaj referohet një vepër e tij si "një Leonardo" e jo si "një da Vinç". Ndoshta, nuk përdorte emrin e të atit - me të cilin përndryshe do të punonte (krijonte) në Firence - pasiqë ishte një bir i paligjshëm.

Leonardo lindi në 1452 në Vinçi. E dimë orën e datën e saktë falë një dokumenti të shkruar nga gjyshi: "1452, lindi një nip i imi, biri i Ser Piero, im bir në ditën 15 prill të shtunën në orën 3 të natës. Pat emrin Lionardo. E pagëzoi prifti Piero di Bartolomeo da Vinci."

Thuhet se Leonardo (që jetoi 5 vjet me të ëmën) ra një herë nga krahët e saj, dhe një herë tjetër pas një viti nga ballkoni.

Leonardo ishte vegjetarian për gjithë jetën e tij. Piktor nxënës në shitoren e Verrokios, ku mori ndikim të pikturës tejet realiste qoftë nga Verrokio, mbi të gjitha edhe nga Lorenco di Kredi, në këto mënyra mund të referohet Shpallja e Uffizi (Galeri artesh në Firence); filloi shumë shpejt të vizatonte për vete në Firence. Nga 1482 deri 1499 punoi për Ludoviko Sforca, Dukë i Milanos, ku pat shitoren e tij me nxënës.

Shtatdhjetë ton bronx që u menduan për "Kalin e Madh", një gdhendje (statujë) kali e Leonardos, u përdor në vend të tij për të prodhuar armët e nevojshme nga Duka për të shpëtuar Milanon nga francezët e Karl VII në 1495.

Kur francezët u rikthyen nën udhëheqjen e Luigji VIII në vitin 1498, Milano ra pa luftë, duke përmbysur Sforcët.

Leonardo mbeti në Milano për disa kohë, gjersa një ditë gjeti harkëtarët francez që përdornin modelin e tij prej argjile në përmasa reale të "Kalit te Madh" si tabelë qitjeje për ushtrim. La atëherë Milanon së bashku me Salai e me mikun e shpiksin Luka Paqoli për Mantova, duke u zhvendosur dy muaj më pas në Venecia e kështu përsëri në Firence në fund të prillit të 1500.

Në Firence hyri në sherbim të Çezare Borxhasë si arkitekt ushtarak e inxhenier.

Në 1506 u kthye në Milano, tani në duart e Masimiliano Sforcës pasiqë mercenarët zvicerianë dëbuan francezët.

Këtu takoi Françesko Melci, që u bë një mik i dashur e shok gjer në vdekjen e Leonardit e për pasojë trashëgimtar i tij.

Nga 1513 deri 1516 jetoi në Romë, ku qenë aktiv piktorë si Rafaelo e Mikelangjelo, edhe pse nuk pat shumë kontakte me ta.

Në 1515 François I i Francës (Fransuaz I) rimori Milanon, e Leonardit iu besua pjesa kryesore e një luani mekanik për bisedimet e paqes që mbaheshin në Bolonja, mes Mbretit francez e Papa Leone X.

Në vitin 1516 hyri në shërbimin e Francesko I me detyrën pikor i parë, inxhenier e arkitekt i Mbretit ; iu lejua përdorimi i Clos Lucé, pranë Kështjellës së Ambuazës, vendbanim i mbretit, bashkë me një pension të majmë. Leonardo e mbreti u bënë miq të mirë.

Vdiq në kështjellën e Cloux (Kluks), afër Amboise në Francë në vitin 1519.

Sipas dëshirës së tij arkivoli u ndoq nga 60 lypsa.

U varros në Cappella di Saint-Hubert (Kapelën e Shën Hubertit) në Kështjellën e Amboise.

Dukej që Leonardo nuk ka patur kurrë lidhje të ngushta me gra.

Në vitin 1476 u padit paemërsisht (anonimisht) për kontakte homoseksuale me një model 17-vjeçar, Xhakopo Saltareli.

