Informatika

Informatika është shkenca që merret me të gjitha çështjet e përpunimit të vetvetishëm të informacionit nëpërmjet përpunuesve elektronikë.

Termi informatikë është bashkimi i dy fjalëve të gjuhës franceze “informatique”, informacion (ose të dhëna, informata) dhe automatique (automatik) dhe u përdor për herë të parë në vitin 1962 nga Philippe Dreyfus për të treguar përpunimin automatik aritmetik të informacionit. Ka shumë përkufizime të ndryshme se çfarë përfshihet brenda termit informatikë.

"Informatika është shkencë që merret me përpunimin automatik të informacioneve me kompjuter, ku me përpunim nënkuptohet: pranimi i informacioneve nga pajisjet hyrëse dhe shndërrimi i tyre në sinjale; përçimi i tyre nëpër linja për komunikim brenda kompjuterit me teknika të ndryshme; vendosja në kujtesën kompjuterike; përpunimi nga njësia qendrore njehsuese (procesori) me ndihmën e programit kompjuterik të përshtatshëm dhe në fund, shndërrimi i sinjaleve në informacione të kuptueshme për shfrytëzuesin, nga pajisjet dalëse". . Informatika është shkencë:
 * e analizës teorike dhe konceptimit të sistemeve informatike Informatika teorike,
 * e formimit organizativ dhe teknik të sistemeve informatike - Informatika e sistemeve ose Informatika praktike dhe
 * e realizimit të sistemeve informatike, sidomos e realizimit të komponentëve teknike (Hardware)- Informatika teknike

Detyra e informatikës qëndron kështu në përpunimin e të dhënave në lidhje me një problem praktik, informacionet që nevojiten për zgjidhjen ose trajtimin e vetë problemit. Mjeti themelor teknologjik në të cilin bazohet informatika është Përpunuesi Elektronik. Çdo kompjuter, nga më i fuqishmi deri tek më ekonomiku, është i përbërë nga dy elemente themelore: harduere dhe softuere. (hard = i fortë, i rëndë; soft = i butë, i lehtë ware = përbërës). Me termin harduere tregohet çdo pajisje fizike, pjesë e kompjuterit si për shembull (kasa, ekrani, kujtesa, disku, tastiera, njësite hyrëse dhe dalëse etj.) Nga ana tjetër me termin softuere tregohen programet që përdoren në kompjuter (Word, Excel, Gimp, ...) dhe që nëpërmjet informacioneve të ruajtura nga hardueri, prodhojnë rezultatet e kërkuara nga përdoruesi.

Harduer
Më parë përcaktonte termi hardware në anglisht copa metali, me të cilat forcoheshin prodhime druri, me qëllim për të rritur cilësine(forcën, përdorimin e jetëgjatësinë) e tyre.

Sot përdoret harduer ndër të tjera për pajisje përbërëse në një Sistem Kompjuterik (Njehsor). Këtu hyjnë të gjithë grupet ndërtuese (procesori, kujtesa kompjuterike, etj.) dhe aparatet rrethuese. Më thjeshtë në harduer hyn çdo gjë që mund të preket. Përkundrazi përcaktohen si softuere programet e të dhënat (që nuk mund të preken).

Në harduer hyjnë:
 * Mjetet dhënëse ( Shtypësi [printer], Ekrani, Rrezatuesi [Beamer], Zëforcuesi [altoparlanti]...)
 * Mjetet futëse ( Tastiere, Mi, Kërraba [Joystick]...)
 * Mjetet ruajtëse (Disk, Kujtesë rrufe, pajisjet CD-ROM disk, DVD disk, Zip disk, Jaz disk...)
 * Kartat shtesë ( shtuese ) ( Karta Pamore[grafikes], Karta e Zërit, Karta Rrjetit, TV-karta, ISDN-Karta, USB-Karta...)
 * Mjetet lexuese (lloje të ndryshme Scaner ose Kërkues ) dhe
 * Pjesa themelore e ndërtimit të njehsorit ( kompjuterit ) siç është pllakëza amë (anglisht quhet edhe: mother- apo main-board), Çipi, Procesori dhe Kujtesa kompjuterike.

Gjuhët e programimit
Gjuhet e programimit jane nje lloj menyre komunikimi midis programuesit dhe procesorit. Programuesit shkruajnë ne një gjuhe te caktuar (Cobol, Fortran, C, C++, Java etj) një sekuence procedurash te cilat mund te përkthehen ne operacione aritmetike te ekzekutueshme nga procesori. JAVA public static void main(String[]args) {           int a=4; int b=7; int c=a+b; System.out.println(c); }

Llojet e programeve
Programet ndahen në disa grupe, sipas rëndësisë: programe në formën e zbatimit, (ang. application software) dhe programe në formën e sistemit.

Softuere zbatimor
Përdoret zakonisht nga shfrytëzuesitë për qellime te ndryshme, softueri përdorues është i mundur qe te punoje, nëse softueri sistemor është i pranishëm. Softueri sistemor është ndërmjetës ne mes softuer, Apl dhe pc.

