Hogoshti

thumb|300px|Hogoshti Shtrihet në pjesën lindore të Moravës së Poshtme buzë maleve plot krenari të Kikë-s historike në lindje dhe malit Zidoll në perëndim. Në një lartësi mbidetare prej 584 metrash dhe në një sipërfaqe nga 15,47 km² jetojnë 2.553 banorë shqiptarë të vendosur në 400 shtëpi (llogaritja e fundit statistikore e vitit 1997), pra me një dendësi mesatare prej 165 banorë në 1 km².

Bukurinë fshatit Hogosht ia shton lumi që mban po të njejtin emër e që ndan fshatin në dy pjesë, Lumi HOGOSHT buron në vendin e quajtur Tepe (Svircë) në një lartësi mbidetare 1.081 m dhe ka një gjatësi 24 km, mesatarisht sjell 100 L ujë në sekondë, mbi fshat janë ndërtuar dy penda mbrojtëse të cilat mbrojnë fshatin nga të reshurat e shumta. Në vitin 1955 është shfrytëzuar energjia hidrike përmes një hidrocentrali të vogël i cili kishte prodhuar energji elektrike deri në 200 Wat kështu që deri në vitin 1963 i kishte plotësuar nevojat elementare sidomos të ndriçimit në fshat. Probleme me ujë të pijshëm tek banorët e fshatit nuk ka meqenëse gati çdo familje posedon puse dhe ujë krojesh nga lartësitë e maleve që e rrethojnë. Në perjashtim të pjesës jugore ku shtrihet fusha, pjesët e tjera të fshatit rrethohen me male, paralagjet e fshatit jan Dazhdinca, Magura, Kika dhe Bujnoci.

Periudha Ilire
Hogoshti ka një të kaluar të lavdijshme historike, ishte pjesë integrale e hapsirës më të gjerë të Kosovës dhe të Luginës Moravë – Vardar. Në hapsirën gjeografike të Dardanisë e gjejmë edhe Hogoshtin ndërsa lashtësinë e tij e dëshmojnë disa të dhena si:
 * gurëthemelet e një kishe në „Kërshlan”,
 * themelet e një kishe në lagjen e “Kastratëve” në fshat,
 * një vegsh(pitos) i madhësisë mesatare i gjetur pikerisht në oborrin e Osman Kastratit,
 * një pllakë e shkruar e cila ende nuk është definuar në tërësi,
 * disa varreza të gjetura në lagjen e “MURTAJ”ve,
 * një shigjetë dhe vathë të gjetura 60 vite më parë tek ara e Mulla Hysenit etj.

Megjithëkëtë edhe pse dëshmitë tejet të vjetra, deri më tani ende nuk iu është bërë një vlerësim i duhur arkeologjik.

Gjatë periudhës së sundimit osman dhjetëra të rinjë hogoshtas ishin rekrutuar për shërbim ushtarak të cilët kishin  shërbyer në vende të ndryshme të Perandorisë Osmane;


 * Kamberi i Danit në Manastir,
 * Qazim Latifi në Tuz,
 * Behluli i Danit në Vlorë,
 * Hajdari i Salihut në Anadoll,
 * Shaban Myrtaj në Jenipazar, ,
 * Halit Zylfi Kastrati 6 vite në Stamboll (redif) për të mos harruar se atëbotë shërbimi ushtarak kishte kohëzgjatje prej 3-8 vitesh.

Hogoshti si qendër administrative dhe politike atëbotë kapasur edhe MYDYRIN i cili zbatonte urdherat e oficereve turqë, meqë Mydyri kishte ushtruar dhume mbi disa banorë me nam të kësaj ane, në t'u kthyer nga terreni në aksin rrugor Lisockë-Hogosht pikërisht tek “Ura e Ibishit” e vranë Ibrahim Zhuja dhe Islam Zuka nga Desivojca si anëtarë shumë aktiv të Çetës së Mehmet Çaushit. Mydyri quhej Shukri dhe në Hogosht kufomën e tij e paskan marrë prindërit e tij. Vrasja e Mydyrit dhe 17 ditë me vonë edhe vrasja e Kajmekomit nga një ushtar shqiptar në Gjilan, bën që Otomanët të sinjalizojnë për një kryengritje të përgjithshme.