Leonardo u padit së bashku me tre të rinj të tjerë për sjellje homoseksuale e lëshua për mungesë provash.

Për një farë kohe Leonardo mbeti nën mbikqyrjen e "Zyrtarëve të natës", një lloj "mbrojtësash moral të rilindjes".

Arte
Leonardo është i njohur për vizatimet e tij të mrekullueshme,si "Darka e Fundit" e vitit 1498 që gjendet në Kuvendin e Santa Maria delle Grazie (Milano) (Shën Mria e Hijeshive) që mjerisht që nga viti 1517 filloi të përkeqsohej korja e vezës së përdorur në pëlhurë,në vend të teknikes zakonore (tradicionale) të vizatimit mural,afresku që përfaqsonte për të një pengesë të madhe pasiqë nuk lejonte ripunime,as ndryshime ose bërjen e velimit (mbivizatimit) dhe hijezimit. thumb|right|[[Darka e Fundit (1498)]] thumb|right|[[Mona Liza]] Vepra më e njohur është Mona Liza (e njohur më mirë si La Gioconda (Lozonjarja),që ruhet në Muzeun e Luvrës në Paris, pikturuar në vitet 1503 - 1506. Ajo do të perfaqesonte të shoqen e tregëtarit fiorentin Francesco del Giocondo, por mbi këtë janë zhvilluar teori të ndryshme. Më e fundmja, e parashtruar nga studiues gjermanë është marrë parasysh edhe nga ekspertë të Muzeut të qytetin e Shën Pjetërit, në Rusi,bazohet mbi zbulimin e një fakti të ri : ravijzimi i linjave te fytyrës së Mona Lizës me ato të zonjës së portretit të Caterina Sforza-s të Lorenzo di Credi ,e njohur edhe si portreti i "Dama coi gelsomini" ("Zonja me jasmina"). Në këtë pikë, do të dilte se personazhi historik që ka frymëzuar Leonardon nuk do të ishte tjetër se Caterina Sforza , në atë kohë personazh me nam, sepse ishte tashmë zonjë e Forlì-t e Imola-s.

Portreti në fjalë i Caterina Sforza ,tani i ruajtur në pinakotekën e qytetit të Forlit mund të shihet në këtë faqe:

Sigurisht Leonardo ishte shumë i lidhur me këtë portret,si dëshmi e faktit se e solli me vete në Francë në vitin 1517.

Vetëm shtatëmbëdhjetë piktura të tij e asnjë prej gdhendjeve të tij kanë mbijetuar. Leonardo shpesh parahidhte (projektonte) piktura të mëdhaja, me shumë shënime e skica, vetëm për t´i lënë në fund në projekte të pambaruara.

Në vitin 1481 iu vu detyrë vizatimi për një altar : L'adorazione dei Magi (Adhurimi i të diturve). Pas projeketsh të mëdhenj e shumë skica, vizatimi mbeti i pambaruar dhe Leonardo u nis për në Milano, ku kaloi shumë vite duke bërë plane e modele për një gdhendje (shtatore) përkujtimore kali të bronxtë të lartë 7 metra (Kali i Leonardos Milano). Për shkak të luftës me Francën, projekti nuk u përfundua kurrë. Falë nje nisme vetjake, duke u bazuar mbi disa projekte të tija, një shtatore e ngjashme u përfundua në Nju Jork në vitin 1999. Shtatorja i është dhuruar qytetit të Milanos dhe gjendet tani në hyrjen e Hipodromit të Troto-s të San Siro.

Ende kur ishte në Firence iu besua një afresk madhështor për një mur të Salone dei Cinquecento në Palazzo della Signoria: La battaglia di Anghiari (Beteja e Angiarit), rivali i tij Michelangelo duhej të pikturonte murin përballë. Pasi pati bërë një larmi të pabesueshme studimesh parapërgatitore të punës, là qytetin e murali nuk u mbarua për shkaqe teknike për të cilat qe vetë përgjegjësi kryesor.

