Dritëro Agolli

Gjergj Kastrioti - Skënderbeu (1405?) - 1468)

right|thumb|Skenderbeu

Fillimet
Gjergj Kastrioti ishte djali më i vogël i pasardhësve të Fjon Kastriotit, i fundit midis 4 djemëve dhe pese vajzave. Lindi në vitin 1405, vajti moshë të mitur, në oborrin e sulltanit në Adrianopojë, si peng. Atje, zgjuarsia dhe shkathtësia e çuan Gjergjin në shkollën e sulltanit (icogllanëve) që përgatiste komandantë e nënpunës.

Natyra i kishte dhënë dhunti mendore e fizike. Atje mori emrin Iskender (Aleksandër). Pas mbarimit të shkollës, Skenderi kreu detyra ushtarake në Ballkan e në Azinë e Vogel i dalluar për trimëri, mori titullin bej. Ai nuk e harroi atdheun dhe priste rastin të kthehej. Për disa vjet (1426-1438) pati qenë në Shqipëri. Me vdekjen e të atit, ai shpresonte t'i zinte vendin, por në fakt sulltani e dërgoi si sanxhakbej jashtë tokave shqiptare.

Megjithëatë Skenderbeu nuk hoqi dorë nga ideja për t'u kthyer në Shqipëri deri në vitin kur ai u nis kundër Janosh Huniadit nën komandën e bejlerbeut te Rumelisë. Më 3 nëntor 1443 në afërsi të Nishit, u ndeshën dy ushtritë. Ushtria osmane u shpartallua dhe u tërhoq në panik. Skënderbeu filloi të zbatonte planin e kryengritjes: së bashku më 300 kalorës shqiptarë e me të nipin Hamza, u kthy në Diber, ku populli e priti si çlirimtar. Mori masa për përforëcimin e rrugëve nga mund të vinin osmanët, dhe prej andej iu drejtua Krujës. Me një ferman të rremë shtiu në dorë qytetin e garnizonin dhe kështu më 28 nëntor 1443 u shpall rimëkembja e prineipatës së Kastriotëve. Mbi kështjellen e Krujes u ngrit flamuri me shkabën e zezë dykrenore.

Fjalimi i Skënderbeut nxiti frymën atdhe dashëse. Kryengritja çlirimtare u bë e përgjithshme. Gjatë dhjetorit, Shqipëria e Mesme dhe e Veriut u pastruan nga forcat osmane; u çliruan njëra pas tjetrës kështjellat e kësaj zone.

Lidhja Shqiptare e Lezhës
right|thumb|Skënderbeu sipas një prej versioneve të menduara të jenë origjinale

Para Skënderbeut shtroheshin dy detyra: bashkimi i të gjitha forcave për të mbrojtur lirinë dhe çlirimi i krahinave të tjera të Shqipërise, për të zgjidhur këto detyra Skënderbeu ftoi bujarët shqiptarë në një kuvend të përgjithshem. Ai u mblodh më 2 mars 1444 në Lezhë. Veç Skënderbeut morën pjesë: Gjergj Arianiti, Andrea Topia, Nikollë Dagjini, Teodor Muzaka, etj. Aty u formua një besëlidhje, e njohur me emrin "Lidhja Shqiptare e Lezhës". Kryetar u zgjodh Skënderbeu. U krijua ushtria shqiptare e përbërë nga repartet e bujarëve shqiptarë dhe garda personale e Skënderbeut.

Komandant i përgjithshëm i ushtrisë u caktua Skënderbeu. Për të përballuar shpenzimet e luftës, u krijua arka e përbashkët me kontributin e secilit prej bujarëve, sipas një kuote të caktuar në Kuvend.

Lidhja e Lezhës ishte një aleancë politike ushtarake. Secili bujar ruante zotërimin e vet. Të gjithë ishin të barabartë, kurse Skënderbeu ishte i pari midis të barabartëve. Ai nuk kishte të drejtë të nderhynte në zoterimet e tyre; repartet ushtarake komandoheshin prej tyre. Lidhja e Lezhës shënoi një hap përpara bashkimit politik të vendit në një shtet të përqendruar, me të cilin arrin pikën kulmore tradita shtetërore në mesjetën shqiptare. Një e mirë e tokave shqiptare u përfshinë në një shtet të vetëm.