Gjat viteve 1905-1912 Hogoshti kishte 120 shtëpi ku jetonin mbi 1.000 banorë. Meriton të ceket që në vitin 1912 u tubuan mëse 300 kryengritës nga drejtoritë e atëhershme të Hogoshtit nën udheheqje të Ali Gjyrishecit të cilët marrin marshin për në Shkup. Në verën e 1912 Bislim Hogoshti e shoqëronte patriotin Hasan Prishtina në Durrës si truprojë e tij. Bislim Hogoshti ishte pjesëmarrës aktiv në luftën për pavarësinë e Shqipërisë, pasardhësit e familjes tij( Bislimit) ftohen nga autoritetet shtetërore në kremten e Ditës së Flamurit për çdo vit.

Pas rregullimit të ri administrativ dhe vendosjes së pushtetit të ri në vitin 1914 në bazë të dekretit të 1912-tës për rregullimin e viseve të “çliruara” u ba edhe ndarja territoriale administrative me çrast si qendër komunale dhe drejtori që ishte Hogoshti, pas këtyre ndrrimeve mbetet nën administrimin e Kololleqit, (fshat me banorë serb atëbotë dhe sot njëashtu).

Në kuadër të "Komunës së Kololleqit" përfshiheshin fshatrat: (radhitur sipas numrit të banorëve)


 * Hogoshti 1.040 banorë,
 * Desivojca me 540 banorë,
 * Velegllava-480 banorë,
 * Kopërnica me 485 banorë,
 * Shipashnica e Epërme me 476 banorë,
 * Laqiqi me 430 banorë ,
 * Poliçka me 400 banorë,
 * Lisocka 350 banorë ,
 * Kololleqi me 278 banorë,
 * Gjyrisheci me 270 banorë,
 * Dazhdinca me 224 banorë,
 * Terstena me 200 banorë,
 * Vryqeci me 138 banore,
 * Qarakoci me 110 banorë
 * Shahiqi me 90 banorë dhe
 * Bujnoci me 80 banorë.

Një e dhënë tjetër me rëndësi flet edhe për ardhjen e Bajram Curri-t dhe takimin e tij me parinë e fshatit Hogosht si me Emin Biçkun, Sadri Ahmetaj-n etj(pikërisht në vitin 1912 me rastin e organizimit në mbrojtje të kufirit lindor nga Armata e Tretë serbe e cila komandohej nga Bozha Jankoviqi).

Kika dhe lavdia e saj çmohet nga historia e kësaj ane dhe meritojnë të cekën edhe luftetarët e pushkës e të penës si Mulla Idriz Gjilani nga Velekinca Haki Sermaxhaj, Emin e Osman Biçku, Halil Sh. Kastrati e Shaban Çaushi(Myrtaj), e ky i fundit kishte strategji të fortë ushtarake meqë edhe kishte shërbyer 9 vite në shërbim ushtarak në ushtrinë turke.

Në Komunën e Hogoshtit si zonë kufitare u formuan 5 kompani që perbenin 1(një) Batalion, komandant batalioni e emërojnë Sylë Kopërnicën, komandantë të kompanive emëruan: Sylejman Selim Latifi (Syla), nga Hogoshti, Hysen Zhuja e Islam Zuka nga Desivojca, Idriz Malaj nga Hogoshti dhe Rexhep Jashar Bunjaku nga Poliçka.

Hogoshti bombardohet me aeroplanë në shtator të vitit 1944 në ora 14.00 ku si cak i sulmit ishte Konaku i Idrizit të Shaqës (Myrtaj) ngase dyshonin që aty të jetë edhe depoja e municionit.

Gjat viteve 1958/59 suprimohet Komuna e Hogoshtit dhe i gjithë aparati Administrativ u transferua në Kamenicë sot Dardanë (këtë e bënë pushtetëmbajtësit serbë të ndihmuar nga disa shqipfolës ), më pastaj Hogoshti ngelë vetem si bashkësi lokale.

