Olymp

Gegë ose gegërisht (Geg. gegnisht) është njëri nga dy dialektet e gjuhës shqipe, që flitet nga shqiptarët gegë në veri të Shqipërisë, në Kosovë, në Maqedoni si dhe në Serbi e Mal të Zi. Kufiri në mes të gegërishtes dhe toskërishtes është Lumi Shkumbin në Shqipëri, që përshkon Shqipërinë e Mesme nga lindja në perëndim.

Veçanti të gegërishtes

 * Infinitivi – me + pjesorja e foljes (p.sh. me punue, me kallëzue). Kjo është një mangësi e gjuhës standarde që e bën të vështirë për një gegë të flasë rrjedhshëm në standard. Mënyra lidhore që përdoret në standard është pasuri dhe i ka të mirat e saj, p.sh. është specifike duke u lidhur me vetën. Gegërishtja ofron përkthime më adekuate në këtë rast: “To Be or Not To Be”. Hemingway nuk thotë “Ti, të jesh apo të mos jesh”, por thotë, pa iu drejtuar asnjë vete, as të dytës, as të tretes: “Me qenë o mos me qenë”.


 * Foljet kalimtare dhe jokalimtare. Megjithëse veprore, në gegërishte, shumë folje, si “me ardhë/vij”, në të kaluarën dhe kohë të tjera të së shkuarës paraprihen nga folja “me qenë/jam”. P.sh. “Jam ardh dje, po nuk t’gjeta aty”. Sidoqoftë, këto folje mund të zgjedhohen edhe si në standard me “kam” përpara, por modeli i mësipërm është shumë i përhapur në Kosovë.


 * Fjalori i pasur. Gegërishtja është rrush me fjalë që shumëkush nuk i ka dëgjuar kurrë për shkak se fjalori i gjuhës standarde i ka përjashtuar ato. Vetëm disa shembuj: me nirtht (nuk e di që e ka as anglishtja), me t’mejt (p.sh. Më ka mejt krahu), kacurret (plot, me spicë) etj.


 * Gegërishtja më e vjetër se toskërishtja. Kjo është një teori shumë e mbështetur nga studimet. Shihet, për shembull se rotacizmi “n” në “r” ka ndodhur e jo “r” në “n”, çka dëshmon se toskërishtja rrjedh prej gegërishtes. Këtë e zbulojmë prej fjalëve latine si psh. “virgin-” që në gengishte sot është “virgjin” dhe në toskërisht/standard “i/e virgjër”, “inimicus” e gjetur në gegnishte si “anmik” dhe e transformuar në toskërisht/standard si “armik”.

Shiko edhe

 * Toskë

Gegisch Gheg Albanian Guègue Gegiska