Relativiteti

Kur flitet për Teorinë e Relativitetit i referohemi dy teorive specifike në të njëjtën kohë që janë Teoria Speciale e Relativitetit dhe Teoria e Pergjithshme e Relativitetit. Sidoqoftë mund të ketë raste që me "relativitet" të flitet dhe për Relativiteti i Galileit.

Për ta përcjellë manifestimin e një ngjarjeje apo dukurie siç është p.sh. lëvizja e një trupi, duhet të ekzistojë një sistem referimi (SR) i koordinatave. Të mendojmë dy SR prej të cilëve njëri është në lëvizje e tjetri është në qetësi. Këto dy sisteme vështrojne të njëtën dukuri.

Në bazë të relativitetit ato përjetojnë të njejtën dukuri në forma të ndryshme. Nga logjika e shëndoshë e dimë që ajo që është e bukur për mua, për juve munde të jetë e shëmtuar. E shprehur në parametra fizikë kjo thuhet ndryshe dhe është ekuivalente me shformim dhe përmasa te ndryshme, apo të zgjase më shume apo më pak nëe kohë.

Teoria Speciale e Relativitetit
Teoria Speciale e Relativitetit është një teori e cila përshkruan strukturën e kohëhapësirës. Ajo u paraqit për herë të parë nga Albert Ainshtajn (Albert Einstein) në 1905 në një punim që trajtonte "Elektrodinamika e trupave në lëvizje". Në themel të kësaj teorie janë dy postulate që sipas mekanikës klasike janë kontradiktore:

1. Ligjet e fizikës janë të njëjtë për të gjithë vëzhguesit që janë në lëvizje të pandryshuar, apo uniforme, kundrejt njëri-tjetrit. Sistemet e referimit të këtyre vëzhguesve në këtë rast i quajmë "sisteme inerciale".

2. Shpejtësia e dritës në boshllëk është përherë e njëjtë dhe konstante për të tërë vëzhguesit në cdo sistem vëzhgimi, pavarësisht lëvizjes që ata mund të kenë kundrejt njëri tjetrit apo lëvizjes së vetë burimit të dritës.

Kjo teori nxjerr përfundime shumë interesante dhe me surpriza.

a. Zgjatja e kohës. Ky fenomen shfaqet në formën e një vëzhguesi i cili vëren se tik-taket e një ore në levizje janë më të rralla sesa tik-taket e orës që ka me vete dhe është "fikse". Orët janë identike.

b. Tkurrja e gjatësive. Në këtë rast, matjet tregojnë se objektet janë më të shkurtër në drejtimin e lëvizjes, relative në lidhje me vëzhguesin.

c. Relativiteti i njëkohshmërisë. Dy ngjarje të njekohesishme për një vëzhgues-A, nuk janë të njëkohësishme për një vëzhgues tjetër vëzhgues-B nëse ky i fundit është në lëvizje në lidhje me të parin, vëzhgues-A.

ç. Masa dhe energjia janë ekuivalente. E = mc² është formula që lidh energjinë E të një mase m, apo anasjelltas.

Teoria e përgjithshme e relativitetit
Isak Njuton zbuloi që forca e gravitacionit qeverisë lëvizjen apo bashkëtërheqjen e trupave. Toka e tërheq mollën që gjendet në një degë, nga se fusha gravitacionale e tokës vepron me forcë në mollen. Arsyeja pse molla lëvizë me nzitim g kah toka ( toka nuk levizë me nxitim të dukshëm kah molla) bazohet në faktin që molla ka masë të vogel.

Sa më e madhe të jetë masa qa më i madhë është edhe intenziteti i fushës gravitacionale.

Albert Einstein në kuadër të torsë së përgjitheshme të realitetit thot që hapsira për rreth objektit me masë të madhe siç është toka apo yjet e të tjerë, duhet të mendohet si sistem (x,y, z, t) në formë të një rrjete. Kur një trup siç është molla gjendet në këtë rrjetë ajo shkon kah trupi në masë të madhe në bazë të faktit që hapsira apo rrjeta e përmendur për rreth është e lakuar apo lugore. Kjo formë lugore apo konkave e hapsirës për rreth trupave me masë shum të madhe sipas teorisë së përgjitheshme të relativitetit bën lëvizjen rapide të trupave që kan fatin të jen në horizontin e trupit me masë më te madhe. Ekzistenca e vrimave të zeza është e bazuar me këtë sqarim.

Sqarimi i teorisë
(se shpejti)