Shkolla e parë shqipe në Hogosht
thumb|300px|shkolla e fshatit Hogosht

Shkolla e parë shqipe në Hogosht u themelua në vitin me mësuesin e parë Fadil Hoxha. Bindjet e tij të forta komuniste rëndom në ndeja me banorë të fshatit sillnin mospajtime. Pas tij në vitin shkollor 1942/43 erdhi si mësues Mehmet Turhani nga Elbasani ndërsa në vitin shkollor 1943/1944 ishte mësuesi nga Gjilani,atdhetari Xhevat Alia.

Mësuesit e parë në Hogosht:


 * Mumin Kastrati
 * Raif Latifaj
 * Hajredin Agaj
 * Ramadan Latifi
 * Sabri Ahmetaj
 * Fetah Latifaj
 * Sylejmon Ahmetaj
 * Skender Latifi
 * Nuhi Vranja
 * Rexhep A. Kastrati
 * Ibrahim Ahmetaj
 * Ejup Ahmetaj
 * Gani V. Kastrati
 * Bejtullah Muja.

Një statistikë dëshmon se deri në vitin 2001 me shkolla të larta dhe fakultete kanë diplomuar 232 Hogoshtas prej tyre 41 femra, Hogoshtaset e para me diplomë fakulteti ishin '''Tevide Sh. Ahmeti dhe Shehnaze R. Latifi'''.

Nga Lufta e Dytë Botërore e së këndejmi ndodhin ndrrime te ndryshme, zbatimi i masave administrative ushtarake të shtetit të atëhershëm jugosllav në Kosovë, gjatë viteve 1944/46 mbyllë shkollën shqipe në Hogosht dhe me vonë (...) rihapet sërish për t’mos u mbyllur kurr deri në ditët e sotme.

Hogoshtasit gjat demonstratave 1968-1981...
Demonstratat e vitit 1968 i gjejnë shumë Hogoshtas jo vetëm si pjesëmarrës por edhe si organizator të tyre,  ndër ata ishte padyshim intelektuali, vizionari, luftëtari dhe dëshmori i kombit Isa Kastrati ndërsa si pjesëmarrës ishte edhe Ismail Kastrati, në Gjilan demonstratat e 1968-tës i organizoj simboli i rezistencës,atdhetari,patrioti dhe hero i kombitRexhep Mala pastaj Latif Kastrati e Ibrahim Sermaxhaj.

Megjithëketë demonstratat e vitit 1981 i shoqeruan numër i madh Hogoshtasish, ishin mbi 50-të studentë, në demonstrata u plagua nga forcat policore Hogoshtasja Besa Ibrahim Ahmetaj. Pas demonstratave filloj një varg ndjekjesh dhe diferencimesh politike, arrestime, izolime dhe denimet me burg të rendë. Diferencimin në Hogosht e bënë Refik Agaj, Azem Vllasi, Sejdi Berisha dhe Halim Hajdari.

Për pjesmarrje në demonstrata u diferencuan këta studentë:


 * Shaban Kastrati
 * Muharrem Kastrati
 * Sali Malaj
 * Azem Malaj
 * Nusrete Kastrati
 * Haqif Agaj dhe
 * Ejup Vranja

Me nga 2 muaj burg pas demonstratave denohen:


 * Shaban S. Biqku,
 * Lahudin H. Myrtaj,
 * Kujtim I. Ahmeti,
 * Haqif M. Agaj,
 * Gani A.Musliu
 * Ejup M. Vranja dhe
 * Nazmije M. Agaj.

Viti 1984 ishte vit i hidhur për humbjen e bashkëvendasit tonë atdhetarit të madh Rexhep Mala.

Në organizatën ilegale “Albanikos” që i printe Emin Krasniqi me shumë veprimtarë nga Hogoshti të cilët pasi zbulohen, në vitin 1983 denohen me dënime të rënda me burg:


 * Sali H. Malaj me 8 vjet burgim,
 * Qefsere H. Malaj me 5 vite burgim,
 * Sali M. Biqku 5 vite burgim,
 * Njazi J. Biqku 4 vite burgim,
 * Taip H. Malaj 1 vit burgim dhe
 * Qemajl Salih Kastrati me 1 vit burgim.

