Myfit Libohova

PELLUMBI ILIR – COLUMBA ILIRICA

Emri etnik ILIR shfaqet shumë heret qysh në veprat antike të shekullit V p.K., kurse emrat e dia fiseve ilire fillojnë e përmenden që në shekullin XII p.K. nga Homeri. Koha e formimit të etnosit ilir është shumë e lashtë. Gjithashtu edhe problematika lidhur me formimin e trungut etnik ilir është e lashtë. Egzistojnë dy teori lidhur me etnogjenezën e ilirëve të cilat në vehte përmbajtje dy pikëpamje. E para e cila ilirët i konsideron të ardhur në gadishullin ballkanik dhe e dyta e cila ilirët i konsideron si popullsi autoktone e formuar në truallin e tyre historik. Pikëpamje më e re është ajo që ilirët i konsideron si një popull i krijuar historikisht në trojet e veta etnike. Ky përshkrim reflekton edhe në përshkrimin e preardhjes së pëllumbit ilir(Columba ilirica). Sipas studiuesit kroat nga Sombori Josip Pekanovic, pëllumbi ilir ka ardhur së bashku me ilirët nga Mesopotamia e cila shtrihej në mes të Lumanjëve Tigër dhe Eufrat. Ky pohim nuk ka mundur të vërtetohet me anë të dëshmive materiale. Disa nga këta pëllumba fluturonin shumë lart në qiell dhe priftërinjtë që i panë menduan se këta pëllumba takoheshin me zotërat dhe mund të përdoreshin si lajmëtarë. Këta pëllumba u quajtën pëllumba të shenjtë apo kryeengjëj. Pas pushtimit të Ilirisë nga romakët në vitin 9 të e.r., ata zbuluan pëllumbin e shenjtë ilir. Të mrekulluar me ngjyrat e pendëve të tij dhe me xhufkën, ata filluan ta kultivonin këtë pëllumb dhe i dhanë emrin Columba illyrica – pëllumbi ilir. Kështu pëllumbi ilir përmes romakëve u shpërnda gati në gjithë Evropën. Për shkak të ngjashmërisë në ngjyra dhe dukje, pëllumbi ilir është paraardhës i shumë llojeve të pëllumbave zviceranë dhe gjermanë. Edhe Arkeologu anglez A. J. Evans në vitin 1884 vizitoi Pejën dhe vërejti se pëllumbat e Beogradit ishin pëllumba të Pejës. Teoritë mbi ardhjen e ilirëve bien në ndeshje njëra me tjetrën duke mos mundur ta përcaktojnë vendin nga erdhën sepse e gjith kjo nuk lidhet me kulturën materiale që është përshkruesi më i mirë i një popullate. Prandaj pikëpamje dhe vendomtare është ajo që ilirët i konsideron si një popull i krijuar historikisht në trojet e veta etnike. Provat e shumta të kulturës materiale në territorin historik të ilirëve flasin më së miri për etnogjenezën e ilirëve dhe pastaj të shqiptarëve si pasardhës të tyre. Këto elemnte arkiologjike flasin për kulturë materiale dhe shpirtërore të këti populli i cili mundë të kuptohet dhe shpjegohet vetëm me fjalët dhe ndnjenjat tona iliro-shqiptare. Në këtë kontestë kulturor lidhet edhe kultivimi dhe vlera e simboleve të këti populli etmik. Materialet arkeologjike të kësaj kohe, nuk flasin për ndonjë ndërprerje në zhvillimin kësaj kulture, por për një vazhdimësi të saj. Ky zhvillim i pandërprerë kulturor në territorin autokton shfaqet në të gjitha segmentet kulturo-materiale akoma më mirë. Ilirët dukshëm se jan pasardhës dhe bartës të kulturës së një popullate të, që në burimet historike njihet si pellazge. Ky përshkrim reflekton edhe në përshkrimin e preardhjes së pëllumbit ilir(Columba ilirica). Ku kultivues të vetëm ishin ilirët gjë që pas pushtimimeve, romakët e quajtën me plotë kuptimin e fjalës COLUMBA ILIRICA. Gjurmët e Pëllumbit ilir i kemi dhe sotë a asaj dite te paraqitura ne trajta të ndryshme tek pëllumbat e Kosovës dhe pëllumbat e rajonit. Tumla e Kosovës është një prej asaj trajte trashigimore me trup dhe qëndrim të ngjashëm.

