Louis XIV

Luigji VIX
thumb|Luigji i XIV

Luigji XIV rrjedh nga familja Borbone (Saint-Germain-en-Laye, 5 shtator 1638 - Versailles, 1 shtator 1715) ishte i 3-treti mbreti i Frances dhe i Navarra-s nga famiglia Borbone, mbreteroi nga 14 maji 1661 deri ne vdekje. U quajt "Mbreti Djell" (ne Frengjisht Le Roi Soleil ) ose Mbreti Luigj i madhi (ne frengjisht Louis Le Grand ). Djali i pare i mbretit Luigji XIII i Frances dhe e mbretereshes Anna e Austrise, qe ishte goca e mbretit Filipo III i Spanjes. Mbreteria e tij (me shume se 72 vjet) eshte mbreteria me e gjate e documentuar ne Europe.

Perforzoi figuren e Frances si superfuqi ne Europe dhe ne bote, duke luftuar tre conflikte te medha, jasht ambit ushtarak, cultura Franceze u be nje model ne Europe gjate mbreterise se tij, mbreteroi gjithmone ne interesin e France-s.

Biografia
Biri i mbretit Luigji XII dhe e mbretereshes Anna e Austris, lindja e tij u duke e jashtezakonshme dhe shume e cuditshme sepse ndodhi 23 vjet pas martese dhe sepse mbreteresha nuk kishte lindur asedhenje femije. Lindja u duke si nje mrekulli dhe ky fakt e coj babain e ta quante "Louis Dieudonné" sepse dukej si nje dhurate nga qielli. Ne moshen 5-vjecare perballet me vdekjen e babait, kjo vdekje e papritur do ta kurorezoi Luigjin mbret ne nje moshe teper te vogel, ne fakt per ta drejtuar Francen u emerua udheheqese e vendit e ema Anna, e cila e ndahu kte detyre me ministrin e pare, Cardinali Mazzarino. Ky i fundit e mbajti per shume vjet ne dore qeverine e Frances dhe u be nje njeri me shume influenc ne politiken franceze, vetem mbas vdekjes te Cardianlit me 9 mars 1661, Luigji mori te gjitha fuqite e Kurores. Gjat viteve 1648 deri ne vitin 1652 Franca, sidomos Parisi, ishte shkendia e revoltimit te Fronde-s. Sipas nje thenje, disa frondiste, gjat demonstratave arriten te depertonin te gjitha masat e sigurise dhe te arritnin deri ne dhomat private te mbretit, ky fakt e coj mbretin te merrte masa sigurie me te rrepte kunder fisnike-ve. Ndertoi ne Versailles, ne vendin e nje residence te vjeter per gjah te cilen e perdorte babai i tij, nje vile luksoze dhe dhume te madhe, ne te cilen u benin ceremoniale te cilat to ti mbanin fisnik-et te hutuar nga ana politike e vendit.

Luigji i njohur edhe si "Mbreti Djell" qeverisi per 72-shtatedhjete e dy vjete rrjesht shtetin e Frances, me shume se cdo tjeter mbrete Francez. Me 10 qeshor 1660 martoi gocen e mbretit Spanjoll Filippo IV, Maria Teresa. Martesa nuk u prit mire nga Luigji i cili ishte i dahuruar mbas mbeses se Cardinalit Mazzarino, Maria Mancini. Mbreti gjithsesei nuk kujtohet si shembull i besnikerise martesore, fale marredhenjeve te shumta qe kishte me dashnoret e tija.

Politika
Voltaire e quajti Luigjin e XIV "le grand siècle". Gjate mbreterise se tij Franca u be dominuse dhe model kulture per te gjithe Europen bashke me Angline. Fjalia me e famshme qe i kujtohet eshte "L'état, c'est moi!" (Shteti jam une), eshte me shume mundesi qe kjo fjali i eshte qepur nga persona te tjere sepse gjate mbreterise se tij u perparuan te drejtat publike, me shume e vertet duket fjalia tjeter e cila thote "Je m'en vais, mais l'État demeurera toujours" (Une do te iki, por shteti do te zgjase pergjithmone).

Loís XIV de Franzia Hloþƿiȝ XIV Franclandes لويس الرابع عشر arz:لويس الاربعتاشر Liodvėks XIV Людовік XIV Луи XIV Loeiz XIV (Bro-C'hall) Luj XIV Francuski Lluís XIV de França Ludvík XIV. Louis XIV, brenin Ffrainc Ludvig 14. af Frankrig Ludwig XIV. Λουδοβίκος ΙΔ΄ της Γαλλίας Louis XIV of France Ludoviko la 14-a (Francio) Luis XIV de Francia Louis XIV Luis XIV.a Frantziakoa fa:لوئی چهاردهم Ludvig XIV Louis XIV de France Louis XIV na Fraince Luís XIV de Francia לואי הארבעה עשר, מלך צרפת Luj XIV., kralj Francuske XIV. Lajos francia király Louis XIV dari Perancis Louis 14ma Loðvík 14. Luigi XIV di Francia ルイ14世 (フランス王) ლუი XIV (საფრანგეთი) 루이 14세 Louis XIV. Ludovicus XIV Louis XIV. vu Frankräich Liudvikas XIV Luijs XIV Луј XIV ലൂയി പതിനാലാമൻ लुई चौदावा, फ्रांस Louis XIV dari Perancis Lodewijk XIV van Frankrijk Ludvig XIV av Frankrike Ludvig XIV av Frankrike Loís XIV de França Ludwik XIV Luis XIV ëd Fransa Luís XIV de França Louis XIV Ludovic al XIV-lea al Franţei Людовик XIV Luiggi XIV di Francia Luj XIV Louis XIV of France Ľudovít XIV. Ludvik XIV. Francoski Луј XIV Ludvig XIV av Frankrike Louis XIV wa Ufaransa பிரான்சின் பதினான்காம் லூயி พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส XIV. Louis Людовик XIV (король Франції) Louis XIV của Pháp Lodewyk XIV Louis XIV han Fransya 路易十四