Me nga 60 ditë burgim me rastin e ketij procesi u denuan
 * Fetah A.Biqku dhe
 * Ahmet Mustafë Biqku.

Meqë veprimtaria e “Albanikos-it” vazhdonte punën e saj, në vitin 1986 sërish zbulohet veprimtaria e ilegales dhe denohen
 * Jashar S. Kastrati me 7 vite burgim dhe
 * Shuhrete H Malaj me 4 vite burgim të rëndë.

Në janar të vitit 1990 pasuan demonstratat në shumë vise të Kosoves, ato ishin prezente edhe në Hogosht, demonstruesit niseshin nga lumi "Babaniku" e deri në qendër të fshatit, pas demonstratave pasuan denimet me nga 2 muaj burg :


 * Sabit Salih Kastrati (babai i dëshmorit Isa Kastrati)
 * Qemajl Salih Kastrati
 * Xhelal R.Muja dhe
 * Sabit Biqku.

Me nga një muaj burgim denohen;
 * Ahmet Xh. Latifi,
 * Jahi Rexhep Ahmetaj,
 * Emin Biqku,
 * Jakup Biqku,
 * Abdullah Kastrati i njohur si simbol i Flamurit Kombëtar.

Më 23 dhjetor në fshatin Hogosht themelohet (nëndega)partia e parë shqiptare (pas rrëzimit të sistemit komunist) “LDK” Lidhja Demokratike e KosovësLëvizje gjithëpopullore e kohës. Referendumi për Kosovën shtet Sovran dhe të pavarur u mbajt me 26 shtator në shtëpinë e kulturës në Hogosht, tëre fshati ishte më i bukur se kurr më parë, ishte i stolisur me lule e flamuj, fotografi heronjësh si e Skenderbeut dhe Rexhep Malës, tingujt burimor dhe kënget patriotike të organizuara nga SH.K.A. “Jeta e Re” nga Hogoshti e bënë edhe më madhështore këtë ditë historike të kombit shqiptarë.

Me 28 korrik 1991 Hogoshtin e tronditi lajmi për vrasjen e bashkëvendasit Muhamet Raif Biqku me profesion Hoxhë i cili ndodhej në shërbim ushtarak të armatës jugosllave, para këtij rasti pikërisht në vitin 1955 i vrarë në shërbim ushtarak(Vinkovc-Kroaci) ishte edhe Shukri Ramë Sermaxhaj vrasje e cila kurr nuk u sqarua.

UÇK-ja dhe Hogoshtasit
thumb|300px|Permendorja

Hogoshtasit kanë dëshmuar me vepra sa janë të etur për Lirinë e Kosovës dhe për Bashkim Kombëtar rrugë kjo e cila rrënjët i ka që nga periudha e pasluftës së parë Botërore e  e deri në luftën e fundit të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës Hogoshtasit e ndihmuan në shumë forma prandaj ne pika të shkurtëra paraqesim ca të dhëna.

Për bartje të armatimit nga Shqipëria ishin Ilir Kastrati dhe Arben Biqku të cilët më pastaj kaluan në stërvitje dhe njohjen e artit luftarak, këtyre iu bashkangjit me vonë edhe Driton Jahi Kastrati i cili kishte ardhur nga Gjermania.

Në betejën e Marecit, nga Hogoshti morrën pjesë;


 * Isa Kastrati (dëshmor i kombit),
 * Shyhrete Qemajl Kastrati “Gzimja”,
 * Lulzim Xhemail Latifi “Toti”,
 * Shefik Adem Agaj dhe
 * Alban Ismail Kastrati.

bie heroikisht në vijë të parë të frontit Heroi i kombit Avdi Xhaqku i cili vie nga Zvicra drejt në luftë.
 * Në Pashtrik
 * Lufta e UÇK-së ishte e lavdijshme, Hogoshtasit e përqafuan dhe ndihmuan si me pushkë dhe pjesmarrje fizike, organizime të ndryshme në vend e diasporë,në Gjermani nga iniciativa e dy Hogoshtasve Ramadan Latifaj dhe Njazi Biqku në përkrahje të shumë bashkëatdhetarëve nga viset e Anamoravës  themelohet shoqaten atdhetare “Metush Krasniqi”,ndërsa ne shtetin e Zvicrës meriton të ceket kontributi i të gjithë Hogoshtasve të prirë nga Ahmet e Rufat Latifaj.