Fitoret e para (1444-1450)
right|thumb|Skënderbeu sipas një prej versioneve të menduara të jenë origjinale

Pas Kuvendit të Lezhës Skënderbeu organizoi një ushtri prej 8000 kalorësish dhe 7000 këmbësoresh, ku një të tretën e përbënte garda e tij. Rreth 3000 veta formonin ushtrinë e rajoneve kufitare nën komandën Moisi Golemit. Në rast mobilizimi, do të krijoheshin reparte vullnetare. U organizua rrjeti i informacionit për lëvizjen e armikut.

Në qershor 1444 u duk në kufi një ushtri osmane prej 25 000 vetash nën komandën e Ali pashës. Ushtria shqiptare e theu atë në fushën e ngushtë të Torviollit (Dibër). Fitorja e Torviollit pati jehonë të madhe në Shqipëri dhe në vende të tjera, ajo përforcoi besimin e shqiptareve te Skënderbeu dhe Lidhja. Në vitet 1445 - 47 kundër Shqipërise erdhen njëra pas tjetres ushtri osmane, por dhe ato pësuan disfata të plota. Fitoret e para forcuan pozitat e Skënderbeut. Kjo nuk i interesonte Venedikut, ndaj ai filloi të fuste përçarje në radhët e Lidhjes: nxiti Nikoll e Pal Dukagjinin për të vrarë Lekë Zaharinë, sundimtar i Danjës. Pas vrasjes, Venediku vuri dorë mbi qytetin dhe perhapi fjalë se e kishte vrarë Skënderbeu. Meqenëse Lekë Zaharia nuk la trashëgimtar, Danja i takonte Lidhjes, prandaj në emër të saj Skënderbeu sulmoi Danjen dhe zoterimet bregdetare. Meqenëse shqiptarët s'kishin artileri, qytetin nuk e moren; dot. Venediku shpalli një shpërblim të majmë për vrasjen e Skënderbeu dhe, nga ana tjetër, nxiti sulltanin për të dërguar një ushtri kundra tij. right|thumb|Statuja e Skënderbeut në Krujë

Në pranverë të vitit 1448 ushtria osmane rrethoi kështjellën e Sfetigradit dhe shqiptarët u vunë midis dy zjarresh. Skënderbeu theu ushtrinë venedikase në afërsi të Drinit. Aty la një pjesë të vogël të ushtrisë, kurse me pjesën tjetër u nis drejt Sfetigradit. Këtu ushtria osmane kishte gjetur rezistencë, derisa prishi kanalin e ujit të pijshëm që furnizonte kështjellën. Sulltani nuk marshoi drejt Krujes, mbasi erdhi lajmi se Huniadi do të dilte në Kosovë. Për t'i ardhur në ndihmë Huniadit, Skënderbeu pranoi paqen e propozuar nga Venediku. Sipas kushteve të paqes (1448), Venediku mbajti Danjën. Skënderbeut iu sigurua një pension 1400 dukate në vit dhe disa privilegje në portin e Durrësit të cilat u vunë në shërbim të luftës.

Lufta në dy fronte u kushtoi shtrenjtë shqiptarëve. Skënderbeu e kishte të qartë se sulltani do të kthehej përseri, prandaj mori disa masa mbrojtëse: në Krujë vendosi 1500 luftëtarë nën komandën e Vranakontit. Në verën e vitit 1450 ushtria osmane prej 100 000 vetash iu drejtua Krujës. Gjergj Ariantiti i shkaktoi dëme në luginën e Shkumbinit. Sulltani kërkoi dorëzimin e Krujës pa luftë; Vrana Kontit i premtoi një shumë të hollash, por ky e refuzoi me përbuzje. Osmanët rrahën muret e keshtjelles me gjyle guri deri 130 kg për një kohë të gjatë. Pas bombardimit sulltani urdhëroi një sulm të përgjithshëm, të cilit shqiptarët i bënë ballë me sukses. Garnizoni i Krujës ndihmohej nga sulmet e ushtrisë së Skënderbeut. Koha po kalorite e shqiptarët rezistonin. Sulltani e pranoi humbjen. Ai i kërkoi paqe Skënderbeut, por ajo u refuzua. Në tetor 1450 sulltani u largua i mundur nga Shqipëria. Ai vdiq në Edrene. Sulltani plot lavdi e mbylli jetën me shijen e hidhur të disfatës. Mbrojtja e Krujës ishte një nga fitoret më të shkëlqyera të shqiptarëve.

