Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Atatürk.(12. mars 1881. - 10. nëntor 1938.),eprorë ushtarak turk, udhëheqës polullor dhe themelues i Republikës Turke dhe kryetarii parë i sajë (1923-1938 Mustafa Kemal Atatürk). Mustafa është lindur në vitin 1881 në Selanik, babai i tij ka qenë tregtarë.Në moshën 12 vjeqare është regjistruar në shkollën ushtarake në Selanik, në qendrën e nacionalizmit grek dhe sllav. Në këtë shkollë nga mësimdhënësit e ka marrë pseudonimin Kemal (“i përkryer”). Nga viti 1896 ka vazhduar akademinë ushtarake në Manastir, ndërsa nga 1899    në Samboll,    akademinë e kreu në vitin 1905. Për shkak të aktivitetit të tij ilegal me Xhonturqit të cilët luftuan kundër regjimit aristocrat të mbretërisë otomane Ataturkun regjimi u vendos në Siri. Në Damask formon organizatën Vatan ve kurriiet(atdheu dhe liria).thumb|220px|right

Pasi që në vitin 1907 është transferuar në Selanik iu bashkua shoqatës Bashkimi për bashkim dhe progress, të cilën e kishte themeluar Revulucioni i Xhonturqëve në korrik të vitit 1908. Ataturku merr pjesë në revulucionin xhonturk, por edhe shef i shtabit të Mahmut Shefket-pashës në shuarjen e kondërrevulucionit të Abdyl Hamidit në Stambollnë vitin 1909. Mori pjesë në luftë në Libi kundër Italisë (në vitin 1911-1912). Në kohën e Luftërave Ballkanike (1912-1913) organizoi mbrojtjen e Dardaneleve, pastaj ka qenë këshilatr ushtarak në Bullgari.Gjat Luftës së Parë Botrore kur Turqia ishte në anën e Gjermanisë, Tataturku kishte arritë një autoritet të pa kontestueshëm në fushën e luftës afër Galipolit në vitin 1915, ku arriti ti kthej mbrapa forcat Aleate.Përveç kësaj morri pjesë edhe në Kaukaz në armaten e Kaukazit si oficier i armatës së Dytë(1916-1917).Në këtë luftë arriti gradën e gjeneralit e në fund edhe pasha. Mandej është transferuar nëv frontin Palestinez dhe pas nënshkruarjes së marrëveshjës për paqë kthehet në Stamboll.

Në vitin 1919, u largua nga ushtria dhe u vu në krye të lëvizjes nacionale turke kundër okupimit grek dhe i lëvizjes për pavarësinë e Turqisë të cilën pas thyerjes së Mretërisë Turke në fund të Luftës së Parë botërore e kan rreziku forcat fituese, në radhë të parë Britania e Madhe .Krejt kjo shkaktoi luftën me Greqinë, të cilës Britanija e Mamdhe aktivisht e kishte ndihmuar. Ushtria greke kishte okupuar Izmirin dhe bregdetin e Anadollisë më 15 mars 1919. Ataturku menjëherë filloi të punoj në bashkimin lëvizjes nacionale turke dhe krijimin e ushtrisë për të mbrojtur vendit. Por së pari është dashur të luftoj kundër rgjimit të Sulltanit Otoman në Stamboll i cili kishte lejuar me dëshirë coptimin e teritorit. Atëherë kurë qeveria e komprimituar kishte lejuar Aleatëve të okupojnë disa pjesë të Turqisë, Ataturku në Ankara në maj të vitit 1920 kishte vendosë qeverinë e përkohshme dhe kuvendi i madh popullor e zgjedh kryetar qeverie me 2 maj të vitit 1920.

Pas disa humbjeve fillestare në luftë me grekët, megjithëate i shkoi për dore të shënoj fitore në betejat vendimtare te vendi Sakarya( korrik të vitit 1921) dhe në Dolupin(korrik të vitit 1922), duke e marrë Izmirin në muajin shtator. Në luftë me grek e rrëmben fitoren dhe e largon Greqinë nga Azia e Vogël dhe kështu eviton implementimin e marrëveshjës nga e cila Greqisë i ipeshinn disa pjesë të Azisë së Vogël. Pasi që evitoi rrezikun Grek, Ataturku iu kthye rrezikut të mbrendëshëm - dhe e largoi nga pushteti sultan Ahmetin e e VI-të. Më 22 tetor të vitit 1923 Kuvendi i Madh Popullor i Turqisë shpallë Republikën, ndërsa Mustafë Kemal shpallet për kryetarë të parë të sajë. Kuvendi ia dha edhe nji titull Gazi ( që do të thot fitues). Më vonë në vitin 1934 Kuvendi i madh popullorë ia jep emrin Ataturk (baba i Turqisë) në shënjë faleminderimi që ka bërë për popullin turk. Mandej në muaji ngusht 1923 Ataturku themelon Partinë Popullore i cili ishte edhe udhëheqësi ideor i sajë( ma vonë ia ndrron emrin në Partinë Popullore Republikane ) dhe me këtë vendosë sistemin njëpartiak i cili ka zgjatë deri në vitin 1945( përveq dy eksperimenteve të shkurtëra  në vitin 1924-1925 dhe 1930). Kryetarë i partisë mbeti deri në fund të jetës së tij.