Shkencë dhe inxhenieri
Ednde më mbresëlënëse se punët e tij artistike qenë studimet e tij në fushën shkencore e inxhenierike, regjistruar në librin e tij të shënimeve që zënë pothuajse 8.000 faqe shënimesh e skicash që ndërthurin (kombinojnë) artet dhe shkencën.

Leonardo ishte majtosh dhe përdori shkrimin pasqyror (ose shkruante nga e djathta në të majtë) gjatë gjithë jetës së tij. Afria e tij me shkencat ishte e llojit vëzhgues: ai kërkonte të kuptonte dukuritë duke i përshkruar e rifiguruar gjer në hollësitë më të imta e nuk theksonte eksperimentet apo shtjellimet (shpjegimet) teorike. Sipas Leonardos, << shkenca është bija e përvojës >>. Ai qe i pari që përdori atë që ne sot quajmë "Mënyrë shkencore", jo për më tepër mbi afrinë e tij praktike në kërkimin shkencor (eksperimentimi dhe analiza e dukurive natyrore) sepse edhe shumë dijetarë të tjerë para Leonardos (p.sh. Taleti nga Mileti, Aristoteli, Roger Bacon dhe Arkimedi) tashmë vepronin në këtë mënyrë, por për afrinë e tij matematikore të asaj që Leonardo përkufizonte << arsye të pafundme të natyrës që nuk qenë kurrë në përvojë >> (me një fjalë: që s´kanë ndodhur kurrë). Pra, besohet të jetë e drejtë që Leonardos t´i njihet merita t´i ketë dhënë jetë mënyrës shkencore. Gjatë jetës së tij ,projektoi (parahodhi) një enciklopedi të madhe, që bazohej mbi skicat e hollësishme të çdo gjëje. Megjithkëtë, pasi që atij i mungonte një edukatë formale e latinishtes dhe matematikës, Leonardoja dijetar (shkencëtar) nuk u njoh (u injorua) nga studjesit e tij bashkëkohorë.

Ai ishte gjithmonë i magjepsur nga fluturimi. Bëri studime të hollësishme mbi fluturimin e zogjve e projektoi makina të ndryshme fluturuese,përfshirë një helikopter që vihej në lëvizje nga katër njerëz (që nuk do të mund të kishte fluturar sepse do të ishte rrotulluar rreth vetvetes) dhe një deltaplan por që ky do të kishte mundur të fluturonte. thumb|Piramida fluturuese e Leonardos thumb|Njeriu vetruvian.Skicim i trupit njerzor Mori pjesë në shumë autopsi duke bërë një numër të skicimeve anatomike tejet të hollësishme,duke projektuar një studim të plotë të anatomisë njerzore e krahasore.

Leonardo shfrytëzoi në veçanti këto dituri anatomike (mbase më të thellat e kohës së tij) qoftë në fushën artistike ashtu edhe në mekaniken: është i tiji projekti i parë i dokumentuar mbi një robot humanoid (si-njeri) rreth viteve 1495. Shënime të rizbuluara në vitet 1950 në kodikun atlantik dhe në libërtha shënimesh xhepor që datojnë rreth 1495 - 1497 tregojnë skicime të hollësishme mbi një kalorës mekanik, që ishte me sa duket në gjëndje të ngrihej në këmbë ,lëvizte krahët,kokën dhe nofullat, duke nxjerrë tinguj nga goja (falë një mekanizmi të përparuar goditës të vendosur në lartësinë e gjoksit). Kalorësi robot i Leonardos ishte parashikuar ndoshta për t´i dhënë shpirt një prej festave Sforceske (Sforca,Dukë i Milanos) të Milanos,sidoqoftë nuk është bërë e ditur të jetë realizuar sadopak.

Në vitin 1502 Leonardo da Vinçi bëri një skicim të një ure me një shtrirje prej 240 metrash, si pjesë e një projekti të inxhenierisë qytetare (civile) për Sulltanin osman Beyazid II.