 * Një aktivitet humanitar gjat luftës së lavdijshme të UÇK në Hogosht kishte zhvilluar edhe shoqata bëmirëse „Nëna Terezë“ por s’munguan as ata që veshën petkun e UÇK-së.

Pjesëmarrës në UÇK ishin edhe Hogoshtasit me vendbanim në Prishtinë e Gjilan:

dy të fundit ishin edhe pjesëmarrës në UÇPMB në zonën e Qarrit si dhe në Maqedoni.
 * Afrim Xhemajl Myrtaj i plagosur me 9 plumba,
 * Sami Isa Agaj,
 * Ferdeze e Agim Zijah Agaj,
 * Shefik Adem Agaj,
 * Valbona Sefedin Vranja e
 * Xhelal Ramadan Muja,

Nga forcat armike u likuiduan dhe në menyrën më barbare u masakruan Ramadan Latifi dhe Mehmet Sabedini, akt ky që tronditi banorët e fshatit dhe rajonit.

Hogoshtasit, të burgosurit politik

 * Myderriz Haki Sermaxhaj (1914-1948) me 20 vite burgim''' (vdiq në burg),
 * Salih Q. Kastrati (1988) në shërbim ushtarak me 13 vite burgim,
 * Isa Kastrati (1975)me 12 vite burgim,
 * Rexhep Mala(1975) me 9 vite burgim,
 * Mumin Kastrati (1960) me 8 vite burgim,
 * Jashar S. Kastrati me 7 vite burgim,
 * Salih H. Malaj (1983) me 6 vite burgim,
 * Sali M. Biqku (1983)me 5 vite burgim,
 * Rexhep S. Kastrati (1960) me 4 vite burgim,
 * Shuhrete H. Malaj me 4 vite burgim,
 * Njazi J. Biqku (1983)me 4 vite burgim,
 * Taip H. Malaj 1 vjet burgim
 * Qemajl Sali Kastrati me 1 vjet burgim ...

Për t’mos i shënuar të tjerët kërkoj ndjesë meqë është një shifër e mbi 100 hogoshtasëve të cilet ishin prapa grilave në burgje të jugosllavisë fashiste.

Jeta kulturore në Hogosht
thumb|300px|[[SH.K.A. “Jeta e Re” ]]
 * Në Hogosht tradita kultoro-argëtuese ka një histori të pasur dhe me vlera të kohës, ka pasur prore valltarë të njohur të kësaj ane si Selim Murtez Latifaj, Abdullah Kastrati, Selajdin Rr.Biqku etj, ka pasur edhe shumë kengëtarë e përcjellja e atyre këngeve në të shumtën bëhej me fyell dhe kavall.


 * Për të kaluar në një melos më të përsosur ishin ato vitet 75/76 kur vallet përcillëshin me qifteli e sharkia e më vonë edhe me orkestër të përsosur popullore, për këtë dëshmojnë rezultatet dhe pjesëmarrjet e SH.K.A. “Jeta e Re” në shumë festivale në Kosovë e në forma individuale edhe jasht Kosovës (Ramadan S.Kastrati me kavall), meritat të mëdha kishte Arsimtari i Kultures Muzikore  Xhemush Sermaxhaj më pastaj nga viti 1984-1985 e deri në vitin 1993 shoqëria kalon në duart e të rinjëve të cilët ishin plot energji për krijimtari të reja dhe autoktone të prirë nga udhëheqës artistik Ramadan S. Latifaj e pas tij me knaqësi bashkpëunonin solistët dhe anëtarët si Shaban S.Biqku, Zyhrije e Florida Ahmeti,Sherif e Arif Kastrati me babain Ramadan Kastrati, Ramiz e Feriz Sermaxhaj, Flamur Kastrati, Mirsije Agaj, Bujar Biqku e të tjerë.


