Paraja

right|250px|Monedha 100 frangeshe prej ari (1928)|thumb

Funksioni dhe vetitë
Në ekonominë moderne puna e dhënë paguhet me para në vend të të mirave materiale. Blerja e të mirave materiale si kursimet e tyre bëhen në vlera të parasë. Së fundi gjatë çdo shkëmbimi, fitimi dhe humbjet llogariten me para. Këta shembuj tregojnë se paraja ka këto funksione në ekonomi:
 * vlerë e përgjithshme e këmbimit
 * vlerë kursimi
 * vlerë matëse

Vlerë e përgjithshme e këmbimit
right|300px|Disa monedha dhe kartmonedha|thumb Si nevojë e specializimit të vlerave këmbyese, paraja zëvendson metodën e këmbimit nayral, të mira materiale për të mira materiale (M<->M). Kështu me futjen e parasë në përdorim këmbimi zbërthet në dy akte. Në pjesën e parë bëhet këmbimi i mallit me paratë (M<->P), dhe përdorja e tyre për këmbim me një mall të dëshiruar (P<->M). Për dallim nga këmbimi natyror, koha e aktit dhe vlerat e këmbimit me para, zbërthehen më tutje. Këmbimi i një shërbimi me para i lejon shitësit të vendosë se kur dhe me çfarë dëshiron ai të këmbejë shërbimin e tij. Kjo liri nuk është pa rreziqe: gjatë kohës që shitësi i shërbimit mban paratë mund të ndodhin ndryshime në qarkun ekonomik (proçeset ekonomike).

Vlerë kursimi
Paraja mundëson përbrenda një qarku ekonomik, që të ardhurat e marrura nga ai qarkullim të kursehen për këmbim në një kohë të ardhshme. Kështu shoqëritë si bankat, kursimet i japin në forma të kredive për qëllime konsumative (për shpenzues) dhe intensive (për përdorime produktive). Me këtë paraja bëhet mjet vlersimi në të kaluarën, të tashmen dhe të ardhshmen. Si alternativë e rezervave të parave, këmbyesit mund të përdorin edhe letra me vlerë (aktiva financiare) ose mallra (ari). Mirëpo përparsia e parasë qëndron në likuiditetin e saj, përderisa letrat me vlerë (ari) duhet që së pari të shndrohet në para për tu këmbyer me mallra tjera. Në përgjithësi, rezervat e të ardhurave në form të letrave me vlerë sjellin fitime më të mëdha.

Vlerë matëse
Me ndihmën e parasë bëhet i mundshëm vlerësimi i produkteve dhe shërbimeve të ndryshme. Me këtë edhe krahasimi i shpenzimeve për prodhim hyrja dhe fitimit nga ai prodhim dalja është i mundshëm. Kjo e bën paranë si njësi themelore matëse e çdo dege ekonomike. Në botën përendimore për termet ekonomike hyrja dhe dalja përdoret termi i anglishtes input gjegjesisht output

Për të kryer këto funksione, parasë i duhen disa veti kryesore ekonomike, si mangësia dhe vlerësimi i lartë. Mangësia mund të vijë nga shpenzimet e prodhimit sikurse te ari, argjëndi, etj., ose sikurse në sistemet administrative të shteteve. Vetitë e tjera pozitive të materialit të parasë janë: zbërthimi, transporti, dhe homogjeniteti.

Format e parasë

 * Monedha
 * Valuta
 * letra me vlerë

Vlera e parasë
Në teorinë mbi paranë, problemi kryesor është vlera dhe ndryshimi i vlerës së parasë. Vlera e parasë është identike me fuqinë blerëse të saj dhe llogaritet (p) si vlera reciproke e nivelit të çmimit (ç). Me ngritjen e nivelit të çmimit zvogëlohet vlera e parasë dhe anasjelltas. p=(1/ç)

Shëmbull: Nëse brenda një periudhe të caktuar, niveli i çmimit nga indeksi 100 ngritet në 125, d.m.th me 25%, vlera (fuqia blerëse) e parasë bie 20%. Me një njësi të parasë pra, si rezultat i ngritjes së nivelit të çmimit mund të blejmë 20% mallra më pak se në fillim.

Ndryshimet e vleres së parasë quhen inflacion ose deflacion

Me fjalën inflacion nënkuptojmë, pavarsisht nga arsyet, rritjen e nivelit të çmimit, në të kundërtën me deflacion nënkuptojmë zbritjen e nivelit të çmimit.

Shiko dhe këtë

 * Prerja 1000 Lekë
 * Prerja 5000 Lekë

Geld ገንዘብ Diners مال Dineru Qullqi Pul Pėnėgā Пари অর্থ (টাকা) Arc'hant Novac Diner Kwarta ᎠᏕᎳ Peníze Arian (economeg) Penge Geld Χρήμα Money Mono Dinero Raha Diru fa:پول Raha Raha Monnaie 錢 Ruith-airgid Diñeiro Viru Kîm-tshièn כסף (אמצעי תשלום) पैसा Novac Pénz Moneta Uang Pekunio Peningar Denaro 貨幣 Dhuwit ფული Ақша ಹಣ 돈 Pecunia Geld ເງິນ Pinigai Nauda Пари പണം Мөнгө Wang ငွေကြေး myv:Ярмакт मुद्रा Geld Pengar Penger Moneda Pieniądz پيسې Dinheiro Ban (monedă) Деньги sah:Харчы Dinaru (munita antica) Siller Novac මුදල් Money Peniaze Denar Lacagta Новац Pengar Pesa பணம் เงินตรา Salapi Mani Para Гроші پیسہ Tiền Kwarta Koppar wuu:钞票 געלט 貨幣 Chîⁿ 錢