Standardi i Pëllumbit ilir - COLUMBA ILIRICA Emri i pranuar: Archangel, Gimpel Grupi: Pëllumbat me ngjyra Shoqatat/klubet: Ka klube të shumta në Evrop dhe Amerik Nr. i standardit evropian. 402 Madhësia e unazës: 07

Gjeneza: Bënë pjes në grupin e pëllumbave me ngjyra dhe është ndër pëllumbat më të lashtë të Evropes.

Është kultivuar në gjithë teritorin e Ilirisë të cilët kan qen banorët autokton të Gadishullit Ballkanik. Ka qenë pjes e kultit ilir dhe është quajtur Engjëllesha ILIRE.

Pas pushtimit nga Perandoria Romake emri ilir kishte filluar të zhduket gradualishtë dhe të zavendësohet me emrin Arbëreshë dhe pastaj Shqiptar.Gjithashtu bashkë me emrin e tyre ishin transformuar edhe besimi dhe kultet e tyre. Ronakët kishin treguar intersim të madhë për pëllumbin ilir dhe ata e quajtën Columba Ilirica (Pëllumbi Ilir) i cili këtë emër e ka mbajtur deri në ditët e sotme. Romakë ishin ata të cilët e shpërndan në tër Evropen dhe pastaj kishte mbërri deri në Amerik. Shumë popuj e pranuan si një pëllumb të bukur me një shkëlqin specifik dhe e kryqëzuan mer raca të ndryshme, kështu që Pëllumbi ilir është stërgjyshi i shumë rracave, sidomos në grupin e Pëllumbave me ngjyrë ku pjesa më e madhe e tyre duken nga forma dhe ngjyrat se janë pasardhës të dtrejtë për drejtë. Anglia dhe Gjermania njihen si shtetet të cilat e kultivuan në origjinalitet dhe e ruajtën në trajtën e pa ndryshuar deri në ditët e sotme.

Anglia e kultivoj pëllumbin me ngjyrë bakëri(kuq dhe zi), kurse Gjermania atë me ngjyrë të verdhë(verdhe e zi). Ndërtimi trupor: Ka një pamje të shtërnguar natyrore, i hollë ,elegant dhe shumë lëvizës. Përshkrimi i rracës: Standardi: Është i hollë i fuqishëm dhe me një ballë koke të rrafshët.

Xhufkën e ka të mprehët (maje) dhe pupulat fillojnë të mblidhen nga të dy anët e mbrapa kokës duke e krijuar majen e xhufkës e cila përfundon mbi horizontin e kokës. I njejti përshkrin vlenë dhe për pëllumbin pa xhufkë, vetëm se te ky llojë pëllumbi në vendë të xhufkës pupulat lëshohen drejtë qafës si te çdo pëllumb pa xhufkë. Sytë: Sytë i ka të theksuar dhe ngjyrë portokalli. Sqepi: Sqepi është mesatrishtë i gjatë dhe ka ngjyrë të verdhë në të bardhë dhe se pjesa e fundit e majes është më e mbyllur. Qafa: Qafën e ka të gjatë dhe të hollë,të ngritur lartë dhe me një elegancë specifike. Gjoksi: I gjerë dhe i hedhur para. Shpina: E rrafshët dhe e pjerrtë deri te bishti. Krahët: Krahë të gjatë dhe të qëndrueshëm të cilët qëndrojnë mbi bishtin e ti. Bishti: Vazhdon nga vija e shpinës dhe numëron 12 pupla të gjata dhe të gjera. Këmbët: Të mesme dhe pa pupla. Pupulat Ka një shkëlqim metalik të puplave që të bënë përshtypjen e puplave të Gjelit. Gabime eventuale: Kur ka një trup të dobët apo të shkurtë, kur e ka sqepin e shkurtë, kur xhufkën e ka të gjerë dhe kur nuk ka shkëlqim metalik në gjithë trupin.

Enver Gashi - Pëllumba - Columba