Betejat në vitet '50
Pas mbrojtjes së Krujës, gjatë viteve 1452-1453 Skënderbeu theu dy ushtri në Mokren e Dibrës e në fushen e Pollogut (Tetovë-Gostivar). Fitorja nuk i buzëqeshi në Berat (1455). Pasi ra qyteti, komandanti turk kërkoi 15 ditë afat për dorëzimin e kështjellës. Brenda këtij afati dhe nga shkujdesja e Muzak Topisë, një ushtri osmanë, e ndihmuar nga Moisi Golemi, rrethoi ushtrinë shqiptare dhe e shpartalloi atë. Skënderbeu dhe Gjergj Arianiti u shkuan në ndihme, por ishte tepër vonë.

Në 1456, Skënderbeu doli përpara një ushtrie osmane prej 15 000 vetash, e drejtuar nga Moisi Golemi, i cili kishte shkuar në oborrin e sulltanit. Në një ndeshje osmanët u thyen. Moisiu e kuptoi gabimin dhe kërkoi falje. Skënderbeu e fali dhe i ktheu të gjitha pronat e detyrat që kishte pasur. Një ushtri shumë e madhe (80 000 veta) vërshoi nën drejtimin e Isak bej Evrenozit, i shoqëruar nga Hamza Kastrioti (1457). Me lindjen e trashegimtarit (Gjonit), ai i kishte humbur shpresat për të zëvendesuar Skënderbeun në krye të shtetit dhe kishte ikur në Stamboll. Pas ndeshjes në brezin lindor, ai tërhoqi ushtrinë, duke i krijuar armikut bindjen se ishte thyer.

Ushtria Osmane përshkoi luginen e Matit, pa i hyrë një gjemb në këmbë deri në Ujin e Bardhe (Albulenë) afër Mamurasit, ku pushoi e shkujdesur. Skënderbeu mblodhi ushtrinë e shpërndarë dhe sulmoi kampin osman. Ushtria osmane u shpartallua, u zunë shumë robër, midis tyre ishte edhe Hamzai, të cilin e dergoi në burgjet e Italisë dhe më vonë e fali.

right|thumb|Kështjella e Skënderbeut

Betejat e mëdha të viteve '60
Nga disfata e turqve në Ujin e Bardhë, për 5 vjet Shqipëria shpëtoi nga sulmet shkatërrimtare. Në vitin 1462 Skënderbeu theu 4 ushtri. Dy vjet më vonë Skënderbeu shpartalloi një ushtri tjetër në Ohër. Sulltani dërgoi Ballaban pashën, komandant i zoti nga Mati, i rritur në oborrin e sulltanit. Ndeshja e parë u bë në fushën e Vajkalit në Bulqizë (pril1 1465) dhe përfundoi me thyerjen e osmanëve. Ballabani e tërhoqi me mjeshtëri ushtrinë; gjatë tërheqjes, ai organizoi disa kurthe dhe kapi rob tetë komandantë të shquar të Skënderbeut, midis tyre edhe Moisi Golemin. Skënderbeu ofroi shuma të mëdha, por sulltani nuk pranoi. Skënderbeu në 4 ndeshje doli fitimtar, por me mundime të mëdha.

Në maj të vitit 1466, sulltan Mehmeti II, në krye të një ushtrie që ishte më e madhja deri atëherë (150 000 vetë), rrethoi Krujën për të dytën herë. Garnizonin e udhehiqte Tanush Topia. E njëjta tablo, e njëjta taktikë u ndoq, si në rrethimin e parë. Lufta zgjati dy muaj. Sulltani u bind se as këtë herë nuk do të binte shpejt Kruja, por shpresonte që uria do të bënte punën e vetë, ndaj urdhëroi ndërtimin e keshtjellës së Valmit (Elbasan). Prej këtu Ballaban pasha do të vazhdonte rrethimin e Krujës. Sulltani u largua. Gjendja ekonomike e vendit ishte katastrofike. Uria ishte e pranishme kudo.