Gjuhë programimi është gjuhë e cila përmban nje bashkësi të rregullave me anë të cilave i urdhërojme kompjuterat të bejne diçka ose i japim udhëzime.

Gjuha programore është në nivel më të lartë se gjuha maqinerike e cila përbëhet prej bit-ave(binary digits), 1 dhe 0 dhe të cilën në fakt e "kupton" procesori i kompjuterit dhe me anë të cilës në kohët e hershme te informatikës janë zbatuar programet e para. Mirëpo, pasiqë gjuha makinerike është e vështirë për tu kuptuar dhe zbatuar, dhe është e vështirë që urdhrat(udhëzimet) të mbahen mend (çdo udhëzim duhet të shënohet me anë te numrave 1 dhe 0), vjen deri te krijimi i gjuhëve programore të cilat në fakt janë përkthim i urdhrave me bit-a (1 dhe 0) në një gjuhë që mundet të mbahet në mend leht dhe me anë të së cilës mund të programohet.

Gjuhët programore zakonisht përmbajnë shprehje në gjuhën angleze. Për shembull:

if (a>2) then a=3;

ku if dhe then janë fjalë që prej gjuhës angleze përkthehen kështu:

nëse (a>2) atëher a=3;

Pra këtu, fjalën if njësia procesuese(procesori) e kompjuterit automatikisht e "përkthen" ne BIT-a (ang. binary digits = numra binarë). P.sh. 101010101000

Ky "përkthim" bëhet me anë të një pjese të gjuhës programore që poashtu është softuer(program) që quhet përpilues(ang. compiler-përpilues, përpunues). Përpiluesi pra, bën "përkthimin" e shprehjeve siç janë if-then në BIT-a (101010101) të cilat i kupton kompjuteri.

Sot, janë një numër i konsiderueshëm i gjuhëve programore. Ndër gjuhët më të njohura janë: C, C++, Java, Pascal, Delphi etj...

Baza e të dhënave
Bazat e të dhënave informatike janë programe të cilat shërbejnë për të mbajtur, ruajtur dhe përdorur lehtësisht të dhëna dhe dokumente të ndryshme. Bazat e të dhënave janë të ndërtuara në formën e një matrice ku kolonat përmbajnë tipin elementeve përbërëse të informacionit kurse rreshtat përmbajnë vetë informacionet.

Për shembull:

Nr | Emri | Mbiemri | Mosha | Vendlindja

1. | Agron | Bardhi | 27    | Shkodër 2. | Ilir | Bardhi  | 32    | Tiranë

etj.

Për të futur dhe këshilluar të dhënat, bazat e të dhënave përdorin një gjuhë që quhet SQL. Bazat e të dhënave janë të shumta, mund të përmendim këtu Mysql, Oracle, Pgsql etj.

Rjetet kompjuterike
Rrjetet kompjuterike janë rrjeta prej kompjuterëve të lidhur në mes veti.

Rrjeti kompjuterik mund ëe jetë i thjeshtë (ang. LAN - Local Area Network = ''Rrjetpunues i Zonës Vendore), me një kabëll prej pak metrash i shtrirë midis disa kompjuterëve, ose kompleks (ang. WAN - Wide Area Network = Rrjetpunues i Zonës së Gjerë), si qindra mija kompjuterë në të gjithë botën, apo disa rrjeta të thjeshta të lidhur në mes veti. [zh]

Thënie

 * «Të mendojmë? Pse të mendojmë! Kemi kompjuterat që e bëjnë për ne.» (Jean Rostand)

Shiko edhe këtë

 * Projekti Fjalori/Informatikë
 * Projekti Fjalori/Internet - ketu mund te shikoni dhe shkuani terme rreth internetit
 * Lojra vizuale - ketu mund te shikoni dhe shkruani tituj te lojrave
 * Programe për PC - ketu mund te shikoni dhe shkruani tituj te programeve elektronike

Lidhjet me internetin
Rekenaarwetenskap Informatica Informática Информатика কম্পিউটার বিজ্ঞান Urzhiataerezh Informatika Informàtica Informatika Infòrmatika Datalogi Informatik Επιστήμη Υπολογιστών Computer science Komputiko Informática Informaatika Informatika fa:علم رایانه Tietojenkäsittelytiede Informatique Informatiche Ynformatika Ríomheolaíocht Informática מדעי המחשב Računarstvo Számítástechnika Informatica Ilmu komputer Informatica Informatiko ᑐᓴᐅᒪᖃᑦᑕᐅᑎᔾᔪᑎᓂᒃ ᐊᐅᓚᑦᑎᔩᑦ 情報工学 samske 전산학 Informatica Informatik Informatica Datorzinātne കംപ്യുട്ടര്‍ ശാസ്ത്രം Informatica Informatikk Informatica Informatyka Ciência da computação Informatică Информатика Nfurmàtica Computer science Informatika Računalništvo Рачунарство Komputasi Datalogi วิทยาการคอมพิวเตอร์ Agham pangkompyuter Bilişim bilimi Інформатика Khoa học máy tính 计算机科学