 * Hogoshti ka edhe bibliotekën për lexim, sipas të dhënave nga Z. Jahi A. Kastrati bibliotekistit që nga vitet e 70-ta, libri në Hogosht lexohet shumë dhe mesatarja qëndron aty se ka rreth 300 lexues në vit që lexojnë mbi 3.000 libra. Fondi i saj është me 12.000 libra.

Shëndetësia

 * Hogoshti ka shtëpinë e shëndetit e ndërtuar në vitin 1972.
 * Në vitin 1977 vie mjeku i parë hogoshtas Dr.Ramadan Myrtaj i cili posa kishte diplomuar në Universitetin e Beogradit me iniciativen të tij do të nisen gurëthemelet e objektit të ri që do të mbarohet në vitin 1981.


 * Bazuar në shenimet e fundit të vitit 2001, në radhët e hogoshtasve kan dalë 14-të mjekë prej tyre 6-të femra.

Sporti
thumb|KF "KITKA" viti 1982.


 * Zanafilla e sportit të organizuar në Hogosht daton që nga viti 1970 në disiplina të ndryshme si futboll, volejboll, ping-pong, hendboll, shah etj. Në vitin 1974 me iniciativë të disa aktivistëve të njohur sportiv si Jakup Latifi, Mehmet Sabedinaj, Selim Muja, Avni Latifi, etj, themelohet KF “ K I T K A (pas viteve 99 “KIKA”) për të cilën ka fjalë të mira dhe dëshmojnë faktet se në vitin 1979 u kualifikua në Ligën e II-të të Kosovës.


 * Pas vitit 1991 me suprimimin e autonomisë së Kosovës, Serbia fashiste kishte vuar në dukje edhe aktivitetet sportive me çrast ca lojtarë ishin malltretuar e burgosur,ndër ata ishte edhe Zejdi Sermaxhaj, Mehmet Sabedini( i ndjerë), Besnik Geci, Selim Muja etj.


 * Në vitet 92/93 KF “KIKA” zhvilloj ndeshjet në grupin e Ferizajit, zuri vendin e parë në tabele, pas ndeshjes finale me “Trepçen“ nga Mitrovica humbi për t’u pajtuar me vend të dytë.


 * Në vitin 1994 ishte nënkampion i Kosovës pas KF „Liria” nga Prizreni, ku at vit golashënuesi i parë në Kosovë u shpallë Zejdi Sermaxhaj i KF“Kika”.


 * Në vitin 1995 FFK-ja themeloi Ligën e Parë të Kosovës, “KIKA” ishte ndër vendet e para në tabelën radhitëse ç’është me rëndesi dhe për t’u potencuar është shikueshmëria e ndeshjeve që atëbotë ishte më e madhja në Hogosht (7.000-8.000 shikues). Nga KF “KIKA” dolën shumë emra të njohur të cilët zhvilluan aktivitete sportive në klubet më të mira Kosovare si Rabit Ahmeti (ne ish C.Zvezda te Gjilanit), Mustafë Latifaj ne KF”Prishtina”, Sami Sermaxhaj “Prishtina”, Selim Muja në KF.Gjilani etj.


 * Në fushat individuale sportive ka të atillë që kanë tejkaluar kufijt regjional (e shtëtror)  si bie fjala shahisti hogoshtas Sabedin R. Sabedinaj i cili nga viti 1970 mbante titullin mjeshtër shahu e që në shumë gara kombetare e ndërkombetare ka përfaqësuar Kosovën, një kohë të gjatë ishte edhe kryetar i shahisteve të Kosovës(1986-1988) si dhe anëtar i Lidhjes së shahistëve të ish Jugosllavisë (1988/1990).
 * Në lëmin e sportit individual meriton të ceket karateisti Asdren R. Myrtaj dy herë kampion i Kosovës me 1997 dhe 1998 në grupmoshat 15 vjeç, ishte kampion absolut i Kosovës në vitin 2000 në grupmoshën 18-21 vjeçare e suksesin më të madh me vend të parë e zuri në Hungari në vitin 2000.

--

Mirë se vini në  H  O  G  O  SH T

Burimi i të dhënave
 * Aktivistë të fshatit Hogosht-Kuadro profesionale