right|thumb|Lufta Shqiptare kundër Osmanëve në art dhe përkrenarja me shpatën e Skënderbeut në Muzeun e Krujës Skënderbeu dhe i biri shkuan në Venedik, në Napoli e në Romë për të kërkuar ndihmë. Ndihmat e siguruara ishin të pakta (6 000 dukatë). Kur Skënderbeu ishte në Itali, osmanët kishin pushtuar disa kështjella. Ai u kthye me shpejtësi dhe së bashku me Lekë Dukagjinin shpartalloi një ushtri të komanduar nga Jonima, vëllai i Ballaban pashës (prill 1467). Prej andej shkoi kundër Ballaban pashës dhe e shpartalloi atë. Vetë Ballabani mbeti i vrarë. Disfata e Ballaban pashës e egërsoi së tepërmi sulltanin, prandaj në fund të majit 1467 erdhi me një ushtri edhe më të madhe. Me sa duket, kishte vendosur të mos kthehej pa shkatërruar çerdhen shqiptare, pengesën kryesore për të kaluar në Itali. E njëjta gjendje ishte si në rrethimin II. Qëndresa e detyroi sulltanin të urdhëronte shfarosjen në masë të shqiptarëve. Kruja rezistoi për të tretën herë. Vera kaloi. Sulltani u largua me ushtrinë e rraskapitur. Fitoret u kushtuan shtrenjtë shqiptarëve. Qëndresë u benë osmanëve edhe shqiptarët e Moresë.

Qendresa pas vdekjes se Skenderbeut (1468-1506)
Per nje mobilizim te pergjithshem, Skenderbeu thirri ne janar te vitit 1468 nje kuvend te princave shqiptare ne Lezhe. Aty u semur nga ethet dhe vdiq. I mbuluar me lavdi, ai u varros ne Lezhe. Shqiptaret humben prijesin e lavdishem qe i udhehoqi per 25 vjet. Populli e vajtoi me gjeme rrenqethese. Vdekja e tij shkaktoi hidherim te madh edhe ne vendet e ndryshme te Evropes. E shoqja me te birin emigruan ne Itali. Megjithate qendresa vazhdoi deri ne vitin 1473. Nje vit me vone, nje ushtri osmane prej 80 000 vetash iu drejtua Shkodres me artileri te rende. Nje predhe peshonte 200 kg.

Mbrojtesit u bene balle dy sulmeve te osmaneve, te cilet lane Shkodren dhe iu kthyen Krujes. Per te katerten here Kruja u beri balle. Nje ushtri shqiptaro-veneciane i erdhi asaj ne ndihme dhe osmanet pesuan disfate, por u riorganizuan me shpejtesi dhe shpartalluan ushtrine, qe kishte rene pas plackes se luftes.

Ne pranvere te vitit 1478 sulltani erdhi perseri ne Shqiperi. Nga uria garnizoni dorezoi keshtjellen. Prej andej sulltani iu drejtua Shkodres. 10 000 cleve transportuan artilerine. Nje predhe peshonte nga 425 deri ne 600 kg. Qendresa heroike e shqiptareve beri qe sulltani te linte te vrare mbi 12 000 veta dhe pas kesaj ai u largua pa e marre keshtjellen. Ne Janar 1479 Venediku ua dorezoi ate osmaneve.

Nga bujaret shqiptare vendin e Skenderbeut nuk mundi ta zinte asnje. U thirren princat qe kishin emigruar ne Itali. Fteses se shqiptareve iu pergjigjen Nikolle e Leke Dukagjini, Gjon Kastrioti, Kostandin Muzaka. Gjoni zbarkoi ne Durres (1481) dhe shqiptaret e priten si trashegimtar legjitim.

Kryengritesit cliruan ptincipaten e Kastrioteve. Pas tre vjetesh kryengritja u fashit. Krahas Gjonit, Kostandin Muzaka zbarkoi ne Himare, e cila ra ne duart e tyre. Forcat osmane te planifikuara per ne Itali u hodhen mbi kryengritesit. Ne vitin 1492 sulltan Bajaziti II marshoi drejt Himares. Pas luftimesh e masakrash, sulltani u detyrua t'u njihte himarioteve venomet. Ne vitet 1494-1495 shpertheu nje kryengritje tjeter ne Shqiperine e Mesme. U thirr nga Italia Skenderbeu i Ri. Kryengritesit ciruan ishullin e Lezhes. Qendresa vazhdoi deri me 1506.

Burime
http://www.tepelena.com/artikuj/sk1.htm

Shiko edhe

 * Familja e Kastriotëve
 * Urdheri i Skenderbeut

Skanderbeg Gjergj Kastrioti Skanderbeg Skanderbeg Skanderbeg Skanderbeg Gjergj Kastriot Skanderbeg スカンデルベク Scanderbeg Gjergj Kastriot Skanderbeg Skanderbeg Skanderbeg