Ishte parashikuar që ura do të ishte vendosur mbi një prej hyrjeve të derdhjes së Bosforit e njohur si Briri i Artë por nuk u ndërtua kurrë. Vizioni i da Vinçit u ringjall megjithkëtë në vitin 2001 kur një urë më e vogël, bazuar mbi skicimet e tij, u ndërtua në Norvegji.

Por,midis projekteve të realizuara,është porti-kanal i Cesenatico (Çesenës),vendi i njohur turistik sot në krahinën e Forli-Cesena,rreth 35 km nga qëndra e Forlit.

Shënimet e tij përmbajnë një numër të madh shpikjesh në fushën ushtarake: mitralozë, dhe "tanke" të lëvizuar nga njerëz apo kuaj, bomba coptuese, etj. , edhe pse kishte bindjen se lufta është veprimtaria më e keqe njerëzore.

Shpikje të tjera përfshijnë nëndetëset, parashutimin, biçikletën, një aparat me rrota të dhëmbëzuara që është menduar si njehsuesi i parë mekanik,një automobil (vetlëvizës) shtyrë nga një mekanizëm zembrek (sustë) dhe një tezgjahu automatik realizuar së fundi nga muzeu kombëtar i shkencës dhe i teknikës që prodhon 2 cm pëlhur në minutë.

Në vitet që kaluan ai projektoi në Vatikan një përdorim industrial të energjisë diellore, nëpërmjet përdorimit pasqyrash të lugëta (konkave) për ngrohjen e ujit.

Në astronomi, Leonardo besonte se dielli dhe hëna silleshin rreth tokës dhe se hëna pasqyronte dritën diellore sepse ishte e mbuluar me ujë.

Leonardo nuk botoi as i shpërndau përmbajtjet e shënimeve të tija.Ata mbetën të fshehura deri në shekullin XIX dhe nuk patën asnjë vlerë të drejtpërdrejtë për zhvillimin e shkencës dhe teknologjisë deri në kohët tona. Mbi këto baza shkrimtari L. Sprague de Camp, në librin e tij "Inxhenierët e lashtësisë", e mendon Leonardon jo të parin e inxhenierëve modernë sesa "të fundit të atyre të lashtësisë",duke saktësuar se pas kohës së Leonardos filloi praktika e përhapjes dhe botimit të zbulimeve shkencore.

Në vitin 1994, një prej librave të shënimeve të Leonardos,i ashtuquajturi "Codice Hammer" (ex Leicester), u ble nga industrialisti amerikan Bill Gates për 25 milionë dollarë. Por shumë nga skicimet e da Vincit jane sot pronë e familjes mbretërore britanike.

Citate

 * "Mjerë ai nxënës që nuk ia kalon mësuesit të tij."
 * "Ashtu siç një ditë e kaluar mirë sjell gjumë të lumtur, një jetë e kaluar mirë sjell vdekje të lumtur."
 * "Kam fyer Zotin dhe njerëzimin sepse vepra ime nuk arriti cilësinë që duhet të kishte arritur."
 * "Ndërsa mendoja se po mësoja si të jetoja, kam mësuar si të vdes."

Lidhje të jashtme
Leonardo da Vinci ليوناردو دا فنشي Леонардо да Винчи Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Λεονάρντο ντα Βίντσι Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci fa:لئوناردو داوینچی Leonardo da Vinci Léonard de Vinci Leonardo da Vinci ליאונרדו דה וינצ'י Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci レオナルド・ダ・ヴィンチ და ვინჩი, ლეონარდო ಲಿಯನಾರ್ಡೊ ಡ ವಿಂಚಿ 레오나르도 다 빈치 Leonardus Vincius Leonardo da Vinci Leonardas da Vinčis Леонардо да Винчи Leonardo Da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Леонардо да Винчи Liunardu da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo Da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Leonardo da Vinci Леонардо да Винчи Leonardo da Vinci லியொனார்டோ டா வின்சி เลโอนาร์โด ดา วินชี Leonardo da Vinci Леонардо да Вінчі Leonardo da Vinci 列奥纳